جزیه در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

جزیه در فقه سیاسی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۳۸

۴٬۹۷۲ بایت اضافه‌شده ، ‏۴ نوامبر ۲۰۲۰

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۱۹

ویرایش

@@ خط ۱۵: / خط ۱۵: @@
 *[[اهل ذمّه]] افرادی از [[اهل کتاب]] هستند که نه با [[مسلمانان]] می‌جنگند و نه [[اسلام]] می‌آورند و با محترم شمردن [[اسلام]] و [[آزار نرساندن]] به [[مسلمانان]]، در برابر [[حمایت]] [[دولت اسلامی]] از آنان و [[حقوق]] اجتماعی‌شان، مالیاتی از آنها دریافت می‌شود. [[جزیه]] سالی یک بار و فقط از مردان سالم و متمکن دریافت می‌شده و [[زنان]] و [[کودکان]] و [[بیماران]] و [[فقیران]] و [[پیران]] از کار افتاده از آن معاف بوده‌اند. [[میزان]] آن را یک [[دینار]] یا بسته به تمکن شخص ۱۲ تا ۴۸ [[درهم]] گفته‌اند.
 *در [[فقه]] [[شیعه]] [[میزان]] آن بسته به نظر [[امام]] یا [[نایب]] اوست<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۱۹۱. همو، "جزیه"، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۱، ص۸۴۰.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص:۲۱۰.</ref>.
+==جزیه در واژه‌نامه فقه سیاسی==
+[[جزیه]]، مشتق از "[[جزاء]]" به معنای [[کفایت]] است<ref>المنجد، ص۹۰؛ مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref>. [[جزیه]] اصطلاحاً بر [[مالی]] اطلاق می‌شود که از سوی [[اهل کتاب]]، به [[امام]] و یا [[جانشین]] وی، به عنوان نوعی از [[مالیات]] سرانه، پرداخت می‌گردید و در مقابل، [[اهل کتاب]] از مزایای [[حکومت اسلامی]] نظیر تأمین جانی، [[مالی]] و مانند آن بهرمند می‌شدند<ref>ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۵۴.</ref>. نامگذاری [[جزیه]] یا از این جهت است که [[مال]] مزبور جزای بر کفرشان بوده؛ چرا که در حال [[خواری]] از آنان گرفته می‌شد و یا [[پاداش]] از [[امان]] دادن [[مسلمانان]] به آنان بوده است<ref>مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref>. [[قانون]] [[قرارداد]] [[جزیه]]، با [[نزول]] آیۀ {{متن قرآن|قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ}}<ref>«با آن دسته از اهل کتاب که به خداوند و به روز بازپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را خداوند و پیامبرش حرام کرده‌اند حرام نمی‌دانند و به دین حق نمی‌گروند جنگ کنید تا به دست خود با خواری جزیه بپردازند» سوره توبه، آیه ۲۹.</ref>، در سال هشتم (و به قولی نهم) [[هجری]] [[تشریع]] و برای نخستین بار، دربارۀ [[مردم]] "[[نجران]]" به [[اجرا]] در آمده بود. مقدار [[جزیه]]، بر اساس [[روایات]]، متفاوت بود؛ به گونه‌ای که از طبقۀ [[فقیر]] ۱۲ [[درهم]]، از طبقۀ متوسّط ۲۴ [[درهم]] و از طبقۀ ثروتمند ۴۸ [[درهم]] دریافت می‌شد<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۱۵۵؛ صبح الاعشی، ج۳، ص۴۵۸.</ref>. به طور کلّی، [[تعیین]] مقدار [[جزیه]] با نظر [[امام]] [[مسلمین]] می‌باشد.
+معاف‌شدگان از [[جزیه]] به قرار ذیل است:
+#اطفال و افراد نابالغ؛
+#[[زنان]] که [[مسؤولیت]] [[مالی]] ندارند؛
+#[[مستمندان]] و [[فقرا]]؛
+#سالخوردگان و افراد [[ناتوان]]؛
+#[[کشیشان]] و سایر [[روحانیون]] دیرنشین؛
+#دیوانگان<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۱۵۵؛ المبسوط، ج۲، ص۴۰-۳۸؛ وسایل الشیعه، ج۱۱، ص۵۱؛ الاموال، ص۲۳.</ref>.
+تفاوت میان [[جزیه]] و [[خراج]] از این قرار است:
+#[[جزیه]] نوعی [[مالیات]] سرانه و [[خراج]] [[مالیات]] بر [[اراضی]] است؛
+#منبع [[جزیه]] از [[نص]] ([[قرآن]]) و [[خراج]] [[اجتهادی]] است؛
+#اقلّ [[جزیه]] در [[شرع]] معین بوده و اکثر آن [[اجتهادی]] است، ولی [[خراج]] اکثرش شرعاً معین و اقلّش [[اجتهادی]] است؛
+#[[جزیه]] بر خلاف [[خراج]] با [[اسلام آوردن]] [[اهل کتاب]] ساقط می‌گردد<ref>خلاف، ج۳، ص۲۳۹.</ref>.
+گفتنی است، [[جزیه]] از مبدعات [[اسلام]] نبوده، بلکه [[یونانیان]] در حدود [[قرن پنجم]] پیش از میلاد، از [[مردم]] [[آسیای صغیر]] [[جزیه]] می‌گرفتند.
+[[رومیان]] نیز از [[ملل]] مغلوب، [[جزیه]] دریافت می‌کردند که مبلغ آن، هفت برابر جزیه‌ای بود که [[مسلمانان]] از ذمیان می‌گرفتند<ref>تاریخ سیاسی اسلام، ص۴۷۲؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج۲، ص۱۵۴۸.</ref><ref>[[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۷۲.</ref>.
 ==منابع==
 * [[پرونده:1379779.jpg|22px]] [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]
+* [[پرونده:11677.jpg|22px]] [[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
 ==پانویس==