عقبه: تفاوت میان نسخه‌ها

«عقبه» در لغت به معنای «راه دشوار در [[کوه]]» است<ref>مفردات، ص ۵۷۶، «عقب».</ref> که در فارسی به «گردنه» و «گریوه» موسوم است<ref> لغت‌نامه، ج ۱۰، ص ۱۴۰۹۸، «عقبه»؛ فرهنگ فارسی، ج ۳، ص ۳۲۹۷، «گریوه».</ref>.

این عنوان یادآور دو رخداد مهم در تاریخ اسلام است که در دو مکان مشهور به عقبه به وقوع پیوست: یکی [[بیعت]] گروهی از [[اهل]] یثرب در سال‌های دوازدهم و سیزدهم<ref> المنتظم، ج ۲، ص ۱۵۴، ۱۶۲، ۱۶۶.</ref> [[بعثت]] با [[پیامبر]] {{صل}} در عقبه [[منا]] (در راه منا به [[مکه]]) که برخی منابع از ایشان با عنوان اصحاب عقبه یاد کرده‌اند<ref>الطبقات، ج ۱، ص ۱۷۰ ـ ۱۷۲؛ ج ۳، ص ۳۲۱؛ تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۳۸.</ref> و تعبیر از [[پیمان]] آنان به [[بیعت عقبه]] [[شهرت]] بیشتری دارد (بیعت عقبه) و دیگری سوء قصد نافرجام به [[جان]] پیامبر {{صل}} است که در عقبه‌ای واقع در مسیر [[تبوک]] به [[مدینه]] صورت گرفت<ref> المغازی، ج ۳، ص ۱۰۴۲؛ دلائل النبوه، ج ۵، ص ۲۵۶.</ref>.<ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[اصحاب عقبه - سامانی (مقاله)|مقاله «اصحاب عقبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۳]]، ص ۴۳۷-۴۳۸.</ref>

 

مکان عقبه در دامنه جنوبی «[[القویس]]»، مجاور منطقه «[[منا]]» است. در مستندات جغرافیایی قدیم، این گردنه در قسمتی از کوهستان [[ثبیر]] قرار دارد. در [[حقیقت]] ناحیه‌ای است واقع بین [[مکه]] و منا که در این محل جمره‌ای واقع شده است که در [[مناسک حج]] [[رمی]] می‌شود. فعلاً عقبه برای [[شیطان]] آخر عَلَم شده و اگر به [[طور]] مطلق گفته شود منظور «جمره عقبه» است.

 

این نظر که عقبه، بخشی از منا نیست با بسیاری از آرای محققان [[مناسک]] شناس مطابق نیست؛ زیرا عموم آنان [[استدلال]] کرده‌اند: جمره در گردنه جای دارد و چون جمره جزو منطقه منا است، پس عقبه جزو منطقه منا محسوب می‌شود. {{عربی|جمرة العقبة من منى}}.

 

این [[اختلاف]] آرا، نتیجه درست مشخص نشدن مسیر و طول عقبه در مستندات [[تاریخی]] ـ جغرافیایی منطقه منا است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۵۶، ص۱۱۱.</ref>. البته «عقبه» نام یکی از چاه‌های تاریخی [[مدینه]] نیز می‌باشد<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۸۵.</ref>.