بدون خلاصۀ ویرایش
جز (جایگزینی متن - 'رده:اتمام لینک داخلی' به '') |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | ||
==[[شخصیت]] [[زید]]== | |||
*[[زید]] [[فرزند]] [[امام سجاد]]{{ع}} و شیعۀ [[امامیه]] و از حیث [[علم]]، [[زهد]]، [[ورع]]، [[شجاعت]] و [[دیانت]] از بزرگان [[اهل بیت]]{{ع}}<ref>ر.ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامۀ مهدویت، ج۱، ص۱۰۴ـ ۱۰۵.</ref> و از [[شاگردان]] و [[راویان حدیث]] [[پدر]] و برادرش [[امام باقر]]{{ع}} بوده است و در [[کمالات]] [[علمی]] و [[معنوی]]، [[ائمه]]{{ع}} را بر خود [[برتر]] میدانست.[[زید]] خلفای [[اموی]] را بر [[حق]] نمیدانست بنابراین پس از [[شهادت امام حسین]]{{ع}} علیه آنان [[قیام]] کرد و به طرف [[کوفه]] رفته و به [[همراهی]] چهار هزار نفر با [[حاکم]] [[عراق]] ([[یوسف]] بن [[عمر]]) به [[جنگ]] برخاست، کار [[زید]] در [[کوفه]] ده [[ماه]] طول کشید تا اینکه در سال ۱۲۲ ه.ق به [[دستور]] [[هشام بن عبد الملک]] [[اموی]] به دار آویخته شد. سرش را به [[دمشق]] نزد هشام و از آنجا به [[مدینه]] بردند. [[قیام]] [[زید]] هیچگاه در جهت کنار گذاشتن [[امامان معصوم]]{{ع}} و [[غصب خلافت]] ایشان نبوده و پیدایش فرقهای به نام [[زیدیه]] از سر [[غلو]] و [[افراط]] دربارۀ وی بوده است؛ همانگونه که چنین گرایشهایی دربارۀ [[امام علی بن ابیطالب]]{{ع}} [[محمد حنفیه]] و [[اسماعیل بن جعفر]] نیز دیده میشود<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۲.</ref>. | |||
*[[دلیل]] [[شبهه]] دربارۀ [[شخصیت]] [[زید]]، روایاتی است که از [[ائمه]]{{ع}} در [[مذمت]] و منقبت [[زید]] و [[نکوهش]] [[قیام]] او [[نقل]] شده است و حال آنکه این [[روایات]] نه از نظر [[سند]] قابل اعتمادند و نه از نظر کمیت و تعداد با [[روایات]] [[مدح]] و ستایشی که از [[زید]] شده است، [[برابری]] میکنند از این جهت محققان، [[روایات]] [[ذم]] را مردود دانستهاند<ref>ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر علم کلام، ص۲۰۲.</ref> و بیشتر روایاتی که از [[ائمه]] دربارۀ [[زید]] [[نقل]] شده [[تأیید]] و [[تکریم]] اوست از جمله: [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: «خدایا! پشت مرا به [[زید]] محکم فرما»<ref>«اللهم اشدُدْ ارزی بزید»؛ امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج۳، ص۷۰.</ref> آن [[حضرت]] با مشاهدۀ [[زید]]، آیۀ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ}}<ref>«ای مؤمنان! به دادگری بپاخیزید و برای خداوند گواهی دهید» سوره نساء، آیه 135.</ref> را [[تلاوت]] میکردند و میفرمودند: «ای [[زید]]! تو نمونۀ عمل به این [[آیه]] هستی»<ref>امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج ۳، ص ۱۷۰.</ref>؛<ref>ر.ک: سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۲۵۴ ـ ۲۵۵.</ref> [[امام رضا]]{{ع}} او را دانشمند آلمحمد معرفی میکند<ref>{{متن حدیث|اِنّه کانَ مِنْ علماءِ آل محمد{{صل}}}}؛ ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، باب ۲۵، ص۲۴۸.</ref>؛ [[امام باقر]]{{ع}} نیز او را بزرگ [[خاندان]] آلرسول میداند<ref>{{متن حدیث|هَذَا سَیِّدٌ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ}}؛ ابن بابویه، محمد بن علی، امالی، ص۳۳۵، ح ۱۱.</ref>؛ [[امام صادق]]{{ع}} پس از [[شهادت]] [[زید]] فرمودند: «[[خدا]] او را [[رحمت]] کند او مؤمنی [[دانا]] و [[دانایی]] [[راستگو]] بود اگر [[پیروز]] میشد به [[عهد]] خود [[وفا]] میکرد و اگر [[قدرت]] را به دست میگرفت میدانست آن را چگونه بهکار ببندد<ref>طوسی، محمد بن حسن، اختیار معرفه الرجال (رجال کشی)، ص ۵۰۵.</ref> کسی که بر او [[گریه]] کند با او در [[بهشت]] خواهد بود و کسی که او را [[سرزنش]] نماید، شریک [[خون]] او خواهد بود»<ref>{{متن حدیث|أَمَّا الْبَاکِی فَمَعَهُ فِی الْجَنَّةِ وَ أَمَّا الشَّامِتُ فَشَرِیکٌ فِی دَمِه}}؛ مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، ج۴۶، ص۱۹۳.</ref>.<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۲.</ref> | |||
==فرقۀ [[زیدیه]]== | |||
*[[پیروان زید]] به خاطر جلبتوجه تودهها و تسخیر [[عواطف]] و [[احساسات]] مذهبی و انگیزههای [[نفسانی]] با [[تمسک]] به روایتی از [[پیامبر]]{{صل}} که فرمودند: «[[مهدی]] از [[فرزندان]] [[حسین]]{{ع}} است، او با [[شمشیر]] به پا میخیزد و مادرش [[بهترین]] کنیزان خواهد بود» مدعی شدند چون [[زید]] از [[نسل]] [[حسین]]{{ع}} است و بر ضد [[ظالمان]] با [[شمشیر]] [[قیام]] کرده و از سویی [[فرزند]] کنیز است، [[مهدی موعود]] است<ref>ر.ک: محمد جعفری، سید حسین، تشیع در مسیر تاریخ، ص ۲۹۰ـ۲۹۳؛ قزوینی، سید محمد کاظم، امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور، ص ۵۶۸.</ref>.<ref>ر.ک: سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۲۵۴ ـ ۲۵۵.</ref> با این [[عقاید]] [[مذهب]] "[[زیدیه]]" به وجود آمد<ref>ر.ک: تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۳۹۱.</ref> و از [[زیدیه]] به "چهار [[امامی]]" نیز یاد میشود؛ زیرا آنان تنها به [[امامت امام علی]]، [[امام حسن]]، [[امام حسین]]{{ع}} و [[زید بن علی]] معتقدند و دیگر [[ائمه]]{{ع}} را تنها به عنوان [[پیشوایان]] [[علم]] و [[معرفت]] میدانند<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۱.</ref>. | |||
*اما براساس روایتی از خود [[زید]] عقیدۀ صحیح او در امر [[مهدویت]] روشن میشود: «پدرم [[علی بن حسین]]{{ع}} از پدرش [[حسین بن علی]]{{ع}} از [[رسول خدا]]{{صل}} [[روایت]] کرده است: «ای [[حسین]]! تو [[امامی]] و نه تن از [[فرزندان]] تو امینان و [[امامان]] معصوماند و نهمین آنان، [[مهدی]] ایشان است»<ref>خزاز رازی قمی، علی بن محمد، کفایة الاثر فی النصوص علی الائمة الاثنی عشر، ص ۳۲۷.</ref>.<ref>ر.ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامۀ مهدویت، ج۱، ص۱۰۴ـ ۱۰۵.</ref> | |||
==[[عقاید]] [[زیدیه]]== | |||
*برخی تاریخنگاران [[اهل سنت]] کوشیدهاند [[عقاید]] [[زیدیه]] را به [[معتزله]] نزدیک نمایند<ref>ر.ک: الملل والنحل، ج۱، ص ۱۵۵.</ref>، بنابراین [[زیدیه]] [[اختلاف]] [[کلامی]] و [[فقهی]] متعددی با [[امامیه]] دارند<ref>ر.ک: فرهنگ فرق اسلامی، ص ۲۱۷ـ ۲۱۹.</ref>.<ref>فرهنگ شیعه، ص ۲۸۳.</ref> مهمترین [[اصول اعتقادی]] [[زیدیه]] در مسئلۀ [[امامت]] عبارت است از: | |||
# [[امامت]] به [[فرزندان حضرت]] [[فاطمه]]{{س}} منحصر است و مراد از فاطمی کسی است که از طریق [[پدر]] به [[امام حسن]]{{ع}} یا [[امام حسین]]{{ع}} برسد؛ زیرا [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمودند: «الْمَهْدِیُ مِنْ وُلْدِ فَاطِمَةَ»؛ | |||
# [[امام]] بایستی [[عالم به شریعت]] باشد تا بتواند [[مردم]] را به [[احکام دینی]] [[هدایت]] نماید؛ | |||
# [[امام]] باید [[زاهد]] باشد تا به [[اموال]] [[مسلمانان]] [[چشم]] [[طمع]] نورزد؛ | |||
# [[امام]] باید [[شجاع]] باشد تا در [[جهاد]] با [[دشمنان]] فرار نکند؛ | |||
# [[امام علی]]{{ع}} بر سایر [[صحابه]] در [[خلافت]] [[افضلیت]] و [[اولویت]] دارد و در عین حال، تقدم [[مفضول]] بر [[فاضل]] جایز است از اینرو از نظر آنها [[خلافت]] خلفای پیشین نیز [[مشروع]] است؛ | |||
#خالی بودن زمان از [[امام]] جایز است چنانکه امکان وجود دو [[امام]] در یک زمان در دو منطقه ممکن است؛ | |||
# [[قیام مسلحانه]] در برابر [[ستمگران]] به صورت علنی جایز است و در [[حقیقت]] این مهمترین ویژگی [[مکتب]] [[زیدیه]] است و البته این شرط را دربارۀ [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{ع}} لازم نمیدانند؛ زیرا [[پیامبر]] دربارۀ آنان فرمودند: «هُمَا إِمَامَانِ قَامَا أَوْ قَعَدَا»؛ | |||
# [[مشروعیت]] [[امام]] به [[دعوت]] [[آشکار]] به خود و [[قیام]] علیه [[ظالمان]] مشروط است<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۳.</ref>. | |||
==آرا و [[عقاید]] [[کلامی]] زیدیه== | |||
*برخی از آرا و [[عقاید]] [[کلامی]] زیدیه عبارتاند از: | |||
# [[زیدیه]] برخی از اوصاف [[خداوند]] را [[تأویل]] میکنند؛ مثلاً "ید" را به [[قدرت]] و [[نعمت]] [[تفسیر]] و [[تاویل]] میکنند. آنان [[رؤیت]] بصری [[خدا]] را محال و مستلزم حدوث و جسمانیت [[خدا]] میدانند؛ | |||
#دربارۀ [[عدل]] و [[حکمت الهی]] معتقدند [[خداوند]] [[فعل قبیح]] انجام نمیدهد و [[تکلیف]] به ما لا یطاق نمیکند و همچنین [[افعال]] [[قبیح]]، متعلق ارادۀ [[خدا]] نیست و آنچه به مقتضای [[حکمت]] [[واجب]] است، ترک نمیکند؛ | |||
#در [[خلق]] [[افعال]] و [[اختیار]]، تعابیر آنان به دیدگاه [[مفوضه]] نزدیکتر است؛ | |||
# [[مرتکب کبیره]] نه [[فاسق]] است نه [[مؤمن]] و اگر [[مرتکب کبیره]] بدون [[توبه]] بمیرد، مخلد در [[عذاب]] است<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص۳۰۳ ـ ۳۰۴</ref>. | |||
==انشعابهای [[زیدیه]]== | |||
*[[زیدیه]] به [[دلیل]] [[اختلافات]] [[فکری]] به انشعابات فراوانی دچار شده که شمار آنها تا پانزده شعبه شمرده شده است که البته بیشتر آنها از میان رفتهاند<ref>شخصیت و قیام زید بن علی، ص ۴۱۴.</ref>. برخی از این [[فرقهها]] عبارتاند از: | |||
#"[[جارودیه]]" یا "سرحوبیه"، [[پیروان]] ابیجارود ابونجم زیاد بن منذر عبدی [[همدانی]] [[خراسانی]]: اینان به [[خلافت بلافصل]] [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} معتقدند و ترک [[بیعت]] با [[علی]]{{ع}} را برابر با [[کفر]] میدانند؛ بنابر [[باور]] این گروه پس از [[امام علی]]{{ع}} دو فرزندش، [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{ع}} به [[امامت]] رسیدهاند و پس از این دو [[امام]] هر کس از [[فرزندان]] آنان [[قیام]] کند و شورای [[مسلمانان]] او را به [[امامت]] برگزیند، [[امام]] است<ref>فرق الشیعه، ص ۳۹ ـ ۴۰.</ref>. | |||
#"[[سلیمانیه]]" یا "[[جریریه]]"، [[پیروان]] [[سلیمان]] بن [[جریر]] رقی [[زیدی]]: این گروه [[بیعت با ابوبکر]] و [[عمر]] را [[خطا]] میشمارند؛ اما این [[خطا]] را به حد [[کفر]] نمیرسانند با این حال، [[عثمان]] را به [[دلیل]] بدعتهایی که به وجود آورده، [[کافر]] میدانند. | |||
#"[[صالحیه]]" یا "[[بتریه]]"، [[پیروان]] دو تن از [[رهبران]] [[زیدیه]]، [[حسن بن صالح بن حی همدانی]] و ابواسماعیل، کثیر بن [[اسماعیل]] بن [[نافع]] نواء، ملقب به کثیر النواء و الأبتر: اینان نیز [[خلافت ابوبکر]] و [[عمر]] را [[خطا]] میشمارند؛ اما دربارۀ [[عثمان]] توقف کرده و به تفسیق او قائل نیستند و نیز [[قیام با شمشیر]] و [[تعیین]] شورای [[مسلمانان]] را [[شرط امامت]] میدانند<ref>المقالات والفرق، ص ۷.</ref>.<ref>فرهنگ شیعه، ص ۲۸۴.</ref> | |||
#"قاسمیه"، [[پیروان]] قاسم رسی؛ | |||
#"هادویه"، [[پیروان]] [[یحیی]] بن [[حسین]] بن قاسم مشهور به الامام الهادی إلی الحق؛ | |||
#"ناصریه"، [[پیروان]] [[ناصر]] اطروش؛ | |||
#"صیاحیه"، [[پیروان]] صباح بن قاسم مری، یا مزنی؛ | |||
#"عقبیه"، [[پیروان]] [[عبدالله]] بن [[محمد]] عقبی؛ | |||
#"[[نعیمیه]]"، [[پیروان]] نعیم بن یمان؛ | |||
# "[[یعقوبیه]]"، [[پیروان]] [[یعقوب]] بن علیا عدی [[کوفی]]<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۴.</ref>. | |||
==[[زیدیه]] در [[آخر الزمان]]== | |||
*زیدیان در زمان معاصر نیز وجود دارد و اکثراً در [[یمن]] [[زندگی]] میکنند و دچار تحولات و عقیدههای [[سلفی]] شدهاند و اکثراً تابع [[مذهب]] [[شافعی]] اهل تسنن هستند. در روایتی [[امام صادق]]{{ع}} [[زیدیه]] را سپر بلای [[شیعه]] معرفی مینماید<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، اصولکافی، ج۲، ص ۲۲۵.</ref>؛ زیرا آنان به واسطۀ نسبت ظاهری با [[شیعه]] و همچنین افراطیگری، همیشه [[دشمنان]] را متوجه خود میساختند. | |||
*در برخی [[احادیث]] به [[جنگ امام مهدی]]{{ع}} با زیدیان اشاره شده از جمله: | |||
# در [[حدیثی]] [[امام صادق]]{{ع}} به [[مفضل]] فرمودند: «[[سید حسنی]] از طرف [[دیلم]] [[قیام]] میکند و با لشکری انبوه به [[حضرت مهدی]]{{ع}} ملحق میشود او [[حضرت]] را شناخته ولی برای [[اطمینان]] خاطر [[یاران]] خود از [[حضرت]] [[معجزات]] و نشانههایی را میخواهد و [[حضرت]] همه را انجام میدهد. [[سید حسنی]] [[دست]] میگشاید و با [[حضرت]] [[بیعت]] میکند و سایر لشکر او نیز با [[حضرت]] [[بیعت]] میکنند اما در میان [[سپاه]] او [[چهل]] هزار نفر [[زیدی]] [[مذهب]] هستند که [[قرآن]] حمایل کردهاند. آنها میگویند [[معجزات]] [[حضرت]] جملگی [[سحر]] است و از [[بیعت]] سرباز میزنند. درگیری میان دو دسته ایجاد میشود [[حضرت]] رو به زیدیان کرده و آنها را [[موعظه]] میکند و تا سه روز به آنها مهلت میدهد که در عقیدۀ خود تجدید نظر کنند؛ اما آنان روز به روز یاغیتر میشوند و سپس [[حضرت]] [[دستور]] میدهد که همه را بکشند و با قرآنهایشان [[دفن]] کنند تا [[روز قیامت]] بیشتر [[حسرت]] بخورند»<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص ۵۱۶.</ref>. | |||
# [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: «هنگامی که [[حضرت قائم]]{{ع}} [[قیام]] میکند به سوی [[کوفه]] رفته و در آنجا با شانزده هزار عالم [[دینی]] از فرقۀ [[بتریه]] روبرو میشود، آنان [[قاریان]] قرآنند و پیشانیهایشان از کثرت [[سجده]] پینه بسته است اما [[نفاق]] سرتاسر وجود آنان را گرفته است؛ این [[فرقه]] در حالی که [[غرق]] در [[سلاح]] هستند با [[حضرت]] روبرو میشوند همۀ آنان [[حضرت]] را [[انکار]] میکنند و میگویند: ای [[فرزند فاطمه]]! از همان راهی که آمدهای بازگرد؛ زیرا به تو نیازی نداریم و [[حضرت مهدی]]{{ع}} نیز شمشیر کشیده و آنان را یکسره از دم تیغ میگذراند. آنان همگی در پشت [[شهر]] [[نجف]] در یک نیمروز [[دوشنبه]] مانند شترِ [[قربانی]] کشته میشوند و حتی یک نفر از [[یاران]] [[حضرت]] هم آسیبی نمیبیند»<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص ۵۱۶.</ref>.<ref>ر.ک: حیدرزاده، عباس، فرهنگنامۀ آخرالزمان، ص ۳۴۶.</ref> | |||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||