بدون خلاصۀ ویرایش
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = جبایه | | موضوع مرتبط = جبایه | ||
| عنوان مدخل = | | عنوان مدخل = جبایه | ||
| مداخل مرتبط = | | مداخل مرتبط = [[جبایه در فقه سیاسی]] | ||
| پرسش مرتبط = | | پرسش مرتبط = | ||
}} | }} | ||
== مقدمه == | == مقدمه == | ||
جبایه در لغت جمعآوری است<ref>لغتنامه دهخدا، ج۵، ص۷۴۸۵؛ مجمع البحرین، ج۱، ص۸۰.</ref> و در اصطلاح، به خصوص جمعآوری [[مالیات]] گفته میشد. جبایه در اوایل [[هجرت]]، ویژه [[زکات]] بوده و پس از [[جنگ بدر]] و به دست آمدن [[غنایم]] و [[لزوم]] [[گرفتن جزیه]] از [[یهودیان]] و [[مسیحیان]]، شامل [[غنایم]] و [[جزیه]] نیز شد و نیز بعد از [[فتح]] [[شام]]، [[عراق]] و [[مصر]]، [[خراج]] و | جبایه در لغت جمعآوری است<ref>لغتنامه دهخدا، ج۵، ص۷۴۸۵؛ مجمع البحرین، ج۱، ص۸۰.</ref> و در اصطلاح، به خصوص جمعآوری [[مالیات]] گفته میشد. جبایه در اوایل [[هجرت]]، ویژه [[زکات]] بوده و پس از [[جنگ بدر]] و به دست آمدن [[غنایم]] و [[لزوم]] [[گرفتن جزیه]] از [[یهودیان]] و [[مسیحیان]]، شامل [[غنایم]] و [[جزیه]] نیز شد و نیز بعد از [[فتح]] [[شام]]، [[عراق]] و [[مصر]]، [[خراج]] و عشور را هم در برگرفت. | ||
همینطور مصادر جبایه، گسترده شد، به گونهای که زمان [[عباسیان]]، به یازده مورد رسید؛ نظیر [[صدقه]]، [[جزیه]]، [[خراج]]، مکوس ([[پول]] گمرکی) و فرده ([[مالیات]] سرشماری)، ملاحات (دریانوردی)، اسماک (ماهیگیری)، اعشار سفن ([[مالیات]] کشتیها)، اخماس، معادن، مراصد (عوارض راهها)، غلّه دارالضرب، مستغلات و [[ضرائب]] الصناعه (کارخانجات). از این میان، جبایه در [[خراج]] معروفتر است؛ چرا که [[خراج]]، بیشترین منبع درآمد [[حکومت اسلامی]] را تشکیل میداد<ref>تاریخ التمدن الاسلامی، ج۲، ص۳۲۴؛ مقدمه ابن خلدون، ص۲۷۹.</ref><ref>[[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)|واژهنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۱.</ref> | |||
همینطور مصادر جبایه، گسترده شد، به گونهای که زمان [[عباسیان]]، به یازده مورد رسید؛ نظیر [[صدقه]]، [[جزیه]]، [[خراج]]، مکوس ([[پول]] گمرکی) و فرده ([[مالیات]] سرشماری)، ملاحات (دریانوردی)، اسماک (ماهیگیری)، اعشار سفن ([[مالیات]] کشتیها)، اخماس، معادن، مراصد (عوارض راهها)، غلّه دارالضرب، مستغلات و [[ضرائب]] الصناعه (کارخانجات). از این میان، جبایه در [[خراج]] معروفتر است؛ چرا که [[خراج]]، بیشترین منبع درآمد [[حکومت اسلامی]] را تشکیل میداد<ref>تاریخ التمدن الاسلامی، ج۲، ص۳۲۴؛ مقدمه ابن خلدون، ص۲۷۹.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)|واژهنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۱.</ref> | |||
==جبایه== | ==جبایه== | ||
جمعآوری درآمدهای [[مشروع]] [[دولت]] جهت تأمین هزینههای جاری [[کشور]] را جبانه گویند. البته این واژه مفهومی عمیقتر از جمعآوری دارد؛ زیرا در مفهوم لغوی آن نوعی [[انتخاب]] و گزیدگی وجود دارد که به همین علت [[اجتباء]] به معنای [[اصطفا]] به کار برده شده است و از سوی دیگر «جواب» که از همین واژه و به معنای گودالهای بزرگ که به دلیل عمقش، آبهای اطراف خود را جذب میکند و قطره قطره [[باران]] به سوی آن سرازیر میشود، [[تفسیر]] شده و نشانگر این خصوصیت است که جمعآوری درآمدهای دولت باید به گونهای باشد که در عین مراعات نوعی انتخاب احسن، در آن زمینه جذب داشته باشد و همه آنچه را که | جمعآوری درآمدهای [[مشروع]] [[دولت]] جهت تأمین هزینههای جاری [[کشور]] را جبانه گویند. البته این واژه مفهومی عمیقتر از جمعآوری دارد؛ زیرا در مفهوم لغوی آن نوعی [[انتخاب]] و گزیدگی وجود دارد که به همین علت [[اجتباء]] به معنای [[اصطفا]] به کار برده شده است و از سوی دیگر «جواب» که از همین واژه و به معنای گودالهای بزرگ که به دلیل عمقش، آبهای اطراف خود را جذب میکند و قطره قطره [[باران]] به سوی آن سرازیر میشود، [[تفسیر]] شده و نشانگر این خصوصیت است که جمعآوری درآمدهای دولت باید به گونهای باشد که در عین مراعات نوعی انتخاب احسن، در آن زمینه جذب داشته باشد و همه آنچه را که شایسته است در خود جمع کند، نه این که از هر چیزی و با هر کیفیتی درآمدهای دولت جمعآوری شود<ref>فقه سیاسی، ج۲، ص۳۷.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص ۵۷۹.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۲: | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:اصطلاحات فقهی]] | |||