|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| توحید :اعتقاد به یکتایی و یگانگی خدا، اقرار به خالقیت و ربوبیت مطلق و انحصاری او، پرستش و ستایش خالصانه و دور از شرک وی | | *'''توحید:''' اعتقاد به یکتایی و یگانگی خدا، اقرار به خالقیت و ربوبیت مطلق و انحصاری او، پرستش و ستایش خالصانه و دور از شرک وی. |
| واژه «توحید» مصدر باب تفعیل از ریشه «و ـ ح ـ د» و در لغت به معنای یکی ساختن چیزی و حکم به یکتایی آن[۱] و در اصطلاح، خدا را به ربوبیت شناختن و به وحدانیتش اقرار داشتن و اضداد و امثال را از او نفی کردن است.[۲]عارفان توحید را اصل علوم، سرّ معارف، مایه دین، بنای مسلمانی و فارق دوست از دشمن می دانند و هر طاعتی را بدون توحید، بی ارزش و سرانجام آن را تاریکی می شمارند.[۳] انسان با توحید، به بالاترین مرتبه کمال می رسد و درجات موحّدان در قرب و بعد، کمال و نقص، فضیلت و رذیلت و شرافت و خسّت، به تفاوت مراتب توحید است،[۴] بنابراین مدار سعادت و شقاوت انسان، توحید و شرک است. ارواح موحدان در اوج اند و گناهان عارضی نمی تواند آن ها را به حضیضی فرو کشاند که ارواح مشرکان گرفتار آن اند. روح مشرک با توجه به عبادت و خضوعی که برای غیر خدا دارد ـ به رغم اعمال نیکش ـ پست و تاریک است و نمی تواند با اعمال خویش به مرتبه ارواح موحدان دست یابد، همان گونه که ارواح موحدان ـ به رغم گناهانی که گاه از آنان سر می زند ـ عزیز و بلندمرتبه است و خیرشان بر شر غلبه دارد و گناهان، آنان را احاطه نکرده و تاریکی حاصل از گناه سراسر وجودشان را نمی پوشاند.[۵] | | *واژه "توحید" مصدر باب تفعیل از ریشه "و ـ ح ـ د" و در لغت به معنای یکی ساختن چیزی و حکم به یکتایی آن<ref>المنجد، ص ۸۹۰؛ التعریفات، ص ۹۶، «التوحید».</ref> و در اصطلاح، خدا را به ربوبیت شناختن و به وحدانیتش اقرار داشتن و اضداد و امثال را از او نفی کردن است<ref>التعریفات، ص ۹۶.</ref>. عارفان توحید را اصل علوم، سرّ معارف، مایه دین، بنای مسلمانی و فارق دوست از دشمن می دانند و هر طاعتی را بدون توحید، بیارزش و سرانجام آن را تاریکی می شمارند<ref>کشف الاسرار، ج ۲، ص ۵۰۶.</ref>. انسان با توحید، به بالاترین مرتبه کمال میرسد و درجات موحّدان در قرب و بعد، کمال و نقص، فضیلت و رذیلت و شرافت و خسّت، به تفاوت مراتب توحید است<ref>تفسیر صدرالمتالهین، ج ۴، ص ۵۴.</ref>، بنابراین مدار سعادت و شقاوت انسان، توحید و شرک است. ارواح موحدان در اوج اند و گناهان عارضی نمیتواند آن ها را به حضیضی فرو کشاند که ارواح مشرکان گرفتار آناند. روح مشرک با توجه به عبادت و خضوعی که برای غیر خدا دارد ـ به رغم اعمال نیکش ـ پست و تاریک است و نمیتواند با اعمال خویش به مرتبه ارواح موحدان دست یابد، همان گونه که ارواح موحدان ـ به رغم گناهانی که گاه از آنان سر میزند ـ عزیز و بلندمرتبه است و خیرشان بر شر غلبه دارد و گناهان، آنان را احاطه نکرده و تاریکی حاصل از گناه سراسر وجودشان را نمیپوشاند<ref>المنار، ج ۵، ص ۱۴۹.</ref> |
| احادیث نیز توحید را در جایگاهی بس رفیع قرار داده است، از باب نمونه تأکید کرده: هیچ بنده ای نیست کلمه «لا اله إلاّ اللّه» را بر زبان جاری سازد و گناهانش همانند برگ درختان نریزد[۶]، هرکس بمیرد و چیزی را شریک خدا نساخته باشد، به بهشت می رود؛ نیکوکار باشد یا | | احادیث نیز توحید را در جایگاهی بس رفیع قرار داده است، از باب نمونه تأکید کرده: هیچ بنده ای نیست کلمه «لا اله إلاّ اللّه» را بر زبان جاری سازد و گناهانش همانند برگ درختان نریزد[۶]، هرکس بمیرد و چیزی را شریک خدا نساخته باشد، به بهشت می رود؛ نیکوکار باشد یا |
| دائرة المعارف قرآن کریم، جلد ۹، صفحه ۷۳ | | دائرة المعارف قرآن کریم، جلد ۹، صفحه ۷۳ |
| خط ۲۵۰: |
خط ۲۵۰: |
|
| |
|
| ________________________________________ | | ________________________________________ |
| [۱]. المنجد، ص ۸۹۰؛ التعریفات، ص ۹۶، «التوحید».
| | |
| [۲]. التعریفات، ص ۹۶.
| |
| [۳]. کشف الاسرار، ج ۲، ص ۵۰۶.
| |
| [۴]. تفسیر صدرالمتالهین، ج ۴، ص ۵۴.
| |
| [۵]. المنار، ج ۵، ص ۱۴۹.
| |
| [۶] . التوحید، صدوق، ص ۱۸ - ۳۰.
| |
| [۷]. التوحید، صدوق، ص ۱۸ - ۳۰.
| |
| [۸]. التوحید، صدوق، ص ۱۸ - ۳۰.
| |
| [۹]. التوحید، صدوق، ص ۱۸ - ۳۰.
| |
| [۱۰]. التوحید، صدوق، ص ۱۸ - ۳۰.
| |
| [۱۱]. التوحید، صدوق، ص ۱۸ - ۳۰.
| |
| [۱۲]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۰۳، «توحید در قرآن»؛ مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۹۹ - ۱۰۴، «جهان بینی توحیدی».
| |
| [۱۳]. صفات الله عندالمسلمین، ص ۳۷.
| |
| [۱۴]. شرح منظومه، سبزواری، ص ۱۴۸.
| |
| [۱۵]. الالهیات، ج ۲، ص ۱۵۵.
| |
| [۱۶]. همان، ص ۱۱.
| |
| [۱۷] . المیزان، ج ۱، ص ۳۹۴.
| |
| [۱۸]. مصطلحات التصوف، ص ۲۲۷ - ۲۲۹؛ جامع الاسرار، ص ۱۱۴؛ التوحید، دیباجی، ص ۱۱۵.
| |
| [۱۹]. مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۱۰۴ - ۱۰۶.
| |
| [۲۰]. المیزان، ج ۲، ص ۳۶۲.
| |
| [۲۱]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۵۱۶ - ۵۴۹، «توحید در قرآن».
| |
| [۲۲]. الفتوحات المکیه، ج ۵، ص ۱۲۱ - ۱۲۷؛ التجلیات الالهیه، ص ۳۵۳ - ۳۵۵ ، ۳۸۸.
| |
| [۲۳] . ر.ک شرح اصطلاحات تصوف، ص ۲۸۲ - ۲۹۰.
| |
| [۲۴]. احیاء العلوم، ج ۵، ص ۱۵۸؛ شرح اصطلاحات تصوف، ص ۲۹۴.
| |
| [۲۵] . کشاف اصطلاحات الفنون، ج ۱، ص ۵۲۹.
| |
| [۲۶]. کشف الحقایق، ص ۱۴۹.
| |
| [۲۷]. شرح اصطلاحات تصوف، ص ۲۹۴ - ۲۹۵.
| |
| [۲۸]. التبیان، ج ۶، ص ۴۵۲؛ مجمع البیان، ج ۶، ص ۲۲۵؛ مقتنیات الدرر، ج ۶، ص ۲۲۳.
| |
| [۲۹]. تفسیر صدرالمتالهین، ج ۴، ص ۵۴.
| |
| [۳۰]. المیزان، ج ۱، ص ۳۹۳.
| |
| [۳۱]. التوحید صدوق، ص ۳۳۱؛ المیزان، ج ۱۶، ص ۱۸۸؛ تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۵ - ۲۶، «توحید در قرآن».
| |
| [۳۲]. المیزان، ج ۱، ص ۳۹۵.
| |
| [۳۳] . الالهیات، ج ۲، ص ۱۱.
| |
| [۳۴]. الالهیات، ج ۲، ص ۵۷۸ .
| |
| [۳۵]. التفسیر الکبیر، ج ۷، ص ۴.
| |
| [۳۶]. همان، ج ۳۲، ص ۱۸۰.
| |
| [۳۷]. شرح منظومه، سبزواری، ص ۱۴۹.
| |
| [۳۸] . ر.ک: تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۲۴ - ۲۲۵؛ الالهیات، ج ۲، ص ۱۴ - ۱۷.
| |
| [۳۹]. ر ک: تقویم الایمان، ص ۲۶۶؛ الالهیات، ص ۱۸ - ۲۰؛ تفسیر صدرالمتالهین، ج ۱، ص ۶۲.
| |
| [۴۰]. المیزان، ج ۶، ص ۹۰ - ۹۱.
| |
| [۴۱]. المیزان، ج ۶ ، ص ۹۰.
| |
| [۴۲]. الاحتجاج، ج ۱، ص ۲۹۹؛ بحارالانوار، ج ۴، ص ۲۵۳.
| |
| [۴۳] . بحارالانوار، ج۴، ص ۲۶۴.
| |
| [۴۴]. التوحید، صدوق، ص ۸۳.
| |
| [۴۵]. الصحیفة السجادیه، دعاء ۷۴؛ ر. ک: المیزان، ج ۱، ص ۴۰۸.
| |
| [۴۶]. المیزان، ج ۱۹، ص ۱۸۴.
| |
| [۴۷]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۰۴ - ۲۰۶، «توحید در قرآن».
| |
| [۴۸]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۰۶.
| |
| [۴۹]. المیزان، ج ۱۹، ص ۱۴۵.
| |
| [۵۰]. مخزن العرفان، ج ۱۳، ص ۱۱۸.
| |
| [۵۱]. بیان السعاده، ج ۴، ص ۱۴۴.
| |
| [۵۲]. بیان السعاده، ج ۴، ص ۱۴۴.
| |
| [۵۳]. البصائر، ج ۶۰، ص ۴۴۵.
| |
| [۵۴]. شرح منظومه، حسن زاده، ج ۲، ص ۱۱۶، ۲۶۴.
| |
| [۵۵]. التوحید، صدوق، ص ۲۸۳ - ۲۸۴.
| |
| [۵۶]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۳۴ - ۳۵، ۲۰۴، «توحید در قرآن».
| |
| [۵۷]. همان، ص ۱۹۱.
| |
| [۵۸]. المیزان، ج ۱۷، ص ۴۰۵.
| |
| [۵۹]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۲۱؛ المیزان، ج ۲۰، ص ۳۸۷.
| |
| [۶۰]. التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص ۱۸۰.
| |
| [۶۱]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۲۴.
| |
| [۶۲]. الالهیات، ج ۲، ص ۳۰ - ۳۱.
| |
| [۶۳]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۲۱.
| |
| [۶۴]. تفسیر صدرالمتالهین، ج ۴، ص ۸۹.
| |
| [۶۵]. محزن العرفان، ج ۱۵، ص ۳۵۶.
| |
| [۶۶]. تفسیر صدرالمتالهین، ج ۴، ص ۳۴۸.
| |
| [۶۷] التوحید، صدوق، ص ۸۴.
| |
| [۶۸]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۲۳.
| |
| [۶۹]. الالهیات، ج ۲، ص ۳۳ - ۳۴.
| |
| [۷۰]. شرح المواقف، ج ۸، ص ۴۴ - ۴۵.
| |
| [۷۱]. الالهیات، ج ۲، ص ۳۵.
| |
| [۷۲]. همان، ص ۳۷ - ۳۹؛ تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۳۰۵ - ۳۰۶، «توحید در قرآن».
| |
| [۷۳]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۳۰۵.
| |
| [۷۴]. مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۱۰۱، «جهان بینی توحیدی».
| |
| [۷۵]. نهج البلاغه، خطبه ۱.
| |
| [۷۶]. مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۱۰۲، «جهانبینی توحیدی».
| |
| [۷۷]. التوحید، صدوق، ص ۱۴۰.
| |
| [۷۸]. همان، ص ۱۳۹.
| |
| [۷۹]. همان، ص ۱۴۴.
| |
| [۸۰]. المیزان، ج ۱، ص ۳۹۲.
| |
| [۸۱]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۳۲۹.
| |
| [۸۲]. المیزان، ج ۱۷، ص ۳۴۶.
| |
| [۸۳] . تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۳۱۷، «توحید در قرآن».
| |
| [۸۴] . تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۳۱۷، «توحید در قرآن».
| |
| [۸۵]. ر.ک. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۳۲۹ - ۳۷۳.
| |
| [۸۶]. المیزان، ج ۱۹، ص ۴۸؛ مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۱۰۳، «جهان بینی توحیدی»؛؛ التفسیر الکبیر، ج ۱۴، ص ۱۲۲.
| |
| [۸۷]. المیزان، ج ۸، ص ۱۵۱.
| |
| [۸۸]. همان، ص ۱۵۲.
| |
| [۸۹]. المیزان، ج ۱۷، ص ۲۸۹.
| |
| [۹۰]. مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۱۰۳، «جهان بینی توحیدی».
| |
| [۹۱]. المنار، ج ۷، ص ۴۱۰.
| |
| [۹۲]. تفسیر لاهیجی، ج ۱، ص ۳۷۵.
| |
| [۹۳]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۳۷۹، «توحید در قرآن»؛ مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۱۰۳، «جهان بینی توحیدی».
| |
| [۹۴]. تفسیر صدرالمتالهین، ج ۴، ص ۵۷.
| |
| [۹۵]. همان، ص ۵۸.
| |
| [۹۶]. همان، ص ۵۴.
| |
| [۹۷]. همان، ص ۵۵، ۵۸.
| |
| [۹۸]. همان، ص ۵۸ - ۵۹؛ ر.ک: الکافی، ج ۳، ص۳۲۴؛ المزار الکبیر، ص ۴۰.
| |
| [۹۹]. المیزان، ج ۱۷، ص ۱۵۰؛ اطیب البیان، ج ۱۱، ص ۱۷۲.
| |
| [۱۰۰]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۴۰۰ - ۴۰۱، «توحید در قرآن».
| |
| [۱۰۱]. التفسیر الکبیر، ج ۱۴، ص ۱۲۷.
| |
| [۱۰۲]. التفسیر الکبیر، ج ۱۴، ۱۲۳ - ۱۲۴؛ الالهیات، ج ۲، ص ۴۵.
| |
| [۱۰۳]. الالهیات، ج ۲، ص ۵۱.
| |
| [۱۰۴]. همان، ص ۵۷.
| |
| [۱۰۵]. نمونه، ج ۱۶، ص ۴۰۹.
| |
| [۱۰۶]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۴۱۷.
| |
| [۱۰۷]. المیزان، ج ۶، ص ۷۴ - ۷۵.
| |
| [۱۰۸]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۴۲۱ - ۴۲۲، «توحید در قرآن».
| |
| [۱۰۹]. همان، ص ۴۱۸.
| |
| [۱۱۰]. مفردات، ص ۳۳۶، «رب».
| |
| [۱۱۱]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۴۲۶.
| |
| [۱۱۲]. الالهیات، ج ۲، ص ۶۵.
| |
| [۱۱۳] . ر.ک. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۴۲۷.
| |
| [۱۱۴]. همان، ص ۴۲۸.
| |
| [۱۱۵]. التحریر والتنویر، ج ۲، ص ۸۸.
| |
| [۱۱۶]. التفسیر الکبیر، ج ۱۴، ص ۱۲.
| |
| [۱۱۷]. الالهیات، ج ۲، ص ۶۷ - ۶۸.
| |
| [۱۱۸]. التفسیر الکبیر، ج ۲۲، ص ۱۵۰ - ۱۵۳؛ کشف الفوائد، ص ۱۹۴ - ۱۹۵؛ المیزان، ج ۱۴، ص ۲۶۷.
| |
| [۱۱۹]. شرح المقاصد، ج ۲، ص ۶۳.
| |
| [۱۲۰]. التفسیر الکبیر، ج ۱۳، ص ۱۲۱.
| |
| [۱۲۱]. التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص ۵۲.
| |
| [۱۲۲]. التوحید، صدوق، ص ۲۴۴.
| |
| [۱۲۳]. همان، ص ۲۵۰.
| |
| [۱۲۴]. الالهیات، ج ۲، ص ۶۵؛ اسفار، ج ۶، ص ۹۴.
| |
| [۱۲۵]. ر.ک. المیزان، ج ۲۰، ص ۱۸۳ - ۱۸۴.
| |
| [۱۲۶]. التفسیر الکبیر، ج ۱۷، ص ۱۸۰.
| |
| [۱۲۷]. همان، ج ۱۳، ص ۱۲۰.
| |
| [۱۲۸]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۵۱۰، «توحید در قرآن».
| |
| [۱۲۹]. پیام قرآن، ج۳، ص ۲۷۸.
| |
| [۱۳۰]. الالهیات، ج ۲، ص ۸۵.
| |
| [۱۳۱]. پیام قرآن، ج ۳، ص ۲۸۳.
| |
| [۱۳۲]. همان، ص ۲۸۴.
| |
| [۱۳۳]. المیزان، ج ۷، ص ۱۶۲.
| |
| [۱۳۴]. المیزان، ج ۱۷، ص ۱۵۰.
| |
| [۱۳۵]. قصص الانبیاء، ج ۱، ص ۱۸۱.
| |
| [۱۳۶]. التفسیر الکبیر، ج۲۶، ص ۱۴۹.
| |
| [۱۳۷]. المیزان، ج ۶، ص ۲۴۱؛ کشف الحقایق، ج ۱، ص ۱۶۰؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص ۵۴۷.
| |
| [۱۳۸]. المیزان، ج ۶، ص ۲۴۶.
| |
| [۱۳۹]. کشف الحقایق، ج ۱، ص ۵۳۱.
| |
| [۱۴۰]. المیزان، ج ۹، ص ۲۵۵.
| |
| [۱۴۱]. نورالثقلین، ج ۲، ص ۲۰۹؛ المنار، ج ۳، ص ۳۲۷؛ ج ۵، ص ۱۴۷ - ۱۴۸.
| |
| [۱۴۲]. المیزان، ج ۷، ص ۱۱۵.
| |
| [۱۴۳]. المنار، ج ۳، ص ۳۲۵.
| |
| [۱۴۴]. حجة التفاسیر، ج ۶، ص ۱۰۹.
| |
| [۱۴۵]. نمونه، ج ۲۱، ص ۷۴.
| |
| [۱۴۶]. من وحی القرآن، ج ۲۰، ص ۱۲۲.
| |
| [۱۴۷]. المیزان، ج ۱۷، ص ۲۳.
| |
| [۱۴۸]. انوار درخشان، ج ۱۵، ص ۲۲۳.
| |
| [۱۴۹]. همان، ج ۱۸، ص ۲۳۵.
| |
| [۱۵۰]. همان، ج ۱۵، ص ۴۸۱.
| |
| [۱۵۱]. المیزان، ج ۵، ص ۱۸۲.
| |
| [۱۵۲]. المنار، ج ۵، ص ۱۴۹.
| |
| [۱۵۳]. انوار درخشان، ج ۶، ص ۱۳۸.
| |
| [۱۵۴]. جوامع الجامع، ج ۱، ص ۴۰۶؛ الصافی، ج ۲، ص ۱۵۲؛ من هدی القرآن، ج ۳، ص ۱۷۴.
| |
| [۱۵۵]. مخزن العرفان، ج ۱۱، ص ۳۳۴.
| |
| [۱۵۶]. نمونه، ج ۲۰، ص ۲۹۱.
| |
| [۱۵۷]. بیان السعاده، ج ۴، ص ۳۸.
| |
| [۱۵۸]. الکاشف، ج ۱، ص ۲۶۴.
| |
| [۱۵۹]. مواهب الرحمن، ج ۲، ص ۳۰۵.
| |
| [۱۶۰]. تفسیر اثنی عشری، ج ۱، ص ۳۱۵؛ کنز الدقائق، ج ۲، ص ۲۱۸.
| |
| [۱۶۱]. تفسیر خسروی، ج ۱، ص ۲۱۹.
| |
| [۱۶۲]. من وحی القرآن، ج ۱۳، ص ۳۱۳.
| |
| [۱۶۳]. وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۲۷.
| |
| [۱۶۴]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۵۴۴، «توحید در قرآن».
| |
| [۱۶۵]. مستدرک الوسائل، ج ۵، ص ۳۶۳.
| |
| [۱۶۶]. المیزان، ج ۱۸، ص ۱۸۱.
| |
| [۱۶۷]. المیزان، ج ۱، ص ۲۲.
| |
| [۱۶۸]. انوار درخشان، ج ۱، ص ۱۵؛ کشف الحقایق، ج ۱، ص ۱.
| |
| [۱۶۹]. مصباح المتهجّد، ص ۵۸۲.
| |
| [۱۷۰]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۵۴۱؛ ر. ک: اطیب البیان، ج۱، ص ۹۸.
| |
| [۱۷۱]. مواهب الرحمن، ج ۱، ص ۴۱.
| |
| [۱۷۲]. ر. ک: همان.
| |
| [۱۷۳]. رک نمونه، ج ۱، ص ۲۳.
| |
| [۱۷۴]. بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۸۷، ۱۳۶؛ جامع احادیث الشیعه، ج ۱۶، ص ۸۸۱؛ مستدرک السفینه، ج ۶، ص ۱۵۵.
| |
| [۱۷۵]. تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۵۵۹، «توحید در قرآن».
| |
| [۱۷۶]. انوار درخشان، ج ۱۳، ص ۲۸۸؛ مواهب علیه، ج ۲، ص ۳۲۳؛ من وحی القرآن، ج ۱۳، ص ۱۰۵.
| |
| [۱۷۷]. انوار درخشان، ج ۱۳، ص ۲۸۸؛ ر.ک: المیزان، ج ۱۲، ص ۲۴۲۳.
| |
| [۱۷۸]. انوار درخشان، ج ۱۲، ص ۳۰۰.
| |
| [۱۷۹]. انوار درخشان، ج ۱۴، ص ۲۱۵ - ۲۱۶.
| |
| [۱۸۰]. مقتنیات الدرر، ج ۹، ص ۲۱۰ - ۲۱۱، الجدید، ج ۶، ص ۱۶۱.
| |
| [۱۸۱]. المیزان، ج ۱۷، ص ۲۵۸ - ۲۵۹.
| |
| [۱۸۲]. ر.ک: من هدی القرآن، ج ۱۱، ص ۴۷۷.
| |
| [۱۸۳]. التبیان، ج ۱، ص ۴۱؛ مجمع البیان، ج ۱، ص ۶۶؛ الصافی، ج ۱، ص ۷۲.
| |
| [۱۸۴]. منهج الصادقین، ج ۴، ص ۳۳۸.
| |
| [۱۸۵]. اطیب البیان، ج ۶، ص ۳۴۰.
| |
| [۱۸۶]. انوار درخشان، ج ۷، ص ۲۲۸.
| |
| [۱۸۷]. انوار درخشان، ج ۱۶، ص ۴۰۷.
| |
| [۱۸۸]. تفسیر جامع، ج ۷، ص ۱۷۱؛ حجة التفاسیر، ج ۷، ص ۳۲.
| |
| [۱۸۹]. حجة التفاسیر، ج ۷، ص ۳۲.
| |
| [۱۹۰]. المیزان، ج ۱۹، ص ۳۰۴.
| |
| [۱۹۱]. منهج الصادقین، ج ۷، ص ۱۱۲؛ الجدید، ج ۵ ، ص ۲۹۳؛ تفسیر اثنی عشری، ج ۱۰، ص۱۵۵-۱۵۶.
| |
| [۱۹۲]. الجدید، ج ۵، ص ۲۹۳.
| |
| [۱۹۳]. اطیب البیان، ج ۱۰، ص ۲۵۳؛ تفسیر خسروی، ج ۶، ص ۳۷۲؛ نمونه، ج ۱۶، ص ۱۰۶.
| |
| [۱۹۴]. تفسیر اثنی عشری، ج ۹، ص ۱۷۳.
| |
| [۱۹۵]. همان، ص ۱۷۴.
| |
| [۱۹۶]. المیزان، ج ۳، ص ۱۱۵.
| |
| [۱۹۷]. نمونه، ج ۲، ص ۴۶۷.
| |
| [۱۹۸]. المیزان، ج ۳، ص ۱۱۵.
| |
| [۱۹۹]. اطیب البیان، ج ۳، ص ۱۳۹.
| |
| [۲۰۰]. التبیان، ج ۲، ص ۴۱۶؛ منهج الصادقین، ج ۲، ص ۱۹۰.
| |
| [۲۰۱]. مجمع البیان، ج ۲، ص ۲۵۷؛ مقتنیات الدرر، ج ۲، ص ۱۷۳.
| |
| [۲۰۲]. اطیب البیان، ج ۳، ص ۱۳۹.
| |
| [۲۰۳]. احسن الحدیث، ج ۲، ص ۳۵.
| |
| [۲۰۴]. مجمع البیان، ج ۲، ص ۲۵۷؛ منهج الصادقین، ج ۲، ص ۱۹۰.
| |
| [۲۰۵]. احسن الحدیث، ج ۲، ص ۳۵.
| |
| [۲۰۶]. نمونه، ج ۲، ص ۴۶۷.
| |
| [۲۰۷]. الجوهر الثمین، ج ۱، ص ۳۰۳.
| |
| [۲۰۸]. المنیر، ج ۳، ص ۱۷۸.
| |
| [۲۰۹]. منهج الصادقین، ج ۲، ص ۱۹۰.
| |
| [۲۱۰]. مجمع البیان، ج ۲، ص ۲۵۸.
| |
| [۲۱۱]. تفسیر اثنی عشری، ج ۲، ص ۱۴۰.
| |
| [۲۱۲]. تفسیر فرات الکوفی، ص ۷۸؛ الاصفی، ج ۱، ص ۱۴۷؛ تفسیر آسان، ج ۲، ص ۲۲۴.
| |
| [۲۱۳]. انوار درخشان، ج ۳، ص ۳۰.
| |
| [۲۱۴]. تفسیر آسان، ج ۲، ص ۲۲۴.
| |
| [۲۱۵]. همان، ص ۲۲۵.
| |
| [۲۱۶]. روض الجنان، ج ۴، ص ۲۳۴ - ۲۳۵.
| |
| [۲۱۷]. تفسیر عاملی، ج ۲، ص ۳۷.
| |
| [۲۱۸]. کنز الدقائق، ج ۳، ص ۵۵؛ الجوهر الثمین، ج ۱، ص ۳۰۴.
| |
| [۲۱۹]. روض الجنان، ج ۴، ص ۲۲۴ - ۲۲۵.
| |
| [۲۲۰]. انوار العرفان، ج ۵، ص ۱۹۵.
| |
| [۲۲۱]. نمونه، ج ۲، ص ۴۶۹؛ انوار العرفان، ج ۵، ص ۱۹۵.
| |
| [۲۲۲]. اطیب البیان، ج ۳، ص ۱۴۲.
| |
|
| |
|
|
| |
|