تبوک در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

برخی از منابع متأخر، از اعزام‌های متعدد پیامبر به مناطق اطراف [[تبوک]] نیز خبر داده‌اند؛ مانند اعزام [[علقمة ‌بن محرز مدلجی]] به [[فلسطین]]،<ref> کنز العمال، ج‌۲، ص‌۴۲۹.</ref> [[ابوعبیدة بن جرّاح]] به سوی گروهی از بنی‌جذام و [[سعد بن عباده]] به سوی گروهی از [[بنی‌سلیم]] و بلیّ.<ref>اعلام‌الوری، ج۱، ص۲۴۴؛ بحارالانوار، ج‌۲۱، ص‌۲۴۶؛ مناقب ابن شهر آشوب، ج‌۱، ص‌۱۸۳.</ref> از مهم‌ترین این اعزامها، اعزام [[خالد بن ولید]] به [[دومة الجندل]] است. پیامبر{{صل}} پس از آنکه با مشورت [[اصحاب]] خود بر آن شد که تبوک را به مقصد [[مدینه]] ترک گوید، خالد ‌بن ولید را به همراه ۲۴۰ نفر از جنگجویان به سوی [[بنی‌کنانه]] فرستاد. بنی‌کنانه در دومة الجندل ساکن و تحت [[حکومت]] مردی [[مسیحی]] از کندیان [[یمن]] به نام [[أُکَیْدر بن عبدالملک]] بودند.<ref>فتوح البلدان، ج‌۱، ص‌۷۳؛ الطبقات، ج‌۲، ص‌۱۶۶؛ تاریخ‌خلیفه، ص‌۵۶.</ref> دومة الجندل را در ۵ <ref>التنبیه والاشراف، ۲۱۴.</ref> یا ۷ منزلی [[دمشق]] و بین [[راه]] تبوک به دمشق <ref>معجم البلدان، ج‌۲، ص‌۴۸۷.</ref> و فاصله آنجا تا مدینه را ۱۰ میل <ref> المغازی، ج‌۳، ص‌۱۰۲۵.</ref> یا ۱۵ شب دانسته‌اند. واقدی و ابن‌سعد [[زمان]] اعزام [[خالد]] را در [[رجب]] سال نهم می‌دانند؛<ref>الطبقات، ج‌۲، ص‌۱۶۶؛ عیون الاثر، ج‌۲، ص‌۲۵۹؛ المغازی، ج‌۳، ص‌۱۰۲۵.</ref> لیکن با توجه به آنکه پیامبر{{صل}} در اوایل رجب از مدینه حرکت کرد و در [[شعبان]] وارد تبوک شد و در آخر [[شوال]] <ref> المحبر، ص‌۱۱۶.</ref> یا اوایل [[رمضان]] نیز به سوی [[مدینه]] بازگشت،<ref>تاریخ یعقوبی، ج‌۲، ص‌۶۸؛ السیرة النبویه، ابن هشام، ج‌۴، ص‌۹۶۴.</ref> این [[تاریخ]] صحیح نیست، به ویژه آنکه برخی اعزام به [[دومة الجندل]] را در [[زمان]] مراجعت از [[تبوک]] می‌دانند<ref>البدایة والنهایه، ج۵، ص‌۲۱؛ سبل الهدی، ج‌۶، ص‌۲۲۰.</ref> و در این صورت باید اعزام [[خالد]] را در رمضان[[سال]] نهم دانست. البته به گزارش برخی [[مورخان]]، خالد اسرای دومة‌الجندل را در [[سرزمین]] [[تبوک]] نزد [[پیامبر]]{{صل}} آورد <ref> السیرة النبویه، ابن کثیر، ج‌۴، ص‌۳۱.</ref> که بر این اساس می‌توان زمان اعزام خالد را به هنگام مراجعت پیامبر{{صل}} از تبوک ندانست و مدعی شد که آن [[حضرت]] پس از ورود به تبوک خالد را به سوی دومة‌الجندل فرستاد؛ لیکن بنابراین احتمال نیز نمی‌توان [[رجب]] سال نهم را زمان اعزام خالد به دومة‌الجندل دانست.

پیامبر{{صل}} هنگام اعزام خالد، او را از نحوه به [[اسارت]] در آوردن اُکَیْدر در حالی‌ که در پی شکار گاو [[وحشی]] است [[آگاه]] ساخت و به او سفارش کرد که اُکَیْدر را نکشد و او را [[اسیر]] کند و نزد آن حضرت بیاورد. خالد طبق [[پیشگویی]] پیامبر{{صل}} اکیدر را در حال شکار گاوی وحشی اسیر کرد؛ ولی در درگیری با همراهان او [[برادر]] اکیدر، [[حسان بن عبدالملک]] را کشت و [[لباس]] او را که از ابریشم زرباف بود به [[غنیمت]] برد. سپس خالد در برابر ۲۰۰۰‌ شتر، ۸۰۰ برده، ۴۰۰ [[زره]] و ۴۰۰ نیزه و ۵۰۰ [[شمشیر]] [[متعهد]] گردید تا اکیدر و دیگر برادر او را به [[سلامت]] نزد پیامبر{{صل}} ببرد. به دنبال این [[مصالحه]]، خالد بر دومة الجندل و [[دژ]] اکیدر دست یافت.<ref>عیون الاثر، ج‌۲، ص‌۲۵۹ ـ ۲۶۰؛ الثقات، ج‌۲، ص‌۹۶؛ تاریخ دمشق، ج‌۹، ص‌۲۰۳ ـ ۲۰۴.</ref> سپس به همراه اکیدر و برادرش [[حریث]] <ref>معجم‌البلدان، ج‌۲، ص‌۴۸۸؛ فتوح البلدان، ج‌۱، ص‌۷۳.</ref> یا مصاد <ref>تاریخ دمشق، ج‌۹، ص‌۲۰۴؛ الطبقات، ج‌۲، ص‌۱۶۶؛ المغازی،‌ج‌۳، ص‌۱۰۲۷.</ref> و [[غنایم]] به دست آمده عازم مدینه شد. خالد، [[عمرو بن امیه]] ضمری را به همراه قبای ابریشمی [[حسان]] زودتر به [[مدینه]] فرستاد تا خبر [[پیروزی]] [[سپاه]] را به [[پیامبر]]{{صل}} و [[مسلمانان]] برساند.<ref>تاریخ دمشق، ج‌۹، ص‌۲۰۲؛ المغازی، ج‌۳، ص‌۱۰۲۶.</ref> بسیاری از [[مورخان]] از [[اسلام آوردن]] اکیدر سخنی به میان نیاورده و تنها گفته‌اند که اکیدر با پیامبر بر‌ اساس [[جزیه]] [[صلح]] کرد<ref> الطبقات، ج‌۲، ص‌۱۶۶؛ الثقات، ج‌۲، ص‌۹۷؛ السیرة النبویه، ج‌۴، ص‌۹۵۳.</ref> که می‌تواند [[گواه]] عدم [[اسلام]] اکیدر باشد. افزون بر اینکه برخی به [[صراحت]] آورده‌اند که اکیدر از [[پذیرش اسلام]] سر باز زد؛<ref>سبل السلام، ج‌۴، ص‌۶۶؛ الاصابه، ج‌۱، ص‌۳۷۸.</ref> ولی برادرش در نزد [[پیامبر اسلام]] آورد.<ref>معجم البلدان، ج‌۲، ص‌۴۸۷.</ref> در برابر این گروه از مورخان، دو [[روایت]] حاکی از اسلام اکیدر است: یکی روایت واقدی از یکی از اهالی [[دومه الجندل]] و دیگری روایت [[بلاذری]] که از [[هشام کلبی]] [[نقل]] کرده و اعتبار آن از روایت واقدی بیشتر است. طبق این دو روایت، پیامبر{{صل}} در [[نامه]] خود به [[مردم]] [[دومة الجندل]] به اسلام اکیدر تصریح کرده است.<ref>فتوح البلدان، ج‌۱، ص‌۷۳؛ المغازی، ج‌۳، ص‌۱۰۳۰.</ref> [[ابن‌کثیر]] از [[عروة بن زبیر]] نقل می‌کند که [[ملاقات]] اکیدر با پیامبر{{صل}} در [[تبوک]] و به [[همراهی]] [[یُحَنّه ‌بن روبه]] [[حاکم]] ایله بود.<ref>السیرة النبویه، ابن کثیر، ج‌۴، ص‌۳۱.</ref> نقل ابن [[سید]] [[الناس]] از [[موسی بن عقبه]] نیز مؤید این گزارش است؛<ref>عیون الاثر، ج‌۲، ص‌۲۶۰.</ref> لیکن نقل‌های دیگران از [[عروة]] و [[موسی بن عقبه]]، حاکی از اعزام اکیدر به سوی مدینه است.<ref>تاریخ دمشق، ج‌۱، ص‌۲۰۲.</ref><ref>[[سید علی خیرخواه علوی|خیرخواه علوی، سید علی]]، [[تبوک (مقاله)|مقاله «تبوک»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷.</ref>