بدون خلاصۀ ویرایش
(←منابع) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
[[منابع تاریخی]] از [[دوران جاهلیت]] این [[قبیله]] جز برخی سر نخها که از حیات سیاسی و اجتماعی و [[دینی]] اشعریان در [[عصر جاهلیت]] بهدست آمده، تصویر روشنی ارائه ندادهاند. اشعریان در [[زمان]] [[جاهلیّت]] در منطقه [[یمن]] [[زندگی]] میکردند<ref>اشعری قمی، تاریخ قم، ص۷۹۴.</ref> و در سراسر آن [[سرزمین]]، [[نفوذ]] و جایگاه خاصی داشتند. آنان پیش از [[اسلام]] در بین [[قبایل عرب]]، به [[صفات]] [[جوانمردی]]، [[شرافت]]، نیکویی و... معروف بودند و چنان بودند که گویی در [[اموال]] و [[املاک]] و منازل و [[دارایی]] خود با [[مردم]] سهیم بودند<ref> اشعری قمی، تاریخ قم، ص۷۸۴-۷۹۴.</ref>. | [[منابع تاریخی]] از [[دوران جاهلیت]] این [[قبیله]] جز برخی سر نخها که از حیات سیاسی و اجتماعی و [[دینی]] اشعریان در [[عصر جاهلیت]] بهدست آمده، تصویر روشنی ارائه ندادهاند. اشعریان در [[زمان]] [[جاهلیّت]] در منطقه [[یمن]] [[زندگی]] میکردند<ref>اشعری قمی، تاریخ قم، ص۷۹۴.</ref> و در سراسر آن [[سرزمین]]، [[نفوذ]] و جایگاه خاصی داشتند. آنان پیش از [[اسلام]] در بین [[قبایل عرب]]، به [[صفات]] [[جوانمردی]]، [[شرافت]]، نیکویی و... معروف بودند و چنان بودند که گویی در [[اموال]] و [[املاک]] و منازل و [[دارایی]] خود با [[مردم]] سهیم بودند<ref> اشعری قمی، تاریخ قم، ص۷۸۴-۷۹۴.</ref>. | ||
از مهمترین وقایعی که [[قبیله]] اشعر در ایام [[جاهلیت]] در آن نقش داشتند [[یاری دادن]] آنها به [[ابرهه]] در [[حمله]] به [[مکه]] در سال ۵۷۰ میلادی است<ref>همدانی، سیرت رسول الله، ج۱، ص۶۱؛ بیهقی، دلائل النبوه، ص۵۵.</ref>. از حضور اشعریان در حادثه فیل چنین بر میآید که آنان [[وابستگی]] زیادی با عک و خثعم داشتند بهویژه با عک که در بیشتر حوادث سیاسی ـ [[اجتماعی]] [[هویت]] یکسان داشتند. ویژگی دیگر نیروی [[جنگی]] آنها بود که [[شجاعت]] و کارآزمودگی آنها به عنوان تکیه گاه برای آنان در مواجهه با متخاصمین محسوب میشد. این قضیه در دوران اسلامی با شرکت وسیع آنان در [[زمان]] فتوح نیز به چشم میخورد<ref> | از مهمترین وقایعی که [[قبیله]] اشعر در ایام [[جاهلیت]] در آن نقش داشتند [[یاری دادن]] آنها به [[ابرهه]] در [[حمله]] به [[مکه]] در سال ۵۷۰ میلادی است<ref>همدانی، سیرت رسول الله، ج۱، ص۶۱؛ بیهقی، دلائل النبوه، ص۵۵.</ref>. از حضور اشعریان در حادثه فیل چنین بر میآید که آنان [[وابستگی]] زیادی با عک و خثعم داشتند بهویژه با عک که در بیشتر حوادث سیاسی ـ [[اجتماعی]] [[هویت]] یکسان داشتند. ویژگی دیگر نیروی [[جنگی]] آنها بود که [[شجاعت]] و کارآزمودگی آنها به عنوان تکیه گاه برای آنان در مواجهه با متخاصمین محسوب میشد. این قضیه در دوران اسلامی با شرکت وسیع آنان در [[زمان]] فتوح نیز به چشم میخورد<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[قاسم خردمندی|خردمندی، قاسم]]، [[نقش سیاسی اجتماعی قبیله اشعر در ابتدای گسترش اسلام (مقاله)|نقش سیاسی اجتماعی قبیله اشعر در ابتدای گسترش اسلام]]، ص۹؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>. | ||
=== حیات دینی در عصر جاهلیت === | === حیات دینی در عصر جاهلیت === | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
[[مردم]] [[قبیله]] اشعر بعد از [[پذیرش اسلام]] در [[جنگها]] رشادتهای بسیار از خود نشان دادند و با [[رییس]] قبیله و نامدارترین چهرۀ اشعریان در [[زمان رسول خدا]]{{صل}} در [[فتح مکّه]] و [[نبرد حنین]] شرکت جستند<ref>اشعری قمی، تاریخ قم، ص۷۹۰.</ref>. آنان در [[سال نهم هجری]] ضمن حضور در نبرد حنین، [[فرماندهی]] بخشی از [[سپاه اسلام]] را علیه قبیله [[هوازن]] برعهده گرفتند<ref> واقدی، المغازی، ترجمه محمود مهدوی، ص۶۹۷.</ref>. | [[مردم]] [[قبیله]] اشعر بعد از [[پذیرش اسلام]] در [[جنگها]] رشادتهای بسیار از خود نشان دادند و با [[رییس]] قبیله و نامدارترین چهرۀ اشعریان در [[زمان رسول خدا]]{{صل}} در [[فتح مکّه]] و [[نبرد حنین]] شرکت جستند<ref>اشعری قمی، تاریخ قم، ص۷۹۰.</ref>. آنان در [[سال نهم هجری]] ضمن حضور در نبرد حنین، [[فرماندهی]] بخشی از [[سپاه اسلام]] را علیه قبیله [[هوازن]] برعهده گرفتند<ref> واقدی، المغازی، ترجمه محمود مهدوی، ص۶۹۷.</ref>. | ||
علاوه بر میادین [[نبرد]]، در صحنه امور کارگزاری امور [[دولت نبوی]]{{صل}} نیز مردم اشعر نقشی فعال ایفا نمودند. پس از [[سیطره اسلام]] بر [[یمن]]، [[پیامبر]]{{صل}} جهت اداره و پیشبرد امور مختلف نمایندگانی را به یمن فرستادند. ابوموسی اشعری یکی از یمنیانی بود که رسول خدا{{صل}} او را به عنوان [[نماینده]] ایشان در [[امور دینی]] به یمن اعزام کرد<ref> ابونعیم، ذکر اخبار اصفهان، ص۲۵۶؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۵، ص۵۵۶.</ref> و سپس در دورههای بعد، وی را به عنوان [[فرماندار]] خود در برخی از نواحی یمن به انجام امور گماشت. برخی منابع، وی را عامل [[پیامبر]]{{صل}} بر مأرب معرفی کرده و بیان داشتهاند که وی در [[سال دهم هجری]] و پیش از [[حجة الوداع]] بر مأرب [[امارت]] یافت و تا دوران [[خلیفه اول]] بر این سمت باقی ماند<ref>ابن حبیب، المحبر، ص۱۲۶؛ گنجی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج، ص۳۰۳.</ref>.<ref> | علاوه بر میادین [[نبرد]]، در صحنه امور کارگزاری امور [[دولت نبوی]]{{صل}} نیز مردم اشعر نقشی فعال ایفا نمودند. پس از [[سیطره اسلام]] بر [[یمن]]، [[پیامبر]]{{صل}} جهت اداره و پیشبرد امور مختلف نمایندگانی را به یمن فرستادند. ابوموسی اشعری یکی از یمنیانی بود که رسول خدا{{صل}} او را به عنوان [[نماینده]] ایشان در [[امور دینی]] به یمن اعزام کرد<ref> ابونعیم، ذکر اخبار اصفهان، ص۲۵۶؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۵، ص۵۵۶.</ref> و سپس در دورههای بعد، وی را به عنوان [[فرماندار]] خود در برخی از نواحی یمن به انجام امور گماشت. برخی منابع، وی را عامل [[پیامبر]]{{صل}} بر مأرب معرفی کرده و بیان داشتهاند که وی در [[سال دهم هجری]] و پیش از [[حجة الوداع]] بر مأرب [[امارت]] یافت و تا دوران [[خلیفه اول]] بر این سمت باقی ماند<ref>ابن حبیب، المحبر، ص۱۲۶؛ گنجی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج، ص۳۰۳.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[قاسم خردمندی|خردمندی، قاسم]]، [[نقش سیاسی اجتماعی قبیله اشعر در ابتدای گسترش اسلام (مقاله)|نقش سیاسی اجتماعی قبیله اشعر در ابتدای گسترش اسلام]]، ص۱۶-۱۷؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | ||
==اشعریان در دوران ابوبکر و عمر== | ==اشعریان در دوران ابوبکر و عمر== | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
در اوایل دوران [[خلافت]] [[خلیفه اول]] در [[یمن]] خیزشهایی علیه [[دولت]] [[مدینه]] شکل گرفت که از جمله آنها [[آشوب]] [[سیاسی]] [[قبایل]] «عک» و «اشعر» در [[تهامه]] بود. این [[شورش]] توسط [[طاهر بن ابی هاله تمیمی]] [[نماینده]] دولت مدینه در عک و اشعر در [[سرزمین]] تهامه و با [[همکاری]] و مشارکت نیروهای مخالف محلی درهم شکسته شد. | در اوایل دوران [[خلافت]] [[خلیفه اول]] در [[یمن]] خیزشهایی علیه [[دولت]] [[مدینه]] شکل گرفت که از جمله آنها [[آشوب]] [[سیاسی]] [[قبایل]] «عک» و «اشعر» در [[تهامه]] بود. این [[شورش]] توسط [[طاهر بن ابی هاله تمیمی]] [[نماینده]] دولت مدینه در عک و اشعر در [[سرزمین]] تهامه و با [[همکاری]] و مشارکت نیروهای مخالف محلی درهم شکسته شد. | ||
در بیان چگونگی این واقعه گفته شده چون [[مردم]] عک از درگذشت [[رسول خدا]]{{صل}} باخبر شدند جمعی از آنان فراهم آمدند و پس از [[پیوستن]] گروهی از اشعریان به آنان<ref> سرزمینی از آن قبیله عک بین مکه و ساحل. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۲۲۲.</ref> بر راه ساحل مستقر شدند. در آنجا جمعی دیگر نیز به آنان پیوستند اما سالاری نداشتند. طاهر بن ابی هاله پس از اطلاع از این خبر، ماجرا را به [[خلیفه]] نوشت و سپس سوی آنها روان شد. در [[جنگی]] که بین او و یارانش با [[شورشیان]] در گرفت، [[سپاه]] [[عک]] و اشعر [[شکست]] خوردند و بسیاری از آنان کشته شدند<ref> محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج۱، ص۵۳۳؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ص۱۲۵۹.</ref>.<ref> | در بیان چگونگی این واقعه گفته شده چون [[مردم]] عک از درگذشت [[رسول خدا]]{{صل}} باخبر شدند جمعی از آنان فراهم آمدند و پس از [[پیوستن]] گروهی از اشعریان به آنان<ref> سرزمینی از آن قبیله عک بین مکه و ساحل. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۲۲۲.</ref> بر راه ساحل مستقر شدند. در آنجا جمعی دیگر نیز به آنان پیوستند اما سالاری نداشتند. طاهر بن ابی هاله پس از اطلاع از این خبر، ماجرا را به [[خلیفه]] نوشت و سپس سوی آنها روان شد. در [[جنگی]] که بین او و یارانش با [[شورشیان]] در گرفت، [[سپاه]] [[عک]] و اشعر [[شکست]] خوردند و بسیاری از آنان کشته شدند<ref> محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج۱، ص۵۳۳؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ص۱۲۵۹.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[قاسم خردمندی|خردمندی، قاسم]]، [[نقش سیاسی اجتماعی قبیله اشعر در ابتدای گسترش اسلام (مقاله)|نقش سیاسی اجتماعی قبیله اشعر در ابتدای گسترش اسلام]]، ص۲۱؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>. | ||
=== شرکت در فتوحات اسلامی === | === شرکت در فتوحات اسلامی === | ||
| خط ۹۳: | خط ۹۳: | ||
اما مالک بن عامر اشعری و فرزندانش بر خلاف [[ابوموسی]]، گرایشی [[شیعی]] داشتند چندان که مالک بن عامر، جد و بزرگ این [[خاندان]]، همراه علی{{ع}} در [[نبرد صفین]] شرکت کرد و علیه «[[قاسطین]]» [[مبارزه]] نمود<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری)، ج۴، ص۴۹۹.</ref>. این شاخه از بنی اشعر، بنا بر دلایلی، در اواخر [[قرن اول هجری]] به [[قم]] وارد شدند. ورود آنان به قم، [[نفوذ]] و [[گسترش اسلام]] و [[عقاید]] شیعی را باعث شد. اینان چندی پس از درآمدن به قم [[تشیع]] خود را آشکار کردند و به [[تبلیغ]] آن اهتمام ورزیدند. از میان اینان [[عالمان]] و [[فقیهان]] و [[محدثان]] و [[متکلمان]] بزرگی برخاستند که نامدارترین آنان تا پایان دورۀ [[امامت]] و [[آغاز غیبت کبری]] کمو بیش با [[امامان]] عصر خود [[ارتباط]] داشتند و از آنان [[حدیث]] نقل میکردند و گاه برخی از آنها [[نمایندگی]] [[امام عصر]] خود را در قم رسماً بر عهده داشتند و از این راهها یاریهای فراوان به امامان{{ع}} و [[فکر]] و [[فرهنگ شیعی]] کردند، [[خاصه]] که اشعریان [[نفوذ]] و [[قدرت]] خود را در جاهای دیگر نیز گسترانیدند<ref> اشعری قمی، تاریخ قم، ص۲۶۳، ۲۷۹.</ref>. | اما مالک بن عامر اشعری و فرزندانش بر خلاف [[ابوموسی]]، گرایشی [[شیعی]] داشتند چندان که مالک بن عامر، جد و بزرگ این [[خاندان]]، همراه علی{{ع}} در [[نبرد صفین]] شرکت کرد و علیه «[[قاسطین]]» [[مبارزه]] نمود<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری)، ج۴، ص۴۹۹.</ref>. این شاخه از بنی اشعر، بنا بر دلایلی، در اواخر [[قرن اول هجری]] به [[قم]] وارد شدند. ورود آنان به قم، [[نفوذ]] و [[گسترش اسلام]] و [[عقاید]] شیعی را باعث شد. اینان چندی پس از درآمدن به قم [[تشیع]] خود را آشکار کردند و به [[تبلیغ]] آن اهتمام ورزیدند. از میان اینان [[عالمان]] و [[فقیهان]] و [[محدثان]] و [[متکلمان]] بزرگی برخاستند که نامدارترین آنان تا پایان دورۀ [[امامت]] و [[آغاز غیبت کبری]] کمو بیش با [[امامان]] عصر خود [[ارتباط]] داشتند و از آنان [[حدیث]] نقل میکردند و گاه برخی از آنها [[نمایندگی]] [[امام عصر]] خود را در قم رسماً بر عهده داشتند و از این راهها یاریهای فراوان به امامان{{ع}} و [[فکر]] و [[فرهنگ شیعی]] کردند، [[خاصه]] که اشعریان [[نفوذ]] و [[قدرت]] خود را در جاهای دیگر نیز گسترانیدند<ref> اشعری قمی، تاریخ قم، ص۲۶۳، ۲۷۹.</ref>. | ||
از [[امامان شیعه]] هم سخنان ستایشآمیزی در مورد اشعریان قم و به ویژه تنی چند از آنان نقل شده است<ref> نک: مثلاً نجاشی، رجال، ص۹۱، ۱۷۴، جم؛ کشی، معرفة الرجال، ص۶۲۳-۶۲۵، جم؛ علامۀ حلی، رجال، ص۱۵، ۷۵.</ref>. اشعریان [[قم]] به لحاظ [[اعتقادی]] و [[کلامی]] هم از [[منزلت]] خاصی در [[سیر]] [[تفکر شیعی]] امامی برخوردارند. از شاخصترین [[عقاید]] آنان، حساسیت خاص در مورد [[غلو]] و [[غلات]] است<ref>نک: قهپایی، مجمع الرجال، ج۱، ص۱۳۸.</ref>. ظاهراً به همین دلیل است که اشعریان قم را «سنتگرا» خواندهاند<ref>نک: دانشنامه، ج ۹، ص۱۲۲۴.</ref>. البته اندیشۀ معتدلانۀ «قمیون»، مورد [[انتقاد]] برخی از نامداران [[شیعی]] از جمله [[شیخ مفید]] بوده است<ref>شیخ مفید،تصحیح الاعتقاد، ج۵، ص۱۳۵-۱۳۶.</ref>.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، مقاله «اشعریان»، حسن یوسفی اشکوری.</ref>.<ref>[[علی محمد حیدرلک|حیدرلک، علی محمد]]، [[مهدی مهریزی|مهریزی، مهدی]]، [[اشعریان و تأسیس نخستین دولت شهر شیعه (مقاله)|اشعریان و تأسیس نخستین دولت شهر شیعه]]؛ اصغر | از [[امامان شیعه]] هم سخنان ستایشآمیزی در مورد اشعریان قم و به ویژه تنی چند از آنان نقل شده است<ref> نک: مثلاً نجاشی، رجال، ص۹۱، ۱۷۴، جم؛ کشی، معرفة الرجال، ص۶۲۳-۶۲۵، جم؛ علامۀ حلی، رجال، ص۱۵، ۷۵.</ref>. اشعریان [[قم]] به لحاظ [[اعتقادی]] و [[کلامی]] هم از [[منزلت]] خاصی در [[سیر]] [[تفکر شیعی]] امامی برخوردارند. از شاخصترین [[عقاید]] آنان، حساسیت خاص در مورد [[غلو]] و [[غلات]] است<ref>نک: قهپایی، مجمع الرجال، ج۱، ص۱۳۸.</ref>. ظاهراً به همین دلیل است که اشعریان قم را «سنتگرا» خواندهاند<ref>نک: دانشنامه، ج ۹، ص۱۲۲۴.</ref>. البته اندیشۀ معتدلانۀ «قمیون»، مورد [[انتقاد]] برخی از نامداران [[شیعی]] از جمله [[شیخ مفید]] بوده است<ref>شیخ مفید،تصحیح الاعتقاد، ج۵، ص۱۳۵-۱۳۶.</ref>.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، مقاله «اشعریان»، حسن یوسفی اشکوری.</ref>.<ref>[[علی محمد حیدرلک|حیدرلک، علی محمد]]، [[مهدی مهریزی|مهریزی، مهدی]]، [[اشعریان و تأسیس نخستین دولت شهر شیعه (مقاله)|اشعریان و تأسیس نخستین دولت شهر شیعه]]؛ [[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[قاسم خردمندی|خردمندی، قاسم]]، [[نقش سیاسی اجتماعی قبیله اشعر در ابتدای گسترش اسلام (مقاله)|'''نقش سیاسی اجتماعی قبیله اشعر در ابتدای گسترش اسلام''']].</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||