بغی در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

واژۀ «[[دولت]]» در معانی گوناگون استعمال می‌شود از جمله [[ثروت]] و [[مال]]، [[بخت و اقبال]]، [[سعادت]]، بهره‌مندی، کامکاری، [[کامرانی]]، [[شادکامی]]، [[خوشبختی]] و از حالی به حالی گشتن<ref>دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه، ج۱۴، ص۴۱۰؛ معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، ص۱۲۶۶.</ref>، معادل [[انگلیسی]] این واژه، state است که از ریشۀ لاتین stat، به معنای «ایستادن» گرفته شده است و معادل فرانسوی آن Etate است که از واژه status، به معنای «وضع مستقر و پابرجا» اشتقاق یافته است.

این کلمه، در اصطلاح [[سیاسی]] عصر حاضر‌، در معانی ذیل بکار می‌رود: [[حکومت]]، [[سلطنت]]، دستگاه [[حکومتی]]، هیأت دولت، قوۀ مجریه یک [[کشور]]، هیأت حاکمه یک کشور از عالی‌ترین [[مقام]]؛ مانند [[رئیس جمهور]] و [[پادشاه]] گرفته تا [[هیأت وزیران]] و...<ref>دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه، ج۱۴، ص۴۱۰؛ معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، ص۱۲۶۶.</ref>. و در [[عرف]] [[سیاسی]] امروز «[[دولت اسلامی]]» به نظامی اطلاق می‌شود که بر کشوری برخوردار از جمعیتی اکثراً [[مسلمان]]، [[حکومت]] کند و خود را - هرچند به حسب ظاهر - [[متعهد]] به [[اجرای شریعت اسلامی]] بداند‌. تعبیر یادشده، اصطلاحی نسبتاً جدید است و اگرچه در متون [[فقهی]] پیشین، از مفاهیمی؛ مانند «[[دار الاسلام]]» و «[[دار الایمان]]» یاد شده و جهت تعیین مصادیق آنها، بحث‌هایی به‌میان آمده، ولی در آنها‌، به بحثی منقّح در تعریف و تبیین اصطلاح مزبور بر نمی‌خوریم و چنانکه در مباحث قبل گذشت، فقهای پیشین و پسین، هنگام بحث از [[بغی]] و [[بغاة]]، سخن از [[امام عادل]] به‌میان می‌آورند و تمرکز بیشتر ایشان بر این تعبیر است‌. ازاین‌رو‌، لازم است جهت روشن‌شدن مفهوم «دولت اسلامی» به بررسی مقصود ایشان از این تعبیر پرداخت.

سپس امور ذیل را شروط مد نظر شیعه برمی‌شمرد‌:

«سلّار دیلمی» نیز در مبحث [[امر به معروف و نهی از منکر]] می‌نویسد:

{{عربی|فقد فوضوا عليهم السلام إلى الفقهاء إقامة الحدود والأحكام بين الناس.... وأمروا عامة الشيعة بمعاونة الفقهاء على ذلك}}<ref>دیلمی، سلّار بن عبدالعزیز، المراسم العلویة، ص۲۶۴‌.</ref>؛ [[ائمه]]{{عم}}، [[اقامه حدود]] و [[اجرای احکام]] را به [[فقها]] [[تفویض]] کرده‌اند.... و به عموم [[شیعیان]] دستور داده‌اند آنان را در این زمینه یاری کنند.

{{عربی|و الحدود و التعزيرات إلى الامام و نائبه و لو عموماً، فيجوز حال الغيبة للفقيه الموصوف بما يأتي في القضاء إقامتها مع المكنة، و يجب على العامّة تقويته و منع المتغلّب عليه مع الإمكان}}<ref>شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشرعیة، ج۲، ص۴۷.</ref>؛ (اجرای) [[حدود و تعزیرات]]، مربوط به [[امام]] و [[نایب]] او است؛ هرچند نایب عام‌. بنابراین، در [[عصر غیبت]]، برای [[فقیه]] جایز است در صورت توان، آنها را اقامه کند و بر عموم [[مردم]] نیز واجب است او را تقویت نمایند و با کسانی که در پی [[چیرگی]] بر او هستند، در صورت امکان مقابله کنند.

با توجه به همین نکات است که فقیه برجسته، «[[کاشف الغطاء]]» به صراحت، [[احکام]] ویژۀ [[شورش]] را شامل [[شورشیان]] بر [[نایب خاص]] یا عام امام می‌داند و می‌نویسد: {{عربی|و يدخل في البُغاة كلّ باغٍ على الإمام أو نائبه الخاصّ أو العامّ، ممتنع عن طاعته فيما أمر به، و نهى عنه}}<ref>کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطاء، ج۲، ص۴۰۶.</ref>؛ در زمرۀ شورشیان است، هرکس که بر امام یا نایب خاص و یا [[نایب عام]] او خروج نماید و از [[اطاعت]] او و اجرای [[امر و نهی]] او خوداری ورزد.