صبر: تفاوت میان نسخه‌ها

از واژگان مرتبط با صبر، [[حلم]]، [[استقامت]]، [[تأنی]] و تثبّت است. صبر، در مقایسه با حلم از عمومیت بیشتری برخوردار است؛ زیرا حلم جلوگیری نفس در حال [[غضب]] است، اما صبر، شامل صبر در مصیبت، صبر بر طاعت و امثال آنها نیز می‌شود<ref>نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۳/۲۸۰.</ref>. استقامت نیز به معنای ادامه دادن راه، نترسیدن و سُستی‌ نکردن در [[مشکلات]]<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۳/۴۶۳.</ref> و [[ثبات]] بر امر است و [[استقامت]] در [[صفات پسندیده]] حرکت در خط مستقیم و [[اعتدال]] در آن است<ref>نراقی، احمد، معراج السعاده، ۵۲.</ref>.<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۶]]، ص۶۱۲ ـ ۶۱۷.</ref>

== پیشینه ==

[[عالمان]] [[اسلامی]] با الهام‌ گرفتن از متون دینی، برای این مسئله اهمیت خاصی قائل شده‌اند و در کتاب‌های [[اخلاقی]] و [[عرفانی]] خود، مباحثی درباره [[حقیقت]]، [[فضیلت]] و اقسام صبر، آورده‌اند. [[تهذیب الاخلاق (کتاب)|تهذیب الاخلاق]] [[ابن‌ مسکویه]] را می‌توان از نخستین کتاب‌های اخلاقی دانست که در زمینه صبر مباحثی را مطرح کرده‌ است<ref>ابن‌مسکویه، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق، ۱۰۰–۱۰۱.</ref>. در ادامه نیز [[خواجه‌ نصیر طوسی]] در [[اوصاف الاشراف (کتاب)|اوصاف الاشراف]] از آن بحث کرده‌ است<ref>خواجه‌نصیر طوسی، اوصاف الاشراف، ۵۹.</ref>. [[غزالی]] در [[احیاء علوم الدین (کتاب)|احیاء علوم الدین]]، با عنوان «کتاب صبر و شکر» به فضیلت صبر، حقیقت معنای آن، اقسام و نیاز به صبر پرداخته است<ref>غزالی، احیاء علوم الدین، ۱۲/۳۱–۶۵.</ref>. این بحث را اندیشمندان دیگری چون [[فیض کاشانی]] در [[المحجة البیضاء]]<ref>فیض کاشانی، المحجة البیضاء، ۷/۱۰۵–۱۴۰.</ref>، ملا [[مهدی نراقی]] در [[جامع السعادات]]<ref>نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، ۳/۲۸۰–۲۹۸.</ref> و ملا [[احمد نراقی]] در [[معراج السعاده]]<ref>نراقی، ملااحمد، معراج السعاده، ۸۱۴.</ref> تکمیل کرده‌اند<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۶]]، ص۶۱۲ ـ ۶۱۷.</ref>.

{{اصلی|صبر در حدیث}}

[[روایات]] فراوانی دربارۀ صبر، [[ارزش]]، آثار و دیگر خصوصیات آن از [[ائمه]] {{ع}} وارد شده است که به برخی از آنها عبارت‌اند از:

## صبر بر انجام [[واجبات]] و دوری از [[محرّمات]]، [[واجب]] است؛ مانند صبر بر انجام [[نماز]]، و صبر بر دوری از رباخواری.

## صبر حرام آن است که [[انسان]] اگرچه می‌تواند [[ظلم]] ظالمی را از خود دفع نماید، اما آن [[ظلم]] را تحمّل نموده بر آن صبر کند. چنانچه به ناموس و آبروی [[انسان]] تعرّض شود، در شمار بدترین [[گناهان کبیره]] قرار می‌گیرد.  

## صبر مکروه، صبری است که بر انجام کارهای [[مکروه]] صورت پذیرد.

## صبر [[مباح]]، صبری است که بر انجام [[اعمال]] [[مباح]] رود.

[[امام صادق]] {{ع}} در زیارت پیامبر {{صل}} از راه دور می‌فرماید: «ای [[پیامبر خدا]]! همراه هر [[گواهی]] و به جای هر [[انکار]] کننده‌ای، [[گواهی]] می‌دهم که تو پیام‌های خدایت را رساندی و برای امّتت خیر خواستی و در راه پروردگارت با تمام توان کوشیدی و فرمانش را فراز آوردی و به خاطرش آزارها دیدی و به [[حکمت]] و اندرزهای [[نیکو]] و زیبا به راهش فرا خواندی»<ref>{{متن حدیث|الْإِمَامُ الصَّادِقُ {{ع}} فِی زِیَارَةَ النَّبِیِّ {{صل}} مِنْ بَعِیدِ... أَشْهَدُ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَعَ کُلِّ شَاهِدٍ وَ أَتَحَمَّلُهَا عَنْ کُلِّ جَاحِدٍ أَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسَالاتِ رَبِّکَ وَ نَصَحْتَ لِأُمَّتِکَ وَ جَاهَدْتَ فِی سَبِیلِ رَبِّکَ وَ صَدَعْتَ بِأَمْرِهِ وَ احْتَمَلْتَ الْأَذَی فِی جَنْبِهِ وَ دَعَوْتَ إِلَی سَبِیلِهِ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ الْجَمِیلَةِ}}؛ الإقبال، ج۳، ص۱۲۴؛ مصباح الزائر، ص۶۷؛ المزار، ص۱۲، من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت {{ع}}؛ بحار الأنوار، ج۱۰۰، ص۱۸۴، ح۱۱.</ref>.

== صبر بر سختی در وظایف منتظران ==