چاه‌های مکه: تفاوت میان نسخه‌ها

قبل از پیدایش [[زمزم]]، چاه‌هایی در مکه وجود داشته که اسامی برخی از آنها چنین است: کر [[آدم]]؛ مفجر؛ بذَّر؛ سَجَلَه؛ طَوِی؛ جَفر؛ [[ام جعلان]]؛ علوق؛ شُفَیه؛ سَنبله؛ [[ام حردان]]؛ رَمرَم؛ غَمر؛ [[سیره]].

 

در [[دوره جاهلی]] و پس از پیدایش زمزم نیز، تعدادی چاه به اسامی «[[اسود]]»، «رکایا [[قدامه]]» «حُویطب»، «خالصه» و «[[زهیر]]» در مکه حفر شده است.

 

پس از [[اسلام]] نیز، با توجه به کمبود آب در مکه و نیاز شدید [[مردم]] به آن، چاه‌های فراوانی حفر کرده‌اند که اسامی برخی از آنها عبارت‌اند از: یاقوته؛ [[عمرو بن عثمان]]؛ شرکاء؛ [[عکرمه]]؛ صلا؛ طلوب؛ [[ابی موسی]]؛ [[شوذب]]؛ بُرود؛ [[وردان]]؛ صلاصل؛ بکّار؛ [[سقیا]]<ref>سیره ابن هشام، ج۱، صص ۱۵۶ و ۱۵۷؛ ازرقی، اخبار مکه، ج۲، ص۲۲۴. </ref>.

 

ازرقی به نقل از [[مجاهد]] گفته است: از در [[کعبه]] که وارد شوی در سمت راست آن، چاهی عمیق وجود داشته که آن را [[ابراهیم خلیل الرحمان]] و اسماعیل، آن‌گاه که پایه‌های کعبه را بالا می‌بردند، حفر نمودند، و هر سیم و زر و زیوری که به کعبه [[هدیه]] می‌کردند را درون آن چاه می‌نهادند. در آن [[روزگار]] کعبه سقف نداشت<ref>ازرقی، اخبار مکه، ج۱، ص۲۲۴. </ref>.

 

زمزم از آن رو که در [[مسجدالحرام]] واقع شده و آبی گواراتر از چاه‌های دیگر مکه داشته و چاهی بوده که به خاطر اسماعیل فرزند [[ابراهیم خلیل]] به وجود آمده است، رفته رفته از اهمیت خاصی برخوردار شد، و دیگر چاه‌های مکه تا حدودی متروک ماندند، و به خاطر همین اهمیت زمزم بوده که [[فرزندان]] عبدمناف بر [[قریش]] و دیگر [[اعراب]]، فخر می‌کردند.

 

مسافر بن ابی عمرو بن اُمیه بن عبد شمس بن عبد مناف در اشعاری که در این زمینه سروده است می‌گوید: {{عربی|ورثنا المجد من آبائنا فنمى بنا صعدا و تلقى عند تصريف المنايا شددا رفدا

الم نسق الحجيج و ننحر الدلافة الرفدا فإن نهلك قلم نملك و من ذا خالد ابدا

[[حذیفه بن غانم]] نیز گفته است: {{عربی|و ساقي الحجيج ثم للخير هاشم طوى زمزما عند المقام فاصبحت

و عبد مناف ذلك السيد الفهر سقايته فخراً على كل ذي فخر}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹. </ref>

خویلد بن أسد بن عبدالعزی اشعاری دارد که در آن برای [[زمزم]] سابقه‌ای از [[زمان]] [[حضرت آدم]]{{ع}} نقل کرده است: {{عربی|أقول، و ما قولي عليكم بُسيّه حفيرة ابراهيم يوم اين هاجر

اليك بن سلمى أنت حافر زمزم و ركضة جبريل على عهد آدم}}<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۱۶۸.</ref>

فضل بن عباس اللهبی نیز درباره زمزم گفته است:

{{عربی|و لنا حوضان لم يعطهما غيرنا الله و مجد قد تلد

خوضنا الكوثر حق المصطفى يرعم الله به أهل الحسد

و لنا زمزم حوض قد بدا حيث مبني البيت في خير بلد}}<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۲، ص۶۰. </ref>

 

== چاه جُبیر بن مطعم ==

چاهی است در قسمت بالای [[مکه]] به نام چاه «[[جبیر بن مطعم بن عدی بن نوفل]]». این چاه را «بئر العلیا» هم گفته‌اند.

از یکی از [[صحابه]] نقل شده که گفت: [[رسول خدا]]{{صل}} را دیدم که نماز ظهر و عصر خویش را در نزدیکی بئر علیا می‌خواند. [[عبدالله بن عباس بن محمد]] در این محل مسجدی بنا کرد و در کنارش حوضی ساخت که در آن آب ریخته می‌شد. برخی از فقهای مکه می‌گفتند: خانه‌های مکه در قدیم تا این جا بوده و همه [[خانه‌ها]] در حد فاصل [[مسجدالحرام]] تا بئر علیا بوده است<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۴، ص۱۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۴.</ref>

== چاه عُسَیله ==

== چاه فخّ ==

از چاه‌های مکه است. چاهی است معروف در [[سرزمین]] ابطح و از [[مستحبات]] ورود به مسجدالحرام و [[طواف]]، [[غسل]] کردن از این چاه است، پیش از ورود به مکه. چاه میمون هم گفته می‌شود<ref>لمعه، ج۱، ص۱۲۲.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۷.</ref>