جز
جایگزینی متن - 'موقعیت' به 'موقعیت'
بدون خلاصۀ ویرایش |
جز (جایگزینی متن - 'موقعیت' به 'موقعیت') |
||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
[[کلام امامیه]] تا پیش از این، در زمان حضور [[امامان]]{{عم}} در [[کوفه]] –که مرکز تجمع [[شیعیان]] بود– دوران اوج خود را سپری میکرد. هرچند [[امامان]]{{عم}} بیشتر در [[مدینه]] بودند، آمدوشدهای ایشان به [[کوفه]] و به ویژه اقامت پنجسالۀ [[امام صادق]]{{ع}} در [[شهر]] هاشمیه در نزدیکی [[کوفه]]، فرصتی طلایی برای [[غنا]] بخشیدن به [[معارف]] [[اعتقادی]] [[متکلمان شیعی]] در این [[شهر]] فراهم کرد.<ref>محمد حسین رجبی، کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی، ص۴۵۱-۴۵۲.</ref> اما بهتدریج –و شاید به [[دلیل]] پایان دوران حضور [[امامان معصوم]]{{عم}} و سکنا گزیدن [[نواب اربعه]] در بغداد–<ref>محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۵۰۳؛ محمد بن حسن طوسی، الغیبة، تحقیق عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، ص۳۷۱.</ref> این [[مکتب]] رو به افول نهاد و پس از آن، با [[مهاجرت]] برخی [[متکلمان]] [[مکتب]] [[کوفه]] به [[بغداد]] زمینه برای شکلگیری مکتب کلامی بغداد فراهم شد. البته پیش از این، [[هشام بن حکم]] که از نامداران [[مکتب کلامی]] [[کوفه]] بود، وقتی در [[کوفه]] با [[بیمهری]] مواجه شد، به [[بغداد]] آمد<ref>محمد بن عمر کشی، رجال الکشی، ص۲۵۵؛ احمد بن على نجاشی اسدی، رجال النجاشی، تحقیق سیدموسی بشیری زنجانی، ص۴۳۳.</ref> و در [[مجلسی]] که [[یحیی]] بن خالد برمکی ترتیب داده بود، حاضر شد و به بحث و [[مناظره]] پرداخت.<ref>محمد بن عمر کشی، رجال الکشی، ص۲۵۰-۲۶۲.</ref> پیدایش نوبختیان در [[قرن سوم]] و چهارم – که جلالتی در خور، نزد دستگاه [[خلافت]] نیز داشتند– و جولان آنها در [[علم کلام]] با معرفی چهرهای همچون [[ابوسهل نوبختی]] (۳۱۱ق) موجب تمرکز [[کلام امامیه]] در [[بغداد]] شد.<ref>احمد پاکتچی، مدخل «بغداد»، در: دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۱۲، ص۳۲۳-۳۲۴.</ref> شاید فاصله گرفتن از [[حدیث]] و [[گرایش]] به [[عقلگرایی]] – آن هم در شهری که جولانگاه [[مکتب]] عقلگرای معتزلی بود– مهمترین دستاورد حضور [[فکری]] نوبختیان در [[بغداد]] تا پیش از تأسیس مدرسه [[فکری]] [[شیخ مفید]] به شمار آید.<ref>ر.ک: آندرو جی. نیومن، دوره شکلگیری تشیع دوازدهامامی، ترجمه و نقد مؤسسه شیعهشناسی، ص۱۳۱.</ref> | [[کلام امامیه]] تا پیش از این، در زمان حضور [[امامان]]{{عم}} در [[کوفه]] –که مرکز تجمع [[شیعیان]] بود– دوران اوج خود را سپری میکرد. هرچند [[امامان]]{{عم}} بیشتر در [[مدینه]] بودند، آمدوشدهای ایشان به [[کوفه]] و به ویژه اقامت پنجسالۀ [[امام صادق]]{{ع}} در [[شهر]] هاشمیه در نزدیکی [[کوفه]]، فرصتی طلایی برای [[غنا]] بخشیدن به [[معارف]] [[اعتقادی]] [[متکلمان شیعی]] در این [[شهر]] فراهم کرد.<ref>محمد حسین رجبی، کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی، ص۴۵۱-۴۵۲.</ref> اما بهتدریج –و شاید به [[دلیل]] پایان دوران حضور [[امامان معصوم]]{{عم}} و سکنا گزیدن [[نواب اربعه]] در بغداد–<ref>محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۵۰۳؛ محمد بن حسن طوسی، الغیبة، تحقیق عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، ص۳۷۱.</ref> این [[مکتب]] رو به افول نهاد و پس از آن، با [[مهاجرت]] برخی [[متکلمان]] [[مکتب]] [[کوفه]] به [[بغداد]] زمینه برای شکلگیری مکتب کلامی بغداد فراهم شد. البته پیش از این، [[هشام بن حکم]] که از نامداران [[مکتب کلامی]] [[کوفه]] بود، وقتی در [[کوفه]] با [[بیمهری]] مواجه شد، به [[بغداد]] آمد<ref>محمد بن عمر کشی، رجال الکشی، ص۲۵۵؛ احمد بن على نجاشی اسدی، رجال النجاشی، تحقیق سیدموسی بشیری زنجانی، ص۴۳۳.</ref> و در [[مجلسی]] که [[یحیی]] بن خالد برمکی ترتیب داده بود، حاضر شد و به بحث و [[مناظره]] پرداخت.<ref>محمد بن عمر کشی، رجال الکشی، ص۲۵۰-۲۶۲.</ref> پیدایش نوبختیان در [[قرن سوم]] و چهارم – که جلالتی در خور، نزد دستگاه [[خلافت]] نیز داشتند– و جولان آنها در [[علم کلام]] با معرفی چهرهای همچون [[ابوسهل نوبختی]] (۳۱۱ق) موجب تمرکز [[کلام امامیه]] در [[بغداد]] شد.<ref>احمد پاکتچی، مدخل «بغداد»، در: دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۱۲، ص۳۲۳-۳۲۴.</ref> شاید فاصله گرفتن از [[حدیث]] و [[گرایش]] به [[عقلگرایی]] – آن هم در شهری که جولانگاه [[مکتب]] عقلگرای معتزلی بود– مهمترین دستاورد حضور [[فکری]] نوبختیان در [[بغداد]] تا پیش از تأسیس مدرسه [[فکری]] [[شیخ مفید]] به شمار آید.<ref>ر.ک: آندرو جی. نیومن، دوره شکلگیری تشیع دوازدهامامی، ترجمه و نقد مؤسسه شیعهشناسی، ص۱۳۱.</ref> | ||
سرانجام [[بغداد]] در نیمه دوم [[قرن چهارم]] [[هجری]] [[شاهد]] حضور [[علمی]] بزرگمردی از [[شیعیان]] یعنی [[شیخ مفید]] بود. [[نهضت]] [[کلامی]] [[شیخ مفید]] و [[شاگردان]] او تا قرنها، دیگر مکاتب [[کلامی]] [[شیعه]] را تحت تأثیر قرار داد. [[جایگاه علمی]] او و [[سید مرتضی]] بسیار مهم بود، تا آنجا که از جاهای دور و نزدیک مسائل گوناگون [[علمی]] را در قالب [[نامه]] از ایشان میپرسیدند.<ref>این مدعا با نگاهی به آثار برجایمانده از ایشان، مانند المسائل السرویة، المسائل الصاغانیة، المسائل العکبریة و... روشن میشود.</ref> | سرانجام [[بغداد]] در نیمه دوم [[قرن چهارم]] [[هجری]] [[شاهد]] حضور [[علمی]] بزرگمردی از [[شیعیان]] یعنی [[شیخ مفید]] بود. [[نهضت]] [[کلامی]] [[شیخ مفید]] و [[شاگردان]] او تا قرنها، دیگر مکاتب [[کلامی]] [[شیعه]] را تحت تأثیر قرار داد. [[جایگاه علمی]] او و [[سید مرتضی]] بسیار مهم بود، تا آنجا که از جاهای دور و نزدیک مسائل گوناگون [[علمی]] را در قالب [[نامه]] از ایشان میپرسیدند.<ref>این مدعا با نگاهی به آثار برجایمانده از ایشان، مانند المسائل السرویة، المسائل الصاغانیة، المسائل العکبریة و... روشن میشود.</ref> موقعیت [[علمی]] مدرسه [[بغداد]] موجب [[مهاجرت]] بزرگانی همچون [[ابوالصلاح حلبی]] و [[ابوالفتح کراجکی]] به [[بغداد]] شده بود.<ref>در فصل نخست این مدعا مستند شد.</ref> | ||
از آنچه [[گذشت]] روشن میشود که مکاتب [[کلامی]] [[معتزله]]، [[اشاعره]] و [[امامیه]] به همراه دیگر [[مکاتب فکری]]، حضوری فعال در [[بغداد]] داشتند که به طور طبیعی سبب رقابتهای [[علمی]] تنگاتنگی شد<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] ص: ۴۳۸-۴۴۲.</ref> | از آنچه [[گذشت]] روشن میشود که مکاتب [[کلامی]] [[معتزله]]، [[اشاعره]] و [[امامیه]] به همراه دیگر [[مکاتب فکری]]، حضوری فعال در [[بغداد]] داشتند که به طور طبیعی سبب رقابتهای [[علمی]] تنگاتنگی شد<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] ص: ۴۳۸-۴۴۲.</ref> | ||