برچسبها: برگرداندهشده پیوندهای ابهامزدایی |
برچسبها: تغییر مسیر جدید پیوندهای ابهامزدایی |
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط
| | #تغییر_مسیر [[بارق (ابهامزدایی)]] |
| | موضوع مرتبط = بنیخزاعه
| |
| | عنوان مدخل =
| |
| | مداخل مرتبط =
| |
| | پرسش مرتبط =
| |
| }}
| |
| | |
| ==مقدمه==
| |
| بارق جایی است در [[ساحل]] فرات که به الخورنق و السدیر متصل است. [[یاقوت حموی]] آن را آبی دانسته در عراق و آن را مرز بین [[قادسیه]] و بصره عنوان کرده و از نواحی [[کوفه]] به شمارَش آورده است. وی با آوردن این مطلب که [[شاعران]]، بسیار از بارق یاد کردهاند من باب نمونه بیتی از [[اسود]] بن یعفر را [[شاهد]] قرار میدهد: {{عربی|اهل الخورنق و السدیر و البارق و القصر ذی الشّرفات من سنداد}}<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۳۱۹.</ref>
| |
| اما مناسبتی بین بارق با [[بصره]] و [[قادسیه]] وجود ندارد. در نزدیکی [[کوفه]] به [[حیره]] و خورنق و [[سدیر]] شکی نیست اما این که بصره با [[بارقی]] که نزدیک خورنق و سدیر و از عمّال کوفه است هم مرز است تردید وجود دارد ضمن این که در [[شعر]] هم، به نزدیکی بارق به دو مورد اخیر - یعنی خورنق و سدیر - اشاره شده است نه بصره. امروزه نام بارق، برای [[مردم]] نامی شناخته شده نیست.
| |
| بارق را همچنین کوهی در [[عراق]] و در نزدیکی کوفه گفته ان که به واسطه اسکان گروهی از مردم بنی بارق<ref>فرزندان سعد بن عدی بن حارثة بن عمرو بن مزیقیاء ازدی.</ref> در آن، این [[کوه]] «[[جبل]] بارق» نامیده شد.<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص۲۲۱؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۳۱۹.</ref>.<ref>[[عاتق بن غيث بلادی|بلادی، عاتق بن غیث]]، [[معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة (کتاب)|معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة]] ص۳۹-۴۰.</ref>
| |
| | |
| ==نسب بارق==
| |
| [[مردم]] این [[طایفه]] از عربهای [[قحطانی]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۶۹؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۵۷.</ref> و از شاخههای [[قبیله]] بزرگ [[خزاعه]] و [[ازد]] اند<ref>عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۶۰۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۶۹؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۵۷.</ref> که نسب از سعد بن عدی بن حارثة (خزاعه) بن عمرو مزیقیاء بن عامر ماءالسماء بن حارثة بن امروالقیس بن ثعلبة بن [[مازن]] بن ازد میبرند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۳؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۰۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۷؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۶۹.</ref>. نام اصلی بارق را «سعد» گفتهاند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۴۸۰؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۷؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۱۰۷ و...</ref>. در این که چرا به آنان بارق گفته شده، [[روایات]] مختلف است؛ برخی نام قبیله را برگرفته از نام رشتهکوهی نزدیک سَراة<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۴۸۰؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۳۱۹. نیز ر.ک: سمعانی، الأنساب، ج۲، ص۲۸.</ref> و بعضی دیگر بارق را نام کوهی در [[سواد]] ([[عراق]]) در نزدیکی [[کوفه]] دانستهاند که سعد (بارق) بن عدی بن حارثه در آن [[منزل]] گرفت<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص۲۲۱.</ref>. عدهای نیز بر آناند که سعد بن عدی بن حارثه تنها به این دلیل بارق نامیده شد که با قومش برای یافتن چراگاه، [[رعد]] و برق را دنبال میکرد<ref>عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۶۰۰. نیز ر.ک: ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۴؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۰۴.</ref>. بعضی هم بارق را نه نام یک [[کوه]] یا صفت فرد، بلکه نام آبی دانستهاند در [[سراة]] که هر کس در ایام سیل [[ارم]] ([[عرم]]) در نزد آن منزل کرده و از آن آشامیده بود، [[بارقی]] [[لقب]] گرفته شد و چون [[سعد بن عدی بن حارثه]] و برادرزادگانش مالک و [[شبیب]] پسران [[عمرو بن عدی]] در کنارش [[منزل]] کرده بودند، همگی بدان نام، [[بارقی]] خوانده شدند<ref>ابن عبد البر، الانباه علی قبائل الرواة، ص۱۰۸؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۳۱۹.</ref>. [[ابن هشام]] (م ۲۱۸ [[هجری]]) و [[یعقوبی]] (م ۲۸۴ هجری) هم با وسعت بخشیدن به دایره تعریف [[بارق]]، از تمامی [[فرزندان]] عدی بن [[حارثه]] تحت عنوان [[بنی بارق]] یاد کردهاند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۰۴؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۰۴.</ref>. شاید از همین رو است که برخی منابع در ذکر شاخههای این [[قبیله]]، از بنی مُلادِس، بنی أَلمَع و بنی شَبیب فرزندان عمرو بن عدی -[[برادر]] بارق بن عدی- با وجود این که از [[نسل]] [[بنی سعد بن عدی]] نیستند در شمار شعب و فروعات بنی بارق یاد کردهاند<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۴۸۱؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۶۰۳. نیز ر.ک: ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۱۸۴.</ref>.
| |
| | |
| در جمعبندی آنچه گفته شد چنین میتوان نتیجه گرفت که بارق چه [[لقب]] فردی باشد و چه برگرفته از نام [[کوه]] یا آبی باشد، بارقیون فرزندان سعد بن عدی بن حارثه و بنی اعمامی که به آنها پیوستهاند، میباشند.
| |
| [[ابن کلبی]] (م ۲۰۴ هجری) [[فرزندی]] به نام [[کنانه]] برای بارق یا همان سعد بن عدی بن حارثه -نیای قبیله- برشمرده و از [[عوف]] و [[ثعلبه]] و انمار به عنوان فرزندان کنانه نام برده<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۳-۴۶۴.</ref>، بنیان [[دودمان]] بنی بارق را بر اساس این فرزندان و فرزندان دیگری که از نسل این سه برادر پدید آمدند، دانسته است. این در حالی است که برخی دیگر از مصادر از: مسبعه، لحمه، حذیم، عبداللّه، هیدبان، أصمّ، [[شهران]] و وسل در شمار فرزندان بارق یاد کرده، [[طایفه]] بارق را از نسل این هشت فرزند عنوان کردهاند<ref>سمعانی، الأنساب، ج۲، ص۶۰۱.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
| |
| | |
| ==منازل و مساکن بارق==
| |
| خاستگاه اولیه این [[قوم]] را [[یمن]] گفتهاند؛ تا این که پس از کوچیدن از یمن، در «[[سراة]]» -سلسله ارتفاعاتی میان تهامه و نجد که از [[سرزمین یمن]] به سمت [[شام]] امتداد یافته است،- ساکن شدند<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص۶۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۴۸۰؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۳۱۹. این ارتفاعات، خود به چند قسمت تقسیم میشود و به مجموع آنها «سَرَواة» اطلاق میشود. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۲۰۴-۲۰۵.)</ref>. [[سراة]] در پی تخریب [[سد]] [[ارم]]، پذیرای گستردهترین [[مهاجرت]] [[ازدیان]] -از جمله بارقیها- بود. از آن پس به ازدیانی که ساکن سراة شدند، «[[ازد]] سراة» گفته شده است. همدانی (م ۳۳۸ [[هجری]]) در کتاب خود، [[طوایف]] و تیرههای [[ازدی]] را که به سراة مهاجرت کرده بودند را [[قبایل]] [[حجر]] بن هنو، لهب، ناه، [[غامد]]، گروههایی از [[دوس]]، [[شکر]]، [[بارق]]، حاء، [[علی بن عثمان]]، [[نمر]]، حوالة ثمالة، سلامان، [[بقوم]]، [[شمران]] و عمرو عنوان کرده<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة [[جزیرة العرب]]، ص۳۳۰. نیز ر.ک: عمر [[رضا]] کحاله، معجم [[قبائل]] العرب، ج۱، ص۱۶.</ref>، سپس در بیان [[سکونت]] هر یک از آنان، به سراة خاص آنان اشاره کرده است<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۱۳۰-۱۳۱.</ref>. دیگر منابع هم، از جبال سراة و بارق و نیز [[کوه]] مجاور آن به عنوان یکی از منزلگاههای این [[قوم]] تا [[ظهور اسلام]] یاد کرده آوردهاند: طوایفی از ازدیان -متشکل از ازد شنوءه غامد، دوس و بارق،- در راه مهاجرت از [[ارض]] [[سبا]]، به جبال سراة و مناطق بالادست [یا سرزمینهای اطراف آن،] به کوهی به نام «شنّ» و نیز کوهی که بدان «بارق» گفته میشد و کوهی دیگر در آن حوالی، که جملگی از [[مساکن]] قومی کهلانی به نام بنی [[خَثعَم]] بن اَنمار بود، رسیدند و طی نبردی سخت با ساکنان این [[سرزمین]]، آنها را مغلوب، و با بیرون راندنشان از آنجا، خود در این سرزمین و کوههای آن ساکن شدند و تا ظهور اسلام همچنان در آن ماندگار شدند<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص۶۳؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۳۱۹-۳۲۰؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۳۳۱.</ref>.
| |
| | |
| علاوه بر این مناطق، برخی مصادر هم، از اطراف [[کوفه]]<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص۲۲۱؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۵۷.</ref> به عنوان دیگر موطن این قوم نام بردهاند. در برخی منابع، -بنا به توسعهای که آنها از تعریف بنی بارق ارائه دادهاند،-<ref>بنا بر تعریف کسانی که از تمامی فرزندان عدی بن حارثه، تحت عنوان بنی بارق یاد کردهاند. (ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۰۴؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۰۴)</ref> عمان و سپس [[بحرین]] و هجر<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۰۴.</ref> و نیز [[شام]]<ref>این منابع، بنی ألمع و بنی شبیب را در شمار ساکنان شام ذکر کردهاند. (عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۶۰۳)</ref>، از [[مساکن]] دیگر این [[قوم]] ذکر شده است. ضمن این که بعضی از مصادر هم، از تهامه به عنوان [[مسکن]] این قوم و نیز اقوامی نظیر: [[غامد]] و احجن و جنادبه و [[زهران]] و... ذکری به میان آوردهاند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶.</ref>. این عده بواسطه عدم [[حمایت]] از قومشان در [[جنگ]] با [[جرهم]]، از قوم خود جدا افتاده بودند و روابط تیرهای با آنها داشتند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶-۳۷.</ref>.
| |
| با آغاز دوران [[اسلامی]]، علاوه بر [[یمن]]، [[عراق]] و شهرهای آن از جمله [[کوفه]] و واسط<ref>ر.ک: [[ابن ابیحاتم]]، الجرح و التعدیل، ج۳، ص۲۴۴.</ref> [[منزل]] جمعی از [[مردم]] [[بارق]] قرار گرفت. بارقیها بخش قابل توجهی از [[جمعیت کوفه]] را به خود اختصاص داده بودند<ref>ر.ک: شیخ طوسی، رجال الطوسی، ص۱۸۷ ۲۸۴؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴، ص۲۱۴؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۶۰۰.</ref>؛ چندان که [[ازدیان]] کوفه متشکل از [[قبایل]] [[اوس]]، [[خزرج]]، [[خزاعه]] و [[اسلم]] در کنار گروههایی از بارق، غافق، ثماله و غامد بخشی از [[جمعیت]] [[اسباع]] کوفه را تشکیل داده بودند<ref>خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۲۵۲-۲۵۳.</ref>. [[ایران]] و برخی شهرهای آن -از جمله بخارا- هم، منزل برخی از مردان این قوم گزارش شده است<ref>المزی، تهذیب الکمال، ج۳۱، ص۲۵۴-۲۵۵؛ ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ج۱۱، ص۱۶۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده:IM010527.jpg|22px]] [[عاتق بن غيث بلادی|بلادی، عاتق بن غيث]]، [[معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة (کتاب)|'''معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة''']]
| |
| # [[پرونده:13681302.jpg|22px]] [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| {{قبایل عرب}}
| |
| | |
| [[رده:قبیلههای عرب]]
| |
