بحث:صراط مستقیم: تفاوت میان نسخه‌ها

۵٬۹۰۴ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
 
خط ۱۴: خط ۱۴:
# '''راه [[حق]] و [[دین الهی]]''': از [[دین]] نیز به صراط مستقیم یاد شده است: {{متن قرآن|يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«به زودی کم‌خردان از مردم خواهند گفت: چه چیز آنان را از قبله‌ای که بر آن بودند بازگردانید؟ بگو: خاور و باختر از آن خداوند است، هر که را بخواهد به راهی راست رهنمون خواهد شد» سوره بقره، آیه ۱۴۲.</ref>
# '''راه [[حق]] و [[دین الهی]]''': از [[دین]] نیز به صراط مستقیم یاد شده است: {{متن قرآن|يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«به زودی کم‌خردان از مردم خواهند گفت: چه چیز آنان را از قبله‌ای که بر آن بودند بازگردانید؟ بگو: خاور و باختر از آن خداوند است، هر که را بخواهد به راهی راست رهنمون خواهد شد» سوره بقره، آیه ۱۴۲.</ref>
# '''[[نبوت]] و [[امامت]]''': در بعضی از تفاسیر نیز به [[پیامبر اکرم]]{{صل}}، [[ائمه]]{{عم}} به طور عموم و امیرالمؤمنین علی{{ع}} به طور خاص اشاره شده است که اغلب این [[تفاسیر شیعی]] هستند؛ به عنوان مثال در [[مجمع البیان]] فی التفسیر القرآن ذیل [[آیه]] ۵ [[سوره مبارکه]] [[فاتحة الکتاب]]، [[پیامبر]]{{صل}} و ائمه{{عم}} [[جانشین]] او، صراط مستقیم یاد شده است: "{{عربی|اله النبي{{صل}} و الأئمة القائمون مقامه}}<ref>طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن با مقدمه محمدجواد بلاغی، چاپ سوم: تهران: انتشارات ناصرخسرو ج ۱: ۱۰۴.</ref>.
# '''[[نبوت]] و [[امامت]]''': در بعضی از تفاسیر نیز به [[پیامبر اکرم]]{{صل}}، [[ائمه]]{{عم}} به طور عموم و امیرالمؤمنین علی{{ع}} به طور خاص اشاره شده است که اغلب این [[تفاسیر شیعی]] هستند؛ به عنوان مثال در [[مجمع البیان]] فی التفسیر القرآن ذیل [[آیه]] ۵ [[سوره مبارکه]] [[فاتحة الکتاب]]، [[پیامبر]]{{صل}} و ائمه{{عم}} [[جانشین]] او، صراط مستقیم یاد شده است: "{{عربی|اله النبي{{صل}} و الأئمة القائمون مقامه}}<ref>طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن با مقدمه محمدجواد بلاغی، چاپ سوم: تهران: انتشارات ناصرخسرو ج ۱: ۱۰۴.</ref>.
== جایگاه [[عقل]] در رسیدن به قله [[تکامل]] ==
جالب‌ترین تعبیر و جامع‌ترین [[سخن]] در تبیین نقش عقل در پیمودن [[صراط مستقیم الهی]] و رسیدن به قلّۀ [[کمالات انسانی]]، سخنی است که در [[نهج البلاغه]] از [[امام علی]]{{ع}} نقل شده که در توصیف [[سالک]] به سوی [[خدای سبحان]] می‌فرماید: "سالک، خردش را زنده گردانید و نفسش را می‌رانید تا پیکر ستبرش لاغر شد و دلِ سختش به لطافت‌گرایید. فروغی سخت روشن، بر او تابید و راهش را روشن ساخت و او را به [[راه راست]]، روان داشت، درها او را به آستانِ [[سلامت]] و سرای اقامت راندند و به سبب آرامشی که در بدنش پدید آمده بود، پاهایش در قرارگاه [[ایمنی]] و [[آسایش]]، [[استوار]] ماند؛ زیرا [[دل]] خود را به کار وا داشت و پروردگارش را [[خشنود]] ساخت"<ref>{{متن حدیث|قَدْ أَحْيَا عَقْلَهُ، وَ أَمَاتَ نَفْسَهُ، حَتَّى دَقَّ جَلِيلُهُ، وَ لَطُفَ غَلِيظُهُ وَ بَرَقَ لَهُ لَامِعٌ كَثِيرُ الْبَرْقِ، فَأَبَانَ لَهُ الطَّرِيقَ، وَ سَلَكَ بِهِ السَّبِيلَ، وَ تَدَافَعَتْهُ الْأَبْوَابُ إِلَى بَابِ السَّلَامَةِ، وَ دَارِ الْإِقَامَةِ، وَ ثَبَتَتْ رِجْلَاهُ بِطُمَأْنِينَةِ بَدَنِهِ فِي قَرَارِ الْأَمْنِ وَ الرَّاحَةِ، بِمَا اسْتَعْمَلَ قَلْبَهُ، وَ أَرْضَى رَبَّهُ}}؛ سیّد رضی، ۱۳۹۵، الخطبة ۲۲۰؛ مجلسی، ۱۴۰۳، ج۶۹، ص۳۱۶.</ref>. بر پایه این سخن، زنده شدن نیروی عقل در وجود انسان، محرّک اصلیِ سالک در پیمودن صراط مستقیم الهی و رسیدن به قلّۀ کمالات انسانی است و به هر اندازه که عقل در [[جان انسان]] [[قوّت]] یابد، به همان اندازه، [[تمایلات نفسانی]] و [[شیطانی]] در او [[ضعیف]] می‌شود، تا آنجا که کاملاً از بین می‌رود و زمینه‌ای برای انجام کارهای ناشایست در وجود [[انسان]]، باقی نمی‌ماند. در این حال، [[عقل]] از [[حیات]] کامل برخوردار می‌گردد و زمام انسان را در [[سیر و سلوک]]، کاملاً به دست می‌گیرد، و او را از ابواب و منازل [[سلوک]]، عبور می‌دهد تا به سرمنزل مقصود که درگاهِ [[سلامت]] است و خانۀ اقامت که قلّه [[تکامل]] است، برسد: {{متن قرآن|لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ}}<ref>«سرای آرامش نزد پروردگارشان از آن آنهاست و او برای کارهایی که می‌کردند یار آنان است» سوره انعام، آیه ۱۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ}}<ref>«در جایگاهی راستین نزد فرمانفرمایی توانمند» سوره قمر، آیه ۵۵.</ref>.
چکیده سخن دربارۀ انطباق برنامه‌های انبیای راستین با [[موازین]] [[عقلی]] و [[علمی]] این است که: همه [[آیات]] و روایاتی که دربارۀ [[ارزش]] [[خرد]] وارد شده، و [[مردم]] را به [[خردورزی]] در همه امور [[دعوت]] کرده‌اند<ref>ر.ک: دانش‌نامۀ عقاید اسلامی، ج۱.</ref> و همه آیات و روایاتی که درباره ارزش [[دانش]] است و مردم را به [[تحصیل علم]] و [[معرفت]] ترغیب نموده‌اند<ref>ر.ک: دانش‌نامۀ عقاید اسلامی، ج ۲.</ref> و همه آیات و روایاتی که آسیب خرد، و [[موانع معرفت]] را بیان نموده‌اند<ref>ر.ک: دانش‌نامۀ عقاید اسلامی، ج ۱ و ۲.</ref>، همگی دلیل روشنی بر [[عقلانی]] بودن برنامه‌های [[دینی]] و انطباق آنها با موازین عقلی و علمی است و از این زاویه، [[تفسیر]] و تبیین، یکی از ویژگی‌های [[صراط مستقیم الهی]]، بلکه اصلی‌ترین ویژگی آن است. نکته‌ای که در پایان این بحث باید به آن توجّه داشت، این است که انطباق برنامه‌های [[انبیا]] با موازین عقلی، بدین معنا نیست که [[عقل]] می‌تواند راز همه دستور العمل‌های [[الهی]] را [[کشف]] کند؛ زیرا این کار به دلیل احاطه نداشتن عقل به همه [[مصالح]] و [[مفاسد]]، خارج از توان آن است، بلکه مقصود، آن است که در دستور العمل‌های انبیا، چیزی که ضدّ عقل باشد، وجود ندارد و بر این اساس، گزارش‌های آنان را که عقل صد در صد نادرست تشخیص می‌دهد، منسوب به معتبر نیست و نمی‌تواند مبنای عمل قرار گیرد<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[ویژگی‌های صراط مستقیم در قرآن (مقاله)|ویژگی‌های صراط مستقیم در قرآن]]، ص۸.</ref>.


== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
۱۲۹٬۶۸۱

ویرایش