پرش به محتوا

احمد بن حسین بیهقی: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۶۱: خط ۶۱:
== تحقیق ==
== تحقیق ==
نزد [[اهل سنت]]، [[شیعه]] به کسی گفته می‌شود که [[معتقد]] به [[برتری]] و [[افضل]] بودن امیرمؤمنان [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} از [[عثمان]]، در مسئله [[خلافت]] باشد، چنانچه [[رافضی]] نزد آنان، به کسی گفته می‌شود که به [[خلیفه اول]] و دوم [[دشنام]] دهد و از آنان [[بیزاری]] جوید<ref>ر.ک: سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۵۱۱، ش۲۸۵؛ ج۱۶، ص۴۵۸، ش۳۳۲؛ و....</ref>.
نزد [[اهل سنت]]، [[شیعه]] به کسی گفته می‌شود که [[معتقد]] به [[برتری]] و [[افضل]] بودن امیرمؤمنان [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} از [[عثمان]]، در مسئله [[خلافت]] باشد، چنانچه [[رافضی]] نزد آنان، به کسی گفته می‌شود که به [[خلیفه اول]] و دوم [[دشنام]] دهد و از آنان [[بیزاری]] جوید<ref>ر.ک: سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۵۱۱، ش۲۸۵؛ ج۱۶، ص۴۵۸، ش۳۳۲؛ و....</ref>.
با دقت در شرح حال احمد بیهقی در مصادر [[عامه]]، روشن می‌گردد که وی از علمای عامه بوده و بهترین دلیل بر این گفته، کتاب السنن الکبری است که از او بر جای مانده است. همچنین کتاب خلافیات<ref>دلائل النبوة، مقدمه ج۱، ص۱۹.</ref> او که به بررسی مسائل اختلافی بین [[فقه]] [[حنفی]] و [[شافعی]] پرداخته، و کتاب معرفة السنن و الآثار او که به صورت فقه تطبیقی و در رد سخنان احمد بن [[سلامة]] [[طحاوی]] حنفی، که بر شافعی و [[اصحاب]] او ایراد وارد کرده، نگاشته شده و [[احادیث]] [[مسند]] شافعی را در آن نقل کرده - کتابی که به گفته سبکی، هیچ [[فقیه]] شافعی از آن [[بی‌نیاز]] نیست-<ref>{{عربی|و أما المعرفة معرفة السنن و الآثار فلا یستغنی عنه فقیه شافعی}}؛ الطبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹.</ref>، نیز دلیل دیگری بر [[پیروی]] وی از مذهب شافعیه است.
با دقت در شرح حال احمد بیهقی در مصادر [[عامه]]، روشن می‌گردد که وی از علمای عامه بوده و بهترین دلیل بر این گفته، کتاب السنن الکبری است که از او بر جای مانده است. همچنین کتاب خلافیات<ref>دلائل النبوة، مقدمه ج۱، ص۱۹.</ref> او که به بررسی مسائل اختلافی بین [[فقه]] [[حنفی]] و [[شافعی]] پرداخته، و کتاب معرفة السنن و الآثار او که به صورت فقه تطبیقی و در رد سخنان احمد بن [[سلامة]] [[طحاوی]] حنفی، که بر شافعی و [[اصحاب]] او ایراد وارد کرده، نگاشته شده و [[احادیث]] [[مسند]] شافعی را در آن نقل کرده - کتابی که به گفته سبکی، هیچ [[فقیه]] شافعی از آن [[بی‌نیاز]] نیست-<ref>{{عربی|و أما المعرفة معرفة السنن و الآثار فلا یستغنی عنه فقیه شافعی}}؛ الطبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹.</ref>، نیز دلیل دیگری بر [[پیروی]] وی از مذهب شافعیه است.
و [[فراگیری علم]] [[حدیث]] از استادی مانند حاکم نیشابوری، بر [[تشیع]] وی دلالت ندارد، آن‌چنان که صاحب أعیان الشیعه به آن [[استدلال]] کرده بود؛ زیرا درباره مذهب حاکم نیشابوری نیز [[اختلاف]] است؛ بعضی وی را [[سنی]]، بعضی دیگر شیعه غیر امامی<ref>اصول الحدیث، ص۱۰.</ref> و دسته‌ای هم [[شیعه]] امامی می‌دانند<ref>ر.ک: تأسیس الشیعة لعلوم الإسلام، ص۲۹۴.</ref>.
و [[فراگیری علم]] [[حدیث]] از استادی مانند حاکم نیشابوری، بر [[تشیع]] وی دلالت ندارد، آن‌چنان که صاحب أعیان الشیعه به آن [[استدلال]] کرده بود؛ زیرا درباره مذهب حاکم نیشابوری نیز [[اختلاف]] است؛ بعضی وی را [[سنی]]، بعضی دیگر شیعه غیر امامی<ref>اصول الحدیث، ص۱۰.</ref> و دسته‌ای هم [[شیعه]] امامی می‌دانند<ref>ر.ک: تأسیس الشیعة لعلوم الإسلام، ص۲۹۴.</ref>.
[[ذهبی]] در تذکرة الحفاظ می‌نویسد:
 
{{عربی|قال إبن طاهر سألت أبا إسماعیل الأنصاری عن الحاکم فقال: ثقة فی الحدیث رافضی خبیث. ثم قال إبن طاهر: کان شدید التعصب للشیعة فی الباطن، و کان یظهر التسنن فی التقدیم و الخلافة، و کان منحرفاً عن معاویة و آله متظاهراً بذلک و لا یعتذر منه. قلت أما انحرافه عن خصوم علی فظاهر، و أما أمر الشیخین فمعظم لهما بکل حال فهو شیعی لا رافضی}}<ref>تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۰۴۵، ش۹۶۲.</ref>.
[[ذهبی]] در تذکرة الحفاظ می‌نویسد: {{عربی|"قال إبن طاهر سألت أبا إسماعیل الأنصاری عن الحاکم فقال: ثقة فی الحدیث رافضی خبیث. ثم قال إبن طاهر: کان شدید التعصب للشیعة فی الباطن، و کان یظهر التسنن فی التقدیم و الخلافة، و کان منحرفاً عن معاویة و آله متظاهراً بذلک و لا یعتذر منه. قلت أما انحرافه عن خصوم علی فظاهر، و أما أمر الشیخین فمعظم لهما بکل حال فهو شیعی لا رافضی"}}<ref>تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۰۴۵، ش۹۶۲.</ref>.
چنان که [[غلبه]] [[مذهب تشیع]] در [[محل زندگی]] [[احمد]] [[بیهقی]]، نیز نمی‌تواند بر [[تشیع]] او دلالت کند؛ زیرا غلبه مذهب تشیع در محل زندگی او، اگرچه زمینه مساعدی را برای توجه و علاقه وی به [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}}، به خصوص [[امیرمؤمنان]]{{ع}} فراهم ساخته است که در آثارش هویداست، ولی قرار گرفتن در فضایی [[شیعی]]، با [[حفظ]] [[اعتقاد]] به [[خلفا]]، کاملاً قابل جمع است؛ چنان که [[نقل روایت]] [[فضایل اهل بیت]]{{عم}} نیز با [[گرایش]] به [[مذهب]] [[سنی]] سازگاری دارد و قابل جمع است.
 
در هر صورت، گرچه [[احمد بن حسین]] در کتب [[عامه]]، توثیق صریح نشده، [[مدح]] و ستایش‌هایی که از وی شده، چیزی بیش از [[وثاقت]] را برای او [[اثبات]] می‌کند؛ اما این که این تعریف‌ها و توصیف‌های یادشده در کتب [[اهل سنت]]، نزد [[علمای امامیه]] معتبر است یا نه؟ دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد<ref>ر.ک: الرسائل الرجالیة (کلباسی)، ج۱، ص۱۴۲.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۲۱۱.</ref>
چنان که [[غلبه]] [[مذهب تشیع]] در [[محل زندگی]] احمد بیهقی، نیز نمی‌تواند بر [[تشیع]] او دلالت کند؛ زیرا غلبه مذهب تشیع در محل زندگی او، اگرچه زمینه مساعدی را برای توجه و علاقه وی به [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}}، به خصوص [[امیرمؤمنان]]{{ع}} فراهم ساخته است که در آثارش هویداست، ولی قرار گرفتن در فضایی [[شیعی]]، با [[حفظ]] [[اعتقاد]] به [[خلفا]]، کاملاً قابل جمع است؛ چنان که [[نقل روایت]] [[فضایل اهل بیت]]{{عم}} نیز با [[گرایش]] به [[مذهب]] [[سنی]] سازگاری دارد و قابل جمع است.
 
در هر صورت، گرچه [[احمد بن حسین]] در کتب [[عامه]]، توثیق صریح نشده، [[مدح]] و ستایش‌هایی که از وی شده، چیزی بیش از [[وثاقت]] را برای او [[اثبات]] می‌کند؛ اما این که این تعریف‌ها و توصیف‌های یادشده در کتب [[اهل سنت]]، نزد [[علمای امامیه]] معتبر است یا نه؟ دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد<ref>ر.ک: الرسائل الرجالیة (کلباسی)، ج۱، ص۱۴۲.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۲۲۰-۲۲۲.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۱۱۵٬۲۵۷

ویرایش