اصحاب شمال: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[اصحاب شمال در قرآن]] - [[اصحاب شمال در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط  = اصحاب شمال (پرسش)}}

[[اصحاب شمال]] ترکیبی از دو واژه "[[اصحاب]]" به معنای [[یاران]]، [[دوستان]]، ملازمان و "شِمال" به معنای چپ، مقابل "[[یمین]]" به معنای راست است.<ref>مفردات، ص ۴۶۴، "شمل".</ref> برخی گفته‌اند: ریشه لغوی شِمال در مقابل یمین، [[عبری]] و از شمؤُل است و در اصل به معنای جهت بیرونی جدای از شی‌ء است و کار برد آن در مورد دست یا سمت چپ شی‌ء، به اعتبار مجاورت آنها با جهت بیرونی مذکور است و استعمال آن در جهت شمال مقابل جنوب به این لحاظ است که [[انسان]] به‌طور طبیعی رو به جهت [[مشرق]] قرار می‌گیرد؛ زیرا مشرق همواره معلوم است، در نتیجه شمال، سمت چپ وی قرار می‌گیرد.<ref>التحقیق، ج ۶، ص ۱۲۰ ـ ۱۲۲، "شمل".</ref> "[[اصحاب المشئمه]]" نیز ترکیبی از دو واژه "اصحاب" و "مشئمه" است و "مشئمه" مصدر میمی از شوم در مقابل "یُمْن" است و بر نهایت [[ضعف]] و [[سستی]] و [[پستی]] دلالت دارد <ref>التحقیق، ج ۶، ص ۷ ـ ۸، "شام".</ref> و مصادیق آن، دست چپ در برابر دست راست ([[میمنه]]) و رنگ سیاه در برابر رنگ سفید است.

اصحاب شِمال در اصطلاح [[قرآن]] کسانی‌اند که [[گمراه]]، [[تکذیب]]‌کننده و [[کافر]] بوده، در [[قیامت]] [[نامه عمل]] خود را با دست چپ دریافت می‌کنند، بنابراین، [[مؤمنان]] گنهکاری که برهه‌ای در جهنّم به سر برده، سپس با [[شفاعت]] [[آزاد]] می‌شوند در شمار اصحاب شمال نخواهند بود، گرچه برخی آنان را نیز از مراتب اصحاب شمال دانسته و ویژگی‌هایی را که در [[آیات]] برای اصحاب شمال بیان شده به غالب آنان که کافرند مربوط دانسته‌اند.<ref> منشور جاوید، ج ۹، ص ۴۵۱.</ref> این گروه از مؤمنان در زمره اصحاب یمین نیز نیستند، زیرا [[اصحاب یمین]] با [[حسابرسی]] آسان به [[بهشت]] وارد می‌شوند؛ از این رو شاید بتوان گفت [[انسان‌ها]] در قیامت به اصحاب یمین و اصحاب شمال منحصر نخواهند بود.<ref>المیزان، ج ۲۰، ص ۲۴۴ ـ ۲۴۵.</ref> واژه "[[اصحاب الشمال]]" دو بار در [[آیه]] {{متن قرآن|وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ}}<ref>«و بسیاری از پسینیان» سوره واقعه، آیه ۴۰.</ref> و {{متن قرآن|أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ}} که تعبیری دیگر از [[اصحاب شمال]] در [[قرآن]] است نیز سه بار در [[آیات]] {{متن قرآن|وَأَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ مَا أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ}}<ref>«و (دیگر) ناخجستگان، و ناخجستگان کیستند؟» سوره واقعه، آیه ۹.</ref> و {{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ}}<ref>«و آنان که به آیات ما، کفر ورزیدند، ناخجستگانند؛» سوره بلد، آیه ۱۹.</ref> به کار رفته است. در قرآن از اصحاب شمال با عناوین دیگری نیز یاد شده است؛ مانند: {{متن قرآن|الْمُكَذِّبِينَ}} و {{متن قرآن|الضَّالِّينَ}} در آیه {{متن قرآن|وَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ}}<ref>«و اما اگر از دروغ‌انگاران گمراه باشد،» سوره واقعه، آیه ۹۲.</ref>، "[[کافر]]" {{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ}}<ref>«و آنان که به آیات ما، کفر ورزیدند، ناخجستگانند؛» سوره بلد، آیه ۱۹.</ref>، {{متن قرآن|أَعْمَى}} در آیه {{متن قرآن|وَمَنْ كَانَ فِي هَذِهِ أَعْمَى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمَى وَأَضَلُّ سَبِيلًا}}<ref>«و به راستی هر که در این جهان کور (دل) باشد همو در جهان واپسین (نیز) کور (دل) و گمراه‌تر خواهد بود» سوره اسراء، آیه ۷۲.</ref>، {{متن قرآن|وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ وَرَاءَ ظَهْرِهِ}}<ref>«و اما آنکه کارنامه‌اش را از پس پشت وی به او دهند،» سوره انشقاق، آیه ۱۰.</ref>، {{متن قرآن|وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيَهْ}}<ref>«و اما آنکه کارنامه‌اش به دست چپ وی داده شود می‌گوید: کاش کارنامه‌ام به من داده نشده بود» سوره حاقه، آیه ۲۵.</ref>. در ۳۵ [[آیه]] از [[سوره واقعه]]، ۱۲ آیه از حاقّه، ۶ آیه از انشقاق، ۱۴ آیه از مدثر، یک آیه از اسراء و دو آیه از بلد درباره این گروه سخن به میان آمده است.<ref>[[یحیی پیرعباسی|پیرعباسی، یحیی]]، [[اصحاب شمال - پیرعباسی (مقاله)|مقاله «اصحاب شمال»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳.</ref>

== منابع ==