بسمله در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

بسمله در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۵

۴ بایت اضافه‌شده ، ‏۷ نوامبر ۲۰۲۲

جز

جایگزینی متن - 'داود' به 'داوود'

دیداریویکی‌متن

Wasity

دیوان‌سالاران، مدیران

۲۲۴٬۸۸۷

ویرایش

@@ خط ۶۴: / خط ۶۴: @@
 قائلان به جزئیت بسمله بر مدعای خود دلایلی اقامه کرده‌اند:
-# [[احادیث]] متعددی از [[اهل‌بیت]] و از طریق [[اهل سنت]] بر جزئیت بسمله دلالت دارد<ref>البیان، ص ۴۴۰.</ref>. روایات [[امامیه]] در این زمینه بسیار است که از جمله آنها پاسخ [[امام باقر]] {{ع}} به [[نامه]] [[یحیی بن ابی عمران]] است که [[امام]] {{ع}} تأکید می‌کند: بسمله باید افزون بر [[سوره حمد]] همراه سوره‌ای که بعد از آن در [[نماز]] خوانده می‌شود قرائت گردد<ref>جامع احادیث الشیعه، ج ۵، ص ۳۳۳.</ref>. البته در میان [[روایات شیعه]]، [[روایات معارض]]ی هم وجود دارد که برخی آن را بر [[تقیه]] حمل کرده‌اند<ref>وسائل الشیعه، ج ۶، ص ۶۲.</ref>. از طریق [[اهل سنت]] نیز روایات متعددی بر جزئیت [[بسمله]] دلالت دارد؛ [[سعید بن جبیر]] از [[ابن‌عباس]] [[روایت]] می‌کند که [[مسلمانان]] با [[نزول]] {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref> می‌دانستند که [[سوره]] پیشین پایان یافته است<ref>سنن ابی‌داود، ج ۱، ص ۲۵۱؛ المستدرک، ج ۱، ص ۳۵۶ ـ ۳۵۷.</ref>، همچنین [[انس بن مالک]] روایت می‌کند که [[پیامبر]] فرمود: هم‌اکنون سوره‌ای بر من نازل شد و فرمود: {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref> {{متن قرآن|إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ}}<ref>«ما به تو «کوثر» دادیم» سوره کوثر، آیه ۱.</ref><ref>سنن ابی داود، ج ۱، ص ۲۰۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱، ص ۶۶؛ تفسیر المنار، ج ۱، ص ۸۶.</ref> [[آیة الله]] خوئی [[معتقد]] است [[روایات معارض]] اهل سنت که صریحاً بر عدم جزئیت بسمله دلالت دارد تنها دو روایت است: یکی روایت [[قتاده]] از انس بن مالک که می‌گوید: پشت سر [[رسول خدا]] و [[ابوبکر]] و [[عمر]] و [[عثمان]] نماز خواندم و نشنیدم هیچ یک از آنها «بسم اللّه الرحمن الرحیم» را قرائت کنند و دیگری روایت [[یزید بن عبداللّه بن مغفل]] است که همین مطلب را از پدرش نقل می‌کند<ref>مسند احمد، ج ۴، ص ۹۶؛ المغنی، ج ۱، ص ۵۲۰ ـ ۵۲۱؛ البیان، ص ۴۴۳.</ref> و این دو روایت را نیز به دلیل [[مخالفت]] با روایات حتی [[روایات متواتر]] منقول از اهل سنت و [[سیره]] مشهور [[مسلمین]] که در نماز بسمله را قرائت می‌کنند قابل قبول نمی‌داند، افزون بر اینکه چنان که گذشت از انس بن مالک روایتی دال بر جزئیت بسمله نیز وارد شده است<ref> البیان، ص ۴۴۴، ۵۱۸.</ref>.
+# [[احادیث]] متعددی از [[اهل‌بیت]] و از طریق [[اهل سنت]] بر جزئیت بسمله دلالت دارد<ref>البیان، ص ۴۴۰.</ref>. روایات [[امامیه]] در این زمینه بسیار است که از جمله آنها پاسخ [[امام باقر]] {{ع}} به [[نامه]] [[یحیی بن ابی عمران]] است که [[امام]] {{ع}} تأکید می‌کند: بسمله باید افزون بر [[سوره حمد]] همراه سوره‌ای که بعد از آن در [[نماز]] خوانده می‌شود قرائت گردد<ref>جامع احادیث الشیعه، ج ۵، ص ۳۳۳.</ref>. البته در میان [[روایات شیعه]]، [[روایات معارض]]ی هم وجود دارد که برخی آن را بر [[تقیه]] حمل کرده‌اند<ref>وسائل الشیعه، ج ۶، ص ۶۲.</ref>. از طریق [[اهل سنت]] نیز روایات متعددی بر جزئیت [[بسمله]] دلالت دارد؛ [[سعید بن جبیر]] از [[ابن‌عباس]] [[روایت]] می‌کند که [[مسلمانان]] با [[نزول]] {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref> می‌دانستند که [[سوره]] پیشین پایان یافته است<ref>سنن ابی‌داوود، ج ۱، ص ۲۵۱؛ المستدرک، ج ۱، ص ۳۵۶ ـ ۳۵۷.</ref>، همچنین [[انس بن مالک]] روایت می‌کند که [[پیامبر]] فرمود: هم‌اکنون سوره‌ای بر من نازل شد و فرمود: {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref> {{متن قرآن|إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ}}<ref>«ما به تو «کوثر» دادیم» سوره کوثر، آیه ۱.</ref><ref>سنن ابی داوود، ج ۱، ص ۲۰۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱، ص ۶۶؛ تفسیر المنار، ج ۱، ص ۸۶.</ref> [[آیة الله]] خوئی [[معتقد]] است [[روایات معارض]] اهل سنت که صریحاً بر عدم جزئیت بسمله دلالت دارد تنها دو روایت است: یکی روایت [[قتاده]] از انس بن مالک که می‌گوید: پشت سر [[رسول خدا]] و [[ابوبکر]] و [[عمر]] و [[عثمان]] نماز خواندم و نشنیدم هیچ یک از آنها «بسم اللّه الرحمن الرحیم» را قرائت کنند و دیگری روایت [[یزید بن عبداللّه بن مغفل]] است که همین مطلب را از پدرش نقل می‌کند<ref>مسند احمد، ج ۴، ص ۹۶؛ المغنی، ج ۱، ص ۵۲۰ ـ ۵۲۱؛ البیان، ص ۴۴۳.</ref> و این دو روایت را نیز به دلیل [[مخالفت]] با روایات حتی [[روایات متواتر]] منقول از اهل سنت و [[سیره]] مشهور [[مسلمین]] که در نماز بسمله را قرائت می‌کنند قابل قبول نمی‌داند، افزون بر اینکه چنان که گذشت از انس بن مالک روایتی دال بر جزئیت بسمله نیز وارد شده است<ref> البیان، ص ۴۴۴، ۵۱۸.</ref>.
 # دلیل دیگری که بر جزئیت بسمله دلالت دارد [[سیره مسلمانان]] است، زیرا سیره مسلمانان از ابتدا بر این پایه [[استوار]] شده که در آغاز همه [[سوره‌های قرآن]] جز [[برائت]] [[بسمله]] را قرائت کنند و به [[تواتر]] [[ثابت]] شده است که [[پیامبر]] نیز قرائت می‌فرموده‌اند و اگر بسمله جزو [[قرآن]] نبود بر پیامبر {{صل}} لازم بود که بر این امر تصریح فرمایند تا سبب [[گمراهی]] [[مسلمانان]] نگردد<ref> البیان، ص ۴۴۵.</ref>.
 # دلیل دیگر اینکه مصاحف [[صحابه]] و [[تابعین]] مشتمل بر بسمله بوده است و اگر بسمله جزء قرآن نبود آنها آن را در ابتدای [[سوره‌ها]] ثبت نمی‌کردند، زیرا اهتمام تام صحابه بر پاسداشت قرآن مانع از آن بود که چیزی غیر از قرآن در مصاحف ثبت گردد، چنان که از [[کتابت]] بسمله در ابتدای [[سوره]] برائت [[پرهیز]] می‌کردند<ref>البیان، ص ۴۴۵.</ref>. قائلان به عدم جزئیت نیز افزون بر [[تمسک]] به روایاتی در این باب، تواتر را تنها طریق [[اثبات]] قرآن دانسته و بیان کرده‌اند که این [[اختلافات]] در جزئیت و عدم جزئیت بسمله خود [[گواهی]] است بر اینکه بسمله جزء قرآن نیست<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱، ص ۶۶ ـ ۶۷؛ البیان، ص ۴۴۶.</ref>. البته قائلین به جزئیت، عدم تواتر را درباره جزئیت بسمله نپذیرفته و معتقدند که [[روایات]] متواتری جزئیت را ثابت می‌کند<ref>البیان، ص ۴۴۷.</ref>. در بحث تعلق بسمله به سوره در بعضی از کتب [[تفسیری]] و [[علوم قرآنی]] بحثی مستقل درباره [[سوره حمد]] مطرح شده است و ادلّه خاصی بر جزئیت بسمله برای سوره حمد بیان کرده‌اند<ref>تفسیر المنار، ج ۱، ص ۸۴؛ تفسیر سید مصطفی خمینی، ج ۱، ص ۴۴.</ref> که از آن جمله به روایاتی که در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}}<ref>«و بی‌گمان به تو سوره فاتحه و قرآن سترگ را داده‌ایم» سوره حجر، آیه ۸۷.</ref> آمده تمسک شده است<ref>تفسیر سید مصطفی خمینی، ج ۱، ص ۴۶.</ref>. [[شیخ طوسی]] از ابن‌مسلم نقل می‌کند که [[امام صادق]] {{ع}} در پاسخ این [[پرسش]] که آیا {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref> جزو {{متن قرآن|سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}} (سوره حمد) است می‌فرماید: آری، با فضیلت‌ترین [[آیه]] آن است<ref>تهذیب، ج ۲، ص ۳۱۲.</ref>. [[ابوعمرو دانی]] می‌نویسد: همه [[صحابه]] و [[تابعان]] و فقهای بعد از آنان که به خواندن [[حمد]] در [[نماز واجب]] نظر داده‌اند و نیز [[پیشوایان]] شهرهای [[مکه]] و دیگر [[شهرها]] [[بسمله]] را جزئی از [[سوره حمد]] دانسته‌اند<ref>البیان فی عد آی القرآن، ص ۵۴.</ref>. افزون بر این در میان قراء و [[مفسران]] نظرهای دیگری نیز مطرح شده است که مجموع آراء در مسئله تعلق یا عدم تعلق بسمله به [[سوره]] در یک جمع‌بندی به ۱۰ قول می‌رسد که عبارت است از: