بنی‌جماز: تفاوت میان نسخه‌ها

[[ممالیک مصر]] در [[زمان]] حکمرانی بنی‌جماز بر مدینه در اوج [[قدرت]] بودند و در [[عزل]] و [[نصب]] [[امیران]] بنی‌جماز دخالت داشتند. گاهی [[امیران مکه]] که از جانب [[دولت]] ممالیک بر مدینه نیز حکمرانی داشتند، به عنوان امیران [[حجاز]]، امیری از بنی‌جماز برای حکمرانی مدینه [[انتخاب]] می‌کردند. بنابر مشهور [[مذهب]] بنی‌جماز [[شیعه امامی]] بود ولی در عین حال از برخی از آنان به عنوان [[مخالفان شیعه]] یاد شده است.<ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[بنی‌جماز (مقاله)|مقاله «بنی‌جماز»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۳۵.</ref>

بنی‌جماز و [[آل جماز]] (جَمامِزَه)<ref>عمدة الطالب، ص۳۸۸؛ نصیحة المشاور، ص۲۲۸؛ التحفة اللطیفه، ج۱، ص۵۶.</ref> نام دو دسته از [[سادات حسینی]] است که در دو هنگام جداگانه حکمرانی [[مدینه منوره]] را بر عهده داشتند. حکمرانی دسته نخست از ۵۸۳ق. تا حدود نیمه سده هفتم ق. هم‌زمان با حکومت [[ایوبیان]] و حکمرانی دیگر از ۷۵۹ق. هم‌زمان با حکومت ممالیک مصر صورت پذیرفت. این [[دولت‌ها]] در تحولات مدینه اثرگذار بودند و در برخی از عزل و نصب‌های [[امیران مدینه]] نقش داشتند. این دو خاندان عبارتند از<ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[بنی‌جماز (مقاله)|مقاله «بنی‌جماز»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۳۵-۳۳۶.</ref>:

در [[روزگار]] [[سفر]] او به [[شام]] به سال ۶۱۲ق. که علت آن در منابع بازتاب نیافته، [[ابوعزیز قتاده]] [[امیر]] [[مکه]] چند روزی [[مدینه]] را محاصره نمود و در ضمن قطع برخی از نخلستان‌ها، در [[نبرد]] با [[مردم مدینه]] شماری را به [[قتل]] رساند. جماز در سوم [[شعبان]]، از شام همراه لشکری مشتمل بر ترکمان‌ها راهی مدینه شد و میان [[راه]] درگذشت. فرزندش [[قاسم]] [[جانشین]] او شد. وی با [[شکست]] دادن [[قتاده]]، غنیمت‌های فراوان به دست آورد.<ref>اتحاف الوری، ج۳، ص۲۱.</ref> اما در نبرد بعد که با [[هجوم]] قاسم به [[جده]] روی داد، قتاده به [[پیروزی]] [[دست]] یافت.<ref>العقد الثمین، ج۵، ص۴۶۵.</ref>

[[منصور بن جَمَّاز بن شیحه]] نیز در فاصله سال‌های ۷۰۰ تا ۷۲۵ق. به تناوب چند نوبت به حکمرانی رسید. نسل وی و برادرش مقبل بن جَمَّاز تا حدود نیمه سده هشتم ق. [[حکومت]] مدینه در [[اختیار]] داشتند. البته اینان به [[بنی‌جماز]] مشهور نیستند.<ref>نک: التحفة اللطیفه، ج۱، ص۵۷-۵۹؛ تاریخ امراء المدینه، ص۲۶۴؛ المدینة المنورة فی العصر المملوکی، ص۳۳۳.</ref> منابع از کشته شدن برخی از [[امیران]] مدینه در این عصر بر اثر [[رقابت]] خبر داده‌اند؛ چنان‌که کبیش بن منصور بن جماز عمویش مقبل را به قتل رساند و پس از مدتی نیز [[فرزندان]] مقبل کبیش را کشتند<ref>سفرنامه ابن بطوطه، ص۱۶۳؛ تاریخ امراء المدینه، ص۲۷۱.</ref><ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[بنی‌جماز (مقاله)|مقاله «بنی‌جماز»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۳۶-۳۳۷.</ref>

برخی از نسل جماز به عنوان خاندان‌های حکومت‌گر در مدینه با عناوینی دیگر شناخته می‌شوند. [[آل نعیر بن منصور بن جماز]] که حدود ۱۰ تن از آنها به حکمرانی رسیدند و به دو شاخه[[آل ابی‌ذر بن عجلان بن نعیر]] و [[آل ثابت بن نعیر]] تقسیم می‌شوند، از آن جمله هستند.<ref>الضوء اللامع، ج۶، ص۲۵۳؛ سمط النجوم، ج۴، ص۳۷۴-۳۷۵؛ موسوعة مکة المکرمه، ج۱، ص۱۶۹-۱۷۰.</ref> [[آل عطیة بن منصور بن جماز]]، <ref>نک: بدائع الزهور، ج۲، ص۱۶۷؛ الضوء اللامع، ج۲، ص۳۲۱؛ ج۵، ص۲۷۷.</ref> [[آل زیان بن منصور]]<ref>التحفة اللطیفه، ج۱، ص۵۸.</ref> و [[آل زهیر بن سلیمان]]<ref>النجوم الزاهره، ج۱۵، ص۱۹۶؛ الدلیل الشافی، ج۱، ص۳۰۸-۳۰۹؛ الضوء اللامع، ج۳، ص۲۳۹.</ref> از دیگر خاندان‌های نسل جماز هستند.

برخی از دیگر امیران منصوب از جانب امیر حجاز بر مدینه عبارتند از: [[سلیمان بن هبة بن جَمَّاز بن منصور]]، [[غریر بن هیازع بن هبه]]، [[عجلان بن نعیر بن جماز بن منصور]]، [[غریر بن هیازع بن هبه]] اینان گاهی به اشتراک با برخی از دیگر از این [[خاندان]] و یا جداگانه از جانب [[امیران مکه]] بر مدینه حکمرانی داشتند.<ref>تاریخ امراء المدینه، ص۵۰۸.</ref> حکمرانی بنی‌جماز با فراز و نشیب‌هایی تا اوایل سلطه [[عثمانی]] بر حجاز ادامه یافت و در این هنگام [[حکمرانی]] [[مدینه]] به طور کامل در حکمرانی [[مکه]] ادغام شد<ref>نک: تاریخ امراء المدینه، ص۳۰۰.</ref><ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[بنی‌جماز (مقاله)|مقاله «بنی‌جماز»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۳۷-۳۳۹.</ref>

سخن مشهور درباره مذهب [[بنی‌جماز]]، [[گرایش]] [[شیعی امامی]] آنها است؛ چنان‌که از بنی‌جماز و نیز تیره [[آل عطیه]] این [[خاندان]] به عنوان امامی مذهب یاد شده است.<ref>صبح الاعشی، ج۶، ص۳۰۵-۳۰۶.</ref> بر پایه گزارشی، در حکمرانی [[جماز بن منصور]]، [[مذهب شیعه]] نمود داشت و [[احکام]] و قضایا در دست [[شیعیان]] بود.<ref>المغانم المطابه، ج۳، ص۱۱۸۹.</ref> از [[ثابت بن نعیر بن جماز]] نیز که حکمرانی مدینه را از حدود[[سال]] ۸۲۹ق. بر عهده داشت، با تعبیر آشکار کننده رفض یاد شده است.<ref>النجوم الزاهره، ج۱۳، ص۱۷۳؛ تاریخ امراء المدینه، ص۳۰۰.</ref> همچنین شماری از [[پژوهشگران]] [[شامان بن زهیر]] را همانند دیگر بنی‌حسین [[شیعه]] خوانده‌اند.<ref>تاریخ امراء المدینه، ص۳۱۳.</ref> البته برخی از [[امیران]] مدینه مانند [[زهیر بن سلیمان بن جماز]] و [[فارس بن سلیمان بن زهیر]] را از [[مخالفان شیعه]] دانسته‌اند<ref>التحفة اللطیفه، ج۱، ص۳۵۷؛ ج۲، ص۳۷۱-۳۷۲.</ref><ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[بنی‌جماز (مقاله)|مقاله «بنی‌جماز»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۳۹.</ref>