فهم دین: تفاوت میان نسخه‌ها

بدین ترتیب، [[فهم دین]]، معنایی فراتر از [[زمان]] و مکان دارد؛ اما در عین حال، فهم و [[تفسیر دین]] و ارائه پاسخ کارآمد به مسایل نیازمند ملاحظه این دو عنصر هم می‌باشد. حضرت امام به این مطلب توجه دارد که عنصر زمان و مکان در [[دین‌شناسی]] مؤثر است و [[انتخاب]] موضع صحیح، کارآمد و پاسخگو در برابر موضوعات و مسایل مختلف در مقاطع متفاوت زمانی و مکانی، [[پویایی]] [[تفکر شیعی]] را نشان می‌دهد. دین‌شناس [[مجتهد]]، باید از [[معارف دین]] و ضوابط فهم و تبیین آن به دیگران برخوردار بوده و دارای [[فراست]] لازم و کافی نسبت به شرایط و عوامل مختلف باشد. این امر نیز وابسته به فهم صحیح و کافی از معارف دین است که نسبت به همه [[شئون علمی]] و عملی [[انسان]] [[جامعیت]] دارد<ref>صحیفه امام، ج۵، ص۳۸۳؛ ولایت فقیه، ص۲۸.</ref>. نظر به همین جامعیت است که اصطلاح فقه در [[سیره]] متفکران [[مسلمان]]، به دو اطلاق [[فقه اصغر]] ([[علم]] به [[فروع دین]]) و [[فقه اکبر]] (علم به [[اصول دین]]) به کار رفته است<ref>تقریرات فلسفه، ج۳، ص۴۴۴؛ سبحانی، جعفر، رسایل و مقالات، ج۶، ص۲۲۵؛ حلبی، ابوالحسن، اشارة السبق، ص۳ و ۴.</ref>. بنابراین [[فقیه]] در اطلاق عام، دین‌شناس جامع اصول و [[فروع]] و علم و عمل می‌باشد که با بهره از مبانی و ضوابط معین و [[علوم]] مختلف [[عقلی]] و نقلی، معارف دین در دو حوزه اصول و فروع را فهمیده و خطاب به دیگران [[ابلاغ]] و تبیین می‌کند. در نتیجه باید گفت: [[منطق]] فهم [[اسلام]]، ضوابط و [[راه و رسم]] دستیابی به مراد و مقصود [[دین اسلام]] است که برای نیل به این مقصد، از همه علوم عقلی و نقلی و فقه اکبر و اصغر، بهره می‌برد.<ref>[[حسن پناهی آزاد|پناهی آزاد، حسن]]، [[منطق فهم اسلام (مقاله)| مقاله «منطق فهم اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۷۲.</ref>

آنچه ویژگی بارز [[تفکر]] ایشان در دستیابی به [[معارف دین]] است، [[روش اجتهادی]] ایشان است. [[اجتهاد]]، به معنایی جامع و اعم از اجتهاد در حوزه [[فروع دین]] و اجتهاد در حوزه معارف دین و [[اصول اعتقادی]] که از علوم عقلی بهره می‌برد. فهم دین در منظومه فکری حضرت امام محور و مقصد همه علوم است و رشته‌ها، علوم و زمینه‌های علمی، همه، در راستای تأمین آن [[هدف]] قرار دارند و تلاش عمیق و دقیق علمی در عین [[جامعیت]]، شرط لازم برای [[سیر]] در این مسیر است. منطق فهم دین، به معنای پیش گفته، [[غایت]] و مقصد منظومه فکری امام است. ایشان در این [[مقام]] به موضوع فهم و [[تفسیر قرآن]] توجه ممتازی دارد. حضرت امام فهم و [[تفسیر قرآن کریم]] را مصداق شاخص [[فهم دین]] دانسته‌اند و با اهتمام ویژه به این مسأله، در [[مقام]] ارزیابی تفسیرهای موجود، به این مطلب تصریح دارند که اشکال اساسی این [[تفسیرها]]، دوری از فهم و تبیین [[آیات الهی]] و مقصود [[حقیقی]] [[وحی]] است. [[تفسیر]] حقیقی [[تفسیری]] است که مقصود و مراد جدی و حقیقی وحی را بیان کند<ref>شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۴.</ref>. روشن است که این امر مترتب بر فهم صحیح و جامع از متن [[قرآن]] و دستیابی مفسیر به مراد آیات الهی است که بدون ضابطه و [[نظام]] معین و کارآمد، دست‌یافتنی نیست. این معنا در [[تفکر شیعی]]، مبتنی بر دستورالعمل [[مأثور]] از [[امام صادق]] {{ع}} است که: {{متن حدیث|إِنَّمَا عَلَيْنَا أَنْ نُلْقِيَ إِلَيْكُمُ الْأُصُولَ وَ عَلَيْكُمْ أَنْ تُفَرِّعُوا}}<ref>وسایل الشیعه، ج۲۷، ص۶۱؛ بحارالأنوار، ج۲، ص۲۴۵.</ref>. [[اهل بیت]] {{عم}} ترجمان قرآن و [[قرآن ناطق]] هستند و بیان ایشان شرح آیات الهی است؛ لذا مراجعه به قرآن و [[روایات]] در [[حکم]] مراجعه به یک منبع بوده و فهم [[اجتهادی]] درباره هر دو مفهوم، امکان و [[ارزش]] دارد<ref>الاجتهاد و التقلید، ص۱۱ و ۱۲.</ref>. [[روش اجتهادی]] حضرت امام در فهم و [[تفسیر دین]]، مبتنی بر همین مبناست و همه حوزه‌های [[معرفتی]] و عملی را برای تحصیل [[معارف]] و [[احکام]] اصلی و فرعی و کلی و جزئی دین در بردارد و البته این امر نیز خود مشروط به توجهی محوری به قرآن و [[سنت]] است<ref>ناگفته پیداست که مراد از اجتهاد در این بحث، به هیچ روی به معنای تفسیر به رأی نیست؛ زیرا تفسیر به رأی معنایی متفاوت از فهم اجتهادی دارد که در جای خود تشریح شده است.</ref>؛ چنانکه مقصود امام از [[اجتهاد]]، دقیقاً همان معنایی است که در [[روایت]] یادشده آمده است؛ یعنی [[تفریع]] [[فروع]] از اصول بیان شده در [[کتاب و سنت]]<ref>الاجتهاد و التقلید، ص۷۱.</ref>.

با این [[تذکر]]، اکنون می‌توان گفت، [[فهم دین]]، مقصد اصلی [[افکار]] و آراء [[علمی]] حضرت امام است و همین مقصود نیز با طی [[روش اجتهادی]] - که مورد تصریح [[اهل بیت]] {{عم}} است - به انجام می‌رسد. بنابراین، فهم دین، و [[راه و رسم]] آن در [[نظام فکری]] حضرت امام غایتی ارجمند است که خود برگرفته از دستور [[پیشوایان دین]] می‌باشد.