سوره بلد در علوم قرآنی: تفاوت میان نسخه‌ها

سوره بلد در علوم قرآنی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۵۰

۸ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲

جز

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

دیداریویکی‌متن

HeydariBot

۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
 }}
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
 [[سوره بلد]] به [[اتفاق]] [[مفسران]]، مکّی است <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۷۴۳؛ المیزان، ج ۲۰، ص۲۸۹؛ التمهید، ج ۱، ص۱۵۶.</ref> و در [[ترتیب نزول]] پس از [[سوره ق]] و پیش از [[سوره طارق]] واقع شده <ref>البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص۲۸۱؛ الاتقان، ج ۱، ص۲۹؛ التمهید، ج ۱، ص۱۳۹.</ref> و [[روایات]] ترتیب نزول ردیف‌های ۳۲ تا ۳۵ را برای این [[سوره]] گزارش کرده‌‌اند،<ref>البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص۲۸۱؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ تاریخ قرآن، ص۶۸۰.</ref> هرچند برخی خاورشناسان ردیف‌های بسیار پراکنده‌‌ای را نیز برای این سوره [[حدس]] زده‌‌اند.<ref>تاریخ قرآن، ص۶۸۰.</ref> این‌‌ سوره ۲۰‌‌ آیه و ۸۲ کلمه دارد.<ref> المعجم الاحصائی، ج ۱،ص ۲۹۳؛ بصائر ذوی التمییز، ج ۱،ص ۵۲۰.</ref> نام این سوره بلد به معنای «[[سرزمین]]» و منظور از آن سرزمین [[مکّه]] <ref>المیزان، ج ۲۰، ص۲۸۹؛ التفسیر الحدیث، ج ۲، ص۲۵۳؛ التمهید، ج ۱، ص۱۵۶.</ref> است که از نخستین [[آیه]] آن: {{متن قرآن|لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ}}<ref>«نه، سوگند می‌خورم به این شهر» سوره بلد، آیه ۱.</ref> گرفته شده است. سوره بلد افزون بر‌‌عنوان مشهور آن به سوره «العقبه» به معنای راه دشوار و گردنه صعب العبور <ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۷۴۶؛ المیزان، ج ۲۰، ص۲۹۲.</ref> که از یازدهمین آیه آن گرفته شده نام گرفته است.<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۵۲۰.</ref>.<ref>[[علی اسعدی|اسعدی، علی]]، [[سوره بلد - اسعدی (مقاله)| مقاله «سوره بلد»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref>
-==محتوای سوره==
+== محتوای سوره ==
 در این سوره این [[حقیقت]] بیان می‌‌شود که [[آفرینش]] [[آدمی]] براساس [[رنج]] و [[مشقّت]] بوده، تمامی [[شئون]] [[حیات آدمی]] توأم با تلخی‌ها، رنج‌ها و خستگی‌هاست.<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۲۸۹.</ref> سپس به بیان [[سعادت]] و [[شقاوت انسان]] و [[اختیار]] آدمی در پیمودن هریک از این دو مسیر <ref>المنیر، ج ۳۰، ص۲۴۱.</ref> و ذکر پاره‌‌ای از عوامل سعادت و [[شقاوت]] و بیان فرجام هریک از این دو مسیر پرداخته است.
-این سوره با دو [[سوگند]] آغاز می‌‌شود: یکی به سرزمین مکّه، که بر اثر اقامت پیامبر‌‌اکرم{{صل}} در آن، [[شرافت]] و [[عظمت]] یافته است <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۷۴۷؛ المیزان، ج ۲۰، ص۲۸۹؛ التفسیر الحدیث، ج ۲، ص۲۵۳.</ref> و دیگری به {{متن قرآن|وَوَالِدٍ وَمَا وَلَدَ}}<ref>«و سوگند به پدر، و فرزندی که آورده است» سوره بلد، آیه ۳.</ref> و این دو نام به [[ابراهیم]] و [[اسماعیل]] ({{ع}})، ابراهیم و همه [[اولاد]] [[عرب]] او، [[آدم]] و ذریّه [[صالح]] او و همه [[پدران]] و [[فرزندان]] [[تفسیر]] شده است؛<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۷۴۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۲۰، ص۴۱؛ المیزان، ج ۲۰، ص۲۹۰ ـ ۲۹۱.</ref> اما تناسب این دو اسم با کلمه «بلد» در [[آیه]] قبل ([[سرزمین]] [[مکه]]) موجب ترجیح نظر نخست می‌‌شود.<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۲۹۰.</ref>
+این سوره با دو [[سوگند]] آغاز می‌‌شود: یکی به سرزمین مکّه، که بر اثر اقامت پیامبر‌‌اکرم {{صل}} در آن، [[شرافت]] و [[عظمت]] یافته است <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۷۴۷؛ المیزان، ج ۲۰، ص۲۸۹؛ التفسیر الحدیث، ج ۲، ص۲۵۳.</ref> و دیگری به {{متن قرآن|وَوَالِدٍ وَمَا وَلَدَ}}<ref>«و سوگند به پدر، و فرزندی که آورده است» سوره بلد، آیه ۳.</ref> و این دو نام به [[ابراهیم]] و [[اسماعیل]] ({{ع}})، ابراهیم و همه [[اولاد]] [[عرب]] او، [[آدم]] و ذریّه [[صالح]] او و همه [[پدران]] و [[فرزندان]] [[تفسیر]] شده است؛<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۷۴۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۲۰، ص۴۱؛ المیزان، ج ۲۰، ص۲۹۰ ـ ۲۹۱.</ref> اما تناسب این دو اسم با کلمه «بلد» در [[آیه]] قبل ([[سرزمین]] [[مکه]]) موجب ترجیح نظر نخست می‌‌شود.<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۲۹۰.</ref>
 در آیه {{متن قرآن|لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ}}<ref>«که بی‌گمان انسان را در رنج آفریده‌ایم» سوره بلد، آیه ۴.</ref> [[خداوند]] [[هدف]] نهایی سوگندها را تأکید و بیان این [[حقیقت]] معرفی می‌‌کند که همه [[شئون]] [[حیات انسانی]] را [[رنج]] و [[محنت]] در بر گرفته و این سختیها از آغاز [[تولد]] تا [[برزخ]] و [[آخرت]] همراه [[آدمی]] است.<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۲۹۱؛ المنیر، ج ۳۰، ص۲۴۶.</ref>
@@ خط ۲۲: / خط ۲۲: @@
 در آیات {{متن قرآن| فَلا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ }}<ref>«اما او از گذرگاه سخت نگذشت،؛ و تو چه دانی که گذرگاه سخت چیست؟ آزاد کردن برده‌ای است، یا خوراک دادن در روز گرسنگی، به یتیمی خویشاوند، یا به بینوایی زمینگیر، آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند. آنان، خجستگانند» سوره بلد، آیه ۱۱-۱۸.</ref> [[آزاد]] کردن بردگان، اِطعام یتیمانِ [[خویشاوند]] و [[مستمندان]] به [[خاک]] نشسته و [[ایمان به خدا]] و توصیه یکدیگر به [[بردباری]] و [[مهربانی]] گردنه‌‌های صعب العبور در مسیر زندگی انسان معرفی شده است که انسان با [[ناسپاسی]]، از گذشتن آن [[سرپیچی]] می‌‌کند.<ref>الکشاف، ج ۴، ص۷۵۵.</ref>
-در آیات {{متن قرآن| أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ  عَلَيْهِمْ نَارٌ مُّؤْصَدَةٌ }}<ref>«آنان، خجستگانند؛ و آنان که به آیات ما، کفر ورزیدند، ناخجستگانند؛ آنان را آتشی فرو پوشیده فرا خواهد گرفت» سوره بلد، آیه ۱۸-۲۰.</ref> از کسانی که از این گردنه صعب‌‌العبور بگذرند به [[اصحاب یمین]] یعنی کسانی‌‌که به نشانه پذیرفته شدن اعمالشان [[نامه عمل]] آنان به دست راستشان داده می‌‌شود یاد می‌‌کند و در مقابل، کسانی را که به [[آیات]] [[خداوند]] [[کافر]] شوند [[اصحاب]] مشئمه که [[نامه]] عملشان به دست چپشان داده می‌‌شود و بر آنها آتشی فراگیر و پوشنده است معرفی می‌‌کند.<ref>[[علی اسعدی|اسعدی، علی]]، [[سوره بلد - اسعدی (مقاله)| مقاله «سوره بلد»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref>
+در آیات {{متن قرآن| أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ عَلَيْهِمْ نَارٌ مُّؤْصَدَةٌ }}<ref>«آنان، خجستگانند؛ و آنان که به آیات ما، کفر ورزیدند، ناخجستگانند؛ آنان را آتشی فرو پوشیده فرا خواهد گرفت» سوره بلد، آیه ۱۸-۲۰.</ref> از کسانی که از این گردنه صعب‌‌العبور بگذرند به [[اصحاب یمین]] یعنی کسانی‌‌که به نشانه پذیرفته شدن اعمالشان [[نامه عمل]] آنان به دست راستشان داده می‌‌شود یاد می‌‌کند و در مقابل، کسانی را که به [[آیات]] [[خداوند]] [[کافر]] شوند [[اصحاب]] مشئمه که [[نامه]] عملشان به دست چپشان داده می‌‌شود و بر آنها آتشی فراگیر و پوشنده است معرفی می‌‌کند.<ref>[[علی اسعدی|اسعدی، علی]]، [[سوره بلد - اسعدی (مقاله)| مقاله «سوره بلد»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref>
-==[[فضیلت]] [[تلاوت]] [[سوره]]==
+== [[فضیلت]] [[تلاوت]] [[سوره]] ==
-[[امام صادق]]{{ع}} فرموده‌‌اند: کسی که در [[نماز واجب]] خود [[سوره بلد]] را بخواند در [[دنیا]] او را به عنوان [[انسانی]] [[صالح]] و در [[آخرت]] او را به عنوان کسی که نزد [[خدا]] منزلتی دارد خواهند [[شناخت]] و در [[روز قیامت]] از [[دوستان]] [[پیامبران]]، [[شهدا]] و [[صالحان]] خواهد بود<ref>ثواب الاعمال، ص۲۶۵؛ نورالثقلین، ج ۵، ص۵۷۸.</ref>.<ref>[[علی اسعدی|اسعدی، علی]]، [[سوره بلد - اسعدی (مقاله)| مقاله «سوره بلد»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref>
+[[امام صادق]] {{ع}} فرموده‌‌اند: کسی که در [[نماز واجب]] خود [[سوره بلد]] را بخواند در [[دنیا]] او را به عنوان [[انسانی]] [[صالح]] و در [[آخرت]] او را به عنوان کسی که نزد [[خدا]] منزلتی دارد خواهند [[شناخت]] و در [[روز قیامت]] از [[دوستان]] [[پیامبران]]، [[شهدا]] و [[صالحان]] خواهد بود<ref>ثواب الاعمال، ص۲۶۵؛ نورالثقلین، ج ۵، ص۵۷۸.</ref>.<ref>[[علی اسعدی|اسعدی، علی]]، [[سوره بلد - اسعدی (مقاله)| مقاله «سوره بلد»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref>
-==سوره بلد در دانشنامه معاصر قرآن کریم==
+== سوره بلد در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==
 نودمین [[سوره]] [[قرآن]] و سی و پنجمین آن به [[ترتیب نزول]] و از سوره‌های «مفصلات» و نازل شده در [[مکه]].
@@ خط ۴۴: / خط ۴۴: @@
 [[سوره بلد]] از جهت ساختاری به چهار بخش تقسیم می‌شود:
 # [[آیات]]: {{متن قرآن|لا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ وَأَنتَ حِلٌّ بِهَذَا الْبَلَدِ وَوَالِدٍ وَمَا وَلَدَ لَقَدْ خَلَقْنَا الإِنسَانَ فِي كَبَدٍ }}<ref>«نه، سوگند می‌خورم به این شهر، که تو در این شهر ساکنی، و سوگند به پدر، و فرزندی که آورده است، که بی‌گمان انسان را در رنج آفریده‌ایم» سوره بلد، آیه ۱-۴.</ref>؛
-# [[آیات]]: {{متن قرآن|أَيَحْسَبُ أَن لَّن يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالا لُّبَدًا  أَيَحْسَبُ أَن لَّمْ يَرَهُ أَحَدٌ أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ وَلِسَانًا وَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ }}<ref>«آیا گمان دارد که هرگز کسی بر او چیرگی نمی‌تواند داشت؟ می‌گوید: دارایی هنگفتی را تباه کردم، آیا می‌پندارد که هیچ کس او را ندیده است؟ آیا برای او دو چشم نیافریده‌ایم، و زبان و دو لب؟ و آیا به او دو راه (خیر و شرّ) را نشان ندادیم؟» سوره بلد، آیه ۵-۱۰.</ref>؛
+# [[آیات]]: {{متن قرآن|أَيَحْسَبُ أَن لَّن يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالا لُّبَدًا أَيَحْسَبُ أَن لَّمْ يَرَهُ أَحَدٌ أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ وَلِسَانًا وَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ }}<ref>«آیا گمان دارد که هرگز کسی بر او چیرگی نمی‌تواند داشت؟ می‌گوید: دارایی هنگفتی را تباه کردم، آیا می‌پندارد که هیچ کس او را ندیده است؟ آیا برای او دو چشم نیافریده‌ایم، و زبان و دو لب؟ و آیا به او دو راه (خیر و شرّ) را نشان ندادیم؟» سوره بلد، آیه ۵-۱۰.</ref>؛
 # [[آیات]]: {{متن قرآن|فَلا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}}<ref>«اما او از گذرگاه سخت نگذشت،؛ و تو چه دانی که گذرگاه سخت چیست؟ آزاد کردن برده‌ای است، یا خوراک دادن در روز گرسنگی، به یتیمی خویشاوند، یا به بینوایی زمینگیر، آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند» سوره بلد، آیه ۱۱-۱۷.</ref>؛
 # [[آیات]]: {{متن قرآن| أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ عَلَيْهِمْ نَارٌ مُّؤْصَدَةٌ }}<ref>«آنان، خجستگانند؛ و آنان که به آیات ما، کفر ورزیدند، ناخجستگانند؛ آنان را آتشی فرو پوشیده فرا خواهد گرفت» سوره بلد، آیه ۱۸-۲۰.</ref>.