ذوالکفل در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

#گروهی که «کفل» را به معنای [[کفالت]]، [[تعهد]] و ضمانت دانسته‌اند، سبب این نامگذاری را در مسئولیتی جسته‌اند که وی عهده‌دار آن شد؛ اما درباره موضوع مورد ضمانت دیدگاه یکسانی ندارند: برخی گفته‌اند که او [[متعهد]] شد از جانب یکی از [[پادشاهان بنی‌اسرائیل]] یا برخی [[پیامبران]]، عهده‌دار انجام دادن اموری نظیر [[سرپرستی]] [[مردم]]، [[داوری]] عادلانه،<ref>جامع البیان، ج ۱۷، ص۹۸ـ۹۹.</ref> [[روزه‌داری]]، [[شب زنده‌داری]] یا [[بردباری]] باشد و بعضی با استناد به [[کفالت]] زکریّا نسبت به [[مریم]]{{ع}} او را همان [[زکریا]] دانسته‌اند: {{متن قرآن|وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا}}<ref>«زکریّا را سرپرست او کرد » سوره آل عمران، آیه ۳۷.</ref>.<ref>نک: الاتقان، ج ۲، ص۳۰۳.</ref> برخی منابع، به [[اختلاف]]، [[الیاس]] و [[الیسع]] را [[پیامبری]] دانسته که به [[ذوالکفل]]، کفالت داده است. <ref>جامع البیان، ج ۱۷، ص۹۷؛ التفسیر الکبیر، ج ۲۲، ص۲۱۱؛ الدرالمنثور، ج ۵، ص۶۶۱.</ref> دسته‌ای دیگر ذوالکفل را مرد صالحی دانسته‌اند که متعهّد شد، [[خشم]] نگیرد و پای‌بند به [[حق]] باشد؛<ref>مجمع البیان، ج ۷، ص۹۴؛ روض الجنان، ج ۱۳، ص۲۶۸ـ۲۶۹.</ref> تا جایی که [[شیطان]] نتوانست او را [[خشمگین]] کند. <ref> جامع البیان، ج ۱۷، ص۹۷ـ۹۸.</ref> در دیدگاه سوم، [[ذوالکفل]] شخصی غیر [[نبی]] است که با ضمانت وی، شماری از [[پیامبران بنی‌اسرائیل]] از [[مرگ]] [[نجات]] می‌یابند. <ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۶۰۴؛ بحارالانوار، ج ۱۳، ص۳۸۳؛ من هدی القرآن، ج ۷، ص۳۶۶.</ref> این دیدگاه به احتمال بسیار برگرفته از [[تورات]] است. در [[کتاب مقدس]] از شخصی به نام [[عوبدیا]] (به معنی [[خادم]] یا [[بنده]] [[خدا]]) <ref> قاموس کتاب مقدس، ص۶۲۲؛ دایرة المعارف کتاب مقدس، ص۷۲۳.</ref> به عنوان یکی از خدمتگزاران [[خانه]] آخاب <ref>قاموس کتاب مقدس، ص۶۲۲.</ref> (یا آحاب) <ref> قاموس کتاب مقدس، ص۱۸.</ref> ـ هفتمین [[پادشاه]] [[بنی اسرائیل]] ـ و فردی [[خداترس]] یاد می‌شود که در [[زمان]] [[قتل عام]] [[پیامبران بنی اسرائیل]] به دست ایزابل [[همسر]] آخاب، ۱۰۰ نفر از آنان را در دو گروه ۵۰ نفری در غاری پنهان کرد و به آنها [[آب]] و نان رساند. <ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، ۱۸: ۳ـ۴،۱۳.</ref> این [[روایت]] تورات با روایاتی که نام ذوالکفل را [[ادویا]]، [[عویدیا]]، عویدنا و عدویا <ref>مجمع‌البیان، ج، ص۹۵؛ مقتنیات الدرر، ج۷، ص۱۸۹.</ref> می‌دانند، نیز با روایت بیضاوی <ref>تفسیر بیضاوی، ج ۴، ص۱۹.</ref> مشابهت دارد؛ [[ولی]] با [[آیات قرآن]] که [[پیامبر]] بودن [[ذوالکفل]] را می‌رساند، سازگار نیست. برخی [[مفسران]] نیز ذوالکفل را همان «[[عوبدیا]]» [[ی]] مذکور در [[تورات]] می‌دانند که از انبیای صغار [[یهود]] و [[کتابی]] در [[عهد قدیم]] به نام اوست. <ref>التحریر و التنویر، ج ۸، ص۱۲۹.</ref> عوبدیای [[نبی]] در قرن ۶ پیش از میلاد و احتمالاً همزمان با [[حزقیل]] و یرمیاه می‌زیسته؛<ref>قاموس کتاب مقدس، ص۶۲۳.</ref> گویا [[زمان]] [[پیامبری]] وی، دوران [[سختی]] برای [[قوم بنی اسرائیل]] بوده است که می‌توان این مطلب را از صفت «[[صابر]]» استفاده کرد که در [[آیه]] {{متن قرآن|وَإِسْمَاعِيلَ وَإِدْرِيسَ وَذَا الْكِفْلِ كُلٌّ مِنَ الصَّابِرِينَ}}<ref>«و اسماعیل و ادریس و ذو الکفل را (یاد کن) که همه از شکیبایان بودند» سوره انبیاء، آیه ۸۵.</ref> بر ذوالکفل اطلاق شده است. به هر روی، اگر ذوالکفل یکی از دو عوبدیای یاد شده باشد، وی در فاصله زمانی میان [[حضرت سلیمان]]{{ع}} و [[حضرت عیسی]]{{ع}} می‌زیسته است. روایاتی در [[منابع اسلامی]] این مطلب را [[تأیید]] می‌کنند. <ref>مروج الذهب، ج ۱، ص۵۹؛ مجمع البیان، ج ۱۶، ص۱۵۲؛ المیزان، ج ۱۷، ص۲۱۶.</ref> طبق این [[روایات]]، [[ذوالکفل]] پس از [[سلیمان]]{{ع}} و همانند [[داود]]{{ع}} [[داوری]] می‌کرده است. تشابه نام‌های موجود در این روایات با عوبدیای مذکور در تورات، این احتمال را تقویت می‌کند که ذوالکفل همان «عوبدیا» ی [[پیامبر]] باشد.

#مفسرانی «کفل» را به معنای [[پاداش]] دو چندان و ذوالکفل را مرد صالحی دانسته‌اند که به سبب [[پای بندی]] به [[حق]]، به وی [[پاداش مضاعف]] داده شد. <ref>التبیان، ج ۷، ص۲۷۲؛ مجمع البیان، ج ۷، ص۹۵؛ تفسیر بیضاوی، ج، ص۱۲۴.</ref> برپایه تورات نیز زمانی که [[ایلیا]] ([[الیاس]]) قبل از [[عروج]] به [[آسمان]] از [[الیشع]] ([[الیسع]]) می‌خواهد که از او درخواستی بکند، الیسع می‌خواهد بهره مضاعف [[روح]] ایلیا به وی نصیب شود،<ref>کتاب مقدس، دوم پادشاهان، ۲: ۹.</ref> پس احتمال دارد که نام ذوالکفل، الیسع و او [[جانشین]] الیاس باشد؛ اما یاد کرد ذوالکفل و الیسع در کنار یکدیگر {{متن قرآن|وَاذْكُرْ إِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ وَذَا الْكِفْلِ وَكُلٌّ مِنَ الْأَخْيَارِ}}<ref>«و از اسماعیل و الیسع و ذو الکفل یاد کن و همه از نیکان بودند» سوره ص، آیه ۴۸.</ref> نشان می‌دهد که «الیسعِ» مذکور در تورات غیر از «الیسعِ» [[قرآن]] است.

برخی ذوالکفل را صفت «[[بشر]]» پسر [[ایّوب]] [[نبی]]{{ع}} دانسته‌اند <ref>تفسیر بیضاوی، ج ۴، ص۱۹؛ الاتقان، ج ۲، ص۳۰۳؛ مبهمات القرآن، ج ۱، ص۴۳۹؛ نمونه، ج ۱۹، ص۳۱۱ـ۳۱۲.</ref> که پس از پدرش و پیش از [[حضرت شعیب]]{{ع}} به [[پیامبری]] برانگیخته شد و [[مردم]] [[شام]] را به [[یکتاپرستی]] فرا خواند. <ref>تاریخ طبری، ج ۱، ص۲۲۸.</ref> [[ابوالحسن شعرانی]] نیز احتمال داده که ذوالکفل همان [[حزقیل]] یا [[حزقیال]] است که بخت‌النصر (نبوکدنصر) او را [[اسیر]] و همراه [[یهودیان]] به [[بابل]] [[تبعید]] کرد و سرانجام پس از [[تحمّل]] آزارهای فراوان و [[مقاومت]]، به [[قتل]] رسید. <ref>نک: نثر طوبی، ص۲۸۳؛ قاموس کتاب مقدس، ص۳۲۰.</ref> سرگذشت دردناک او با صفت «[[صابر]]» در [[آیه]] {{متن قرآن|وَإِسْمَاعِيلَ وَإِدْرِيسَ وَذَا الْكِفْلِ كُلٌّ مِنَ الصَّابِرِينَ}}<ref>«و اسماعیل و ادریس و ذو الکفل را (یاد کن) که همه از شکیبایان بودند» سوره انبیاء، آیه ۸۵.</ref> مناسبت دارد؛ [[ولی]] [[مسعودی]]، حزقیل و ذوالکفل را دو شخص متفاوت می‌داند. <ref> مروج الذهب، ج ۱، ص۵۹. </ref> برخی نیز ذوالکفل و الیسع را [[برادر]] <ref>روح البیان، ج ۸، ص۴۷.</ref> یا پسر عموی <ref>تفسیر بیضاوی، ج ۴، ص۱۹.</ref> هم دانسته‌اند.<ref>[[علی اشرف فتحی|فتحی، علی اشرف]]، [[ذوالکفل (مقاله)|مقاله «ذوالکفل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۳.</ref>