←منابع
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۱۸۴: | خط ۱۸۴: | ||
در پاسخ باید گفت درست است که ناکامی جنسی آثار [[ناگواری]] از جمله افزایش التهابها دارد؛ اما برداشتن [[حریم]] میان [[زن]] و مرد مشکل را حل نکرده، بلکه بر آن میافزاید، زیرا برخی [[غرایز]] از جمله [[غریزه جنسی]] پایانناپذیر بوده، اگر رها و [[آزاد]] باشد، ارضاشدنی نیست و این امر سبب تحریک بیشتر التهابها و عقدههای روحی و روانی میگردد. از سوی دیگر، [[انسان]] به چیزی [[حرص]] میورزد که هم از آن [[ممنوع]] و هم به سوی آن تحریک شود؛ اما اگر چیزی اصلاً عرضه نشود یا کمتر عرضه شود، [[حرص]] و ولع به آن نیز کمتر خواهد بود<ref>مجموعه آثار، ج ۱۹، ص ۴۵۶ ـ ۴۶۱.</ref>.<ref>[[مصطفی عزیزی علویجه|عزیزی علویجه، مصطفی]]، [[حجاب (مقاله)|مقاله «حجاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص۴۵۹.</ref> | در پاسخ باید گفت درست است که ناکامی جنسی آثار [[ناگواری]] از جمله افزایش التهابها دارد؛ اما برداشتن [[حریم]] میان [[زن]] و مرد مشکل را حل نکرده، بلکه بر آن میافزاید، زیرا برخی [[غرایز]] از جمله [[غریزه جنسی]] پایانناپذیر بوده، اگر رها و [[آزاد]] باشد، ارضاشدنی نیست و این امر سبب تحریک بیشتر التهابها و عقدههای روحی و روانی میگردد. از سوی دیگر، [[انسان]] به چیزی [[حرص]] میورزد که هم از آن [[ممنوع]] و هم به سوی آن تحریک شود؛ اما اگر چیزی اصلاً عرضه نشود یا کمتر عرضه شود، [[حرص]] و ولع به آن نیز کمتر خواهد بود<ref>مجموعه آثار، ج ۱۹، ص ۴۵۶ ـ ۴۶۱.</ref>.<ref>[[مصطفی عزیزی علویجه|عزیزی علویجه، مصطفی]]، [[حجاب (مقاله)|مقاله «حجاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص۴۵۹.</ref> | ||
==[[حجاب]] از دیدگاه [[قرآن]]== | |||
[[پروردگار]] جهانیان، [[لباس]] و [[پوشاک]] را در لابهلای نعمتهای بیکرانش به [[آدمی]] ارزانی داشته<ref>{{متن قرآن|يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ}} «ای فرزندان آدم! شیطان شما را نفریبد! چنان که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون راند در حالی که لباسشان را از (تن) آنان بر میکند تا شرمگاههایشان را به آنان بنمایاند؛ به راستی او و همگنان وی شما را از جایی که شما آنها را نمیبینید میبینند؛ بیگمان ما شیطانها را سرپرست کسانی کردهایم که ایمان ندارند» سوره اعراف، آیه ۲۷.</ref> و هماهنگ با [[فطرت انسانی]] [[زن]] و برای تأمین [[مصالح]] فردی و [[اجتماعی]] پیش گفته، [[زنان]] را به حجاب فراخوانده است و در [[قرآن کریم]]، آموزههایی را در این باره مطرح فرموده است: | |||
===[[لزوم]] [[اجازه]] خواستن برای ورود=== | |||
ای کسانی که [[ایمان]] آوردهاید، به [[خانه]] دیگران داخل نشوید؛ مگر آنکه قبلاً آنان را [[آگاه]] سازید و بر [[اهل]] خانه [[سلام]] کنید، این برای شما بهتر است. باشد که [[پند]] گیرید. اگر کسی را در خانه نیافتید، داخل نشوید تا به شما اجازه داده شود و اگر گفته شد بازگردید، بازگردید که برای شما پاکیزهتر است؛ [[خداوند]] بدانچه انجام میدهید [[دانا]] است. باکی نیست که در خانههایی که محل سکونت نیست و نفعی در آنجا دارید (بدون اجازه) داخل شوید. [[خدا]] آنچه را آشکار میکنید و آنچه را که [[نهان]] میدارید، آگاه است<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ * فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ * لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ}} «ای مؤمنان! به خانههایی جز خانه خودتان درنیایید تا آنکه آشنایی دهید و بر اهل آن (خانه)ها سلام کنید؛ این برای شما بهتر است، باشد که پند گیرید * پس اگر در آن (خانه)ها کسی را نیابید درون آنها در نیایید تا به شما اجازه داده شود و اگر به شما گویند: باز گردید! باز گردید، این برایتان پاکیزهتر است و خداوند به آنچه انجام میدهید داناست * بر شما گناهی نیست که درون خانههایی غیر مسکون که در آن کالایی دارید درآیید و خداوند آنچه پنهان میدارید و آنچه آشکار میکنید میداند» سوره نور، آیه ۲۷-۲۹.</ref>. | |||
مفاد [[آیات]] فوق این است که [[مؤمنان]] نباید سرزده و بدون [[اجازه]] به [[خانه]] کسی داخل شوند؛ ولی ورود به مکانهای عمومی و جاهایی که محل سکونت نیست، از این دستور استثنا میشود و به اجازه نیاز ندارد. | |||
[[فلسفه]] این [[حکم]] دو چیز است: یکی موضوع پوشیده بودن [[زن]] و [[حفظ ناموس]]؛ به همین جهت این [[فرمان]] با آیات [[پوشش]] در یک جا ذکر شده است. دیگری اینکه هر کسی در محل سکونت خود، اسراری دارد و مایل نیست دیگران بفهمند<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، صص ۴۶۸ و ۴۶۹.</ref>. | |||
اجازه خواستن، [[دستوری]] کلیتر از [[حجاب]] و فلسفه آن هم کلیتر از فلسفه حجاب است و نشان دهنده آن است که ورود به خانه دیگران نباید به صورت سرزده باشد که موجب [[وحشت]] و دستپاچگی آنان میشود؛ بلکه باید همراه با اجازه خواستن و جلب انس ساکنان خانه باشد. | |||
از [[پیامبر اعظم]] [[اسلام]]{{صل}} پرسیدند: آیا حکم اجازه خواستن شامل [[خویشاوندان]] نزدیک، همچون [[خواهر]] و مادر هم میشود؟ آن حضرت در پاسخ فرمود: آیا اگر مادر تو در [[اتاق]] خود، برهنه باشد و تو سرزده وارد شوی، [[پسندیده]] است؟ عرض شد: نه. فرمود: پس [[اذن]] بگیرید. | |||
[[قرآن کریم]] به [[مسلمانان]] دستور میدهد اجازه گرفتن برای ورود به اتاق پدر و مادر را از سالهای [[کودکی]] و خردسالی به [[فرزندان]] خود بیاموزند که به ویژه در مورد اوقات [[استراحت]]، به آن عمل کنند<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}} «ای مؤمنان! باید کسانی که بردگان شمایند و نابالغان شما سه بار از شما رخصت بخواهند: پیش از نماز بامداد و هنگامی که نیمروز لباس خود را در میآورید و پس از نماز عشاء که سه هنگام برهنگی و تنهایی شماست پس از آن بر شما و ایشان گناهی نیست (اگر از شما رخصت نگیرند) که گرد شما در گردشند و با یکدیگر به سر میبرید؛ بدین گونه خداوند آیات را برای شما روشن بیان میدارد و خداوند دانایی فرزانه است» سوره نور، آیه ۵۸؛ {{متن قرآن|وَإِذَا بَلَغَ الْأَطْفَالُ مِنْكُمُ الْحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا كَمَا اسْتَأْذَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}} «و چون کودکانتان به بلوغ رسیدند باید (هنگام ورود) اجازه بگیرند مانند کسانی که پیش از آنان اجازه میگرفتند، بدین گونه خداوند آیات خود را برای شما روشن میدارد و خداوند دانایی فرزانه است» سوره نور، آیه ۵۹.</ref>. | |||
در [[آیات]] فوق از تعابیر {{متن قرآن|ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ}} و {{متن قرآن|ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ}} فهمیده میشود که دستور [[اجازه]] گرفتن یک [[حکم]] سختگیرانه یا [[فرمان]] تعبدی صرف نیست؛ بلکه دارای [[مصلحت]]، [[فلسفه]]، [[حکمت]]، دلیل و آثار و فوایدی است که در صورت رعایت، مواهب و [[منافع]] آن به افراد و [[جامعه باز]] میگردد. | |||
همچنین {{متن قرآن|لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}} اشاره به این [[حقیقت]] است که شما در [[فطرت]] خود، [[صحت]] و [[زیبایی]] این [[احکام]] و مسائل را [[درک]] میکنید، ولی باید آنها را یادآوری کرد و [[تذکر]] داد.<ref>[[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|پوشش و حجاب]] ص ۶۹.</ref>. | |||
===[[حفظ]] چشم و [[پوشش]] [[جسم]]=== | |||
به مردان [[مؤمن]] بگو که دیدگان فروخوابانند و دامنها [[حفظ]] کنند. این عمل برای ایشان پاکیزهتر است؛ همانا [[خداوند]] به آنچه انجام میدهند، [[آگاه]] است و به [[بانوان]] با [[ایمان]] بگو چشمهای خود را فرو پوشند و دامنهای خویش حفظ کنند و [[زیور]] خویش مگر آنچه که پیدا است، آشکار نکنند و سرپوشهای خویش را بر گریبانها بزنند، [[زینت]] خویش آشکار نکنند، مگر برای شوهران یا [[پدران]] یا پدر شوهران یا پسران یا پسر شوهران یا [[برادران]] یا [[برادر]] زادگان یا خواهرزادگان، یا [[زنان]] یا مملوکانشان یا مردان طفیلی که به [[زن]] [[حاجت]] ندارند یا کودکانی که از [[راز]] زنان (امور جنسی) آگاه نیستند (یا بر کامجویی از زنان توانا نیستند) و پای به [[زمین]] نکوبند تا زیورهای مخفی آنان (خلخالهایی که به پا میکردند) دانسته شود و همگی به سوی خداوند [[توبه]] [[برید]]، ای گروه [[مؤمنان]]، باشد که [[رستگار]] شوید<ref>{{متن قرآن|قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ *وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}} «به مردان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند، این برای آنان پاکتر است، بیگمان خداوند از آنچه میکنند آگاه است *و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسریهایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابستهای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاههای زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده میدارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۰.</ref>. | |||
روزی زنی [[جوان]] و [[زیبا]] که طبق معمول روسری خود را به پشت گردن انداخته و دور گردن و بنا گوشش پیدا بود، از کوچه عبور میکرد؛ زیباییهای [[زن]] جوان، سخت نظر [[جوانی]] از [[اصحاب پیامبران]]{{صل}} را جلب کرد. آن زن وارد کوچهای شد و مرد جوان همچنان با چشم خود، او را دنبال میکرد. همان طور که میرفت، ناگهان استخوان یا شیشهای که از [[دیوار]] بیرون آمده بود، به صورتش خورد و رخسارش را مجروح ساخت. وقتی به خود آمد که [[خون]] از سر و صورتش جاری شده بود. نزد [[رسول اکرم]]{{صل}} آمد و ماجرای پیش آمده را به آن حضرت بازگفت. اینجا بود که این [[آیه مبارکه]] نازل شد<ref>کافی، ج۵، ص۵۲۱؛ وسائل الشیعه، ج۳، ص۲۴؛ و تفسیر صافی و تفسیر درالمنثور، ذیل همین آیه؛ شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۸۵</ref>. | |||
زن [[مظهر]] [[جمال]]، و مرد مظهر [[شیفتگی]] است؛ بدین جهت [[تمایل]] مرد به نگاه کردن و چشمچرانی، بیشتر از تمایل زن به نگاه است و تمایل زن به خودنمایی بیشتر از میل مرد به جلوهنمایی است؛ بنابراین نخست، دوری گزیدن از نگاه و [[حفظ]] دامن برای مردان و بعد برای [[زنان]] بیان شده است [[وظیفه]] [[پوشش]] و [[حجاب]] تنها برای زنان طرح شده است. [[همسانی]] تعابیر و واژهها نشان دهنده این [[واقعیت]] است که [[قوانین اسلام]] بر پایه جنسیت و [[تبعیض]] و تفاوت میان زن و مرد بنا نشده، بلکه [[هدف]] از این [[دستورات]]، رعایت [[مصالح]] [[بشر]] است؛ خواه زن باشد یا مرد. | |||
کاهش نگاه و کوتاه کردن آن، بدین معنا است که افراد به شکل [[خیره]] و برای چشمچرانی به نامحرم نگاه نکنند. نگاه آنان به یکدیگر باید نگاه آنی و به هنگام روبهرو شدن و مقدمهای برای گفتوگو و با چشمان محجوب و نیمه باز باشد، نه نگاه استقلالی برای تماشا و ورانداز کردن و خیره شدن؛ آن هم در چهره (و شاید دو دست تا مچ)، اما نگاه به غیر صورت [[زن]] که هیچ ضرورتی ندارد، جایز نیست<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۷۶.</ref>. | |||
واژهٔ «[[زینت]]» در «زینتهای خود را آشکار نسازند». آرایشهایی که سرمه و رنگ و زیورآلاتی را که همانند طلا و جواهر از بدن جدا هستند، در بر میگیرد. | |||
آنگاه [[قرآن]] از [[وجوب]] پوشاندن زینت، دو مورد را استثنا کرده است: | |||
# برای همگان: {{متن قرآن|إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}}<ref>«مگر آنچه از آن، که خود پیداست» سوره نور، آیه ۳۱.</ref>. برخی مراد از «زینتهای آشکار» را جامههای رو و بعضی سرمه، [[انگشتر]] و رنگ دست و عدهای آن را زیباییهای طبیعی خود چهره و دو دست تا مچ دانستهاند<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۷۹.</ref>. ولی مجموع [[روایتها]] میفهماند که برای زن، پوشانیدن چهره و دستها تا مچ [[واجب]] نیست، حتی آشکار بودن آرایشهای عادی و معمولی که در این قسمتها وجود دارد، نظیر سرمه و [[خضاب]] که معمولاً زن از آنها خالی نیست و [[پاک]] کردن آنها که یک عمل فوق العاده به شمار میرود، نیز مانعی ندارد<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، صص ۴۸۳ و ۴۸۴.</ref>. البته هر چیزی که موجب جلب توجه مردان میشود، همچون استعمال عطرهای تند و آرایشهای جلب کننده نگاه در چهره ممنوع است<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۹۱.</ref>. پس باید روسری، [[موی سر]]، سینه، دور گردن و زیر گلوی زن را بپوشاند<ref>مجمع البیان، ج۷ و ۸، ص۲۱۷؛ شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۸۵.</ref>. | |||
#برای [[محارم]] و افراد خاص: {{متن قرآن|إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ}}؛ «مگر برای شوهرانشان، پدرانشان و.».. شوهر، پدر، پدر شوهر، پسر، [[پسران]] [[همسر]]، [[برادر]]، پسر برادر و پسر [[خواهر]] از خویشاوندانی هستند که در اصطلاح [[فقه]] «[[محارم]]» خوانده میشوند نیز [[زنان]] هم [[کیش]] و [[مسلمان]]؛ از آن رو که ممکن است زنان غیرمسلمان از زیباییهای زنان مسلمان نزد مردان خود سخن بگویند. [[آیه]] در ادامه از کنیزان و [[بردگان]] نام میبرد که به دلیل وضعیت شغلی، دارای [[احکام]] ویژهای هستند و در مرحله بعد، از مردانی که تمایلی به زنان ندارند و [[جاذبه]] جنسی را [[درک]] نمیکنند و از [[کودکان]] نابالغی که از امور جنسی بیاطلاع هستند یا از توان و [[قدرت]] جنسی برخوردار نشدهاند، نام برده و آنها را نیز استثنا میکند. | |||
در پایان، [[خداوند]] زنان را از هر گونه [[اقدام]] برای آشکار ساختن زینتهای پنهان خود، [[نهی]] میکند و بدان رو که زنان [[عرب]] خلخالهایی گران قیمت به پا میکردند و گاه برای فهماندن به دیگران، پای خود را محکم بر [[زمین]] میکوفتند، بدانها هشدار میدهد که مبادا پایشان را محکم به زمین بزنند تا زینتهای مخفی آنان آشکار شود! از این دستور میتوان فهمید که به طور کلی [[زن]] در [[معاشرت]]، نباید کاری کند که موجب تحریک و تهییج و جلب توجه مردان نامحرم شود<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۹۱.</ref>. | |||
در نهایت، [[قرآن]] با فراخواندن همگان به بازگشت به سوی خداوند برای آنکه به [[رستگاری]] نایل شوند، در [[حقیقت]] [[مردمان]] را هشدار میدهد که از [[سهلانگاری]] در انجام [[فرمانهای الهی]] بپرهیزند.<ref>[[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|پوشش و حجاب]] ص ۷۱.</ref>. | |||
===[[لزوم]] رعایت [[حریم]] [[عفاف]] بر همگان حتی بر زنان [[کهنسال]]=== | |||
و زنان از پا افتادهای که [[امید]] به [[ازدواج]] ندارند، میتوانند [[لباس]] روی خود را بر زمین نهند به شرط آنکه نخواهند خودنمایی کنند و اگر [[عفت]] بورزند برای آنان بهتر است و خداوند شنوا و [[دانا]] است<ref>{{متن قرآن|وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}} «و بر زنان از کار افتادهای که امید زناشویی ندارند گناهی نیست که پوشش خود را وانهند بیآنکه زیورنمایی کنند و پاکدامنی پیشه کردن (و پوشش داشتن) برای آنان بهتر است و خداوند شنوایی داناست» سوره نور، آیه ۶۰.</ref>. | |||
این [[آیه]] در [[حقیقت]] سومین استثنا از [[وجوب]] [[پوشش]] را بدین شرح بیان میکند: [[زنان]] سالخوردهای که از نظر [[زناشویی]] بازنشسته شده، امیدی به [[ازدواج]] ندارند، در صورتی که خود را به [[زیور]] نیارایند و قصد خودنمایی نداشته باشند، میتوانند جامههای رو و بیرونی خویش را به شرط [[پاسداشت]] [[حریم]] [[عفاف]] بر [[زمین]] نهند. بدینسان حتی به پیرزنان نیز [[اجازه]] خود آرایی خودنمایی و طنازی داده نشده است<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۹۵.</ref>. | |||
بنابراین رخصتهای تسهیلی و ارفاقی که درباره صورت و دو دست زنان یا فرو نهادن سرپوش زنان سالخورده که به [[حکم]] [[ضرورت]]، داده شده است، نباید باعث [[فراموشی]] اصل کلی [[اخلاقی]] و [[خانوادگی]] رعایت حریم شود<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۹۶.</ref>.<ref>[[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|پوشش و حجاب]] ص ۷۵.</ref>. | |||
===ممنوعیت خودنمایی در بیرون از [[خانه]]=== | |||
{{متن قرآن|يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا * وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى}}<ref>«ای زنان پیامبر! اگر پرهیزگاری ورزید همانند هیچ یک از زنان نیستید (بلکه برترید)؛ پس نرم سخن مگویید مبادا آنکه بیماردل است به طمع افتد و (نیز) سخن به شایستگی گویید * و در خانههایتان آرام گیرید و چون خویشآرایی دوره جاهلیت نخستین خویشآرایی مکنید» سوره احزاب، آیه ۳۲-۳۳.</ref>. | |||
در این [[آیات]]، اگرچه مخاطب، [[همسران رسول خدا]]{{صل}} هستند و برخی از زنان آن حضرت به اجرای [[دستورات الهی]] [[مقید]] بودند، و جمله {{متن قرآن|وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ}}؛ «در خانههای خویشتن قرار گیرید» را حکم اختصاصی مربوط به خویش دانسته، پس از [[رحلت]] آن حضرت، از [[مسافرت]] دوری میگزیدند، ولی نه این مطالب مطرح شده، به [[همسران پیامبر]] اختصاص دارد و نه مقصود از این آیات، [[زندانی]] کردن زنان آن حضرت پس از رحلت ایشان در خانه است. [[تاریخ اسلام]] نشان دهنده این [[حقیقت]] است که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[زمان]] [[حیات]]، [[همسران]] خویش را با خود به [[سفر]] میبرد و آنان را از بیرون رفتن از [[خانه]] منع نمیفرمود و پس از [[رحلت]]، [[حکم]] [[تغییر]] نیافته است. پس به [[یقین]] مفاد [[آیات]] فوق این است که [[زنان]] برای خودنمایی از خانه بیرون نروند. بدینسان [[راز]] مخاطب قرار دادن [[زنان پیامبر]] در این [[مسئولیت]] و [[وظیفه]] همگانی، آن است که به طور ویژه به زنان پیامبر{{صل}} که [[ام المؤمنین]] خوانده میشوند، هشدار دهد که به علت انتساب آنان به برگزیده بزرگ [[خداوند]]، در این باره، مسئولیت بیشتر، مؤکدتر و سنگینتری دارند<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، صص ۴۹۸ و ۴ و ۵۰۵.</ref>.<ref>[[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|پوشش و حجاب]] ص ۷۶.</ref>. | |||
===[[پاسداشت]] [[حریم]] و جایگاه زنان در خانه=== | |||
ای کسانی که [[ایمان]] آوردهاید، سر زده وارد خانههای [[پیامبر]]{{صل}} نشوید مگر آنکه به شما [[اجازه]] داده شود و اگر برای صرف غذا [[دعوت]] شدید، به موقع بیایید و پس از صرف غذا برخیزید و بروید و وقت را به گفتار نگیرید؛ زیرا این امور، پیامبر را میآزرد و او [[شرم]] میکند، ولی خداوند از [[بیان حق]] شرم نمیکند و وقتی که میخواهید چیزی از زنان پیامبر بگیرید، از پشت پرده بخواهید (بدون اینکه وارد [[اتاق]] شوید) این [[کارها]] برای [[پاکیزگی]] [[دل]] شما و دل آنها بهتر است<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ}} «ای مؤمنان! به خانههای پیامبر وارد نشوید مگر به شما برای (خوردن) خوراک، اجازه دهند- بیآنکه چشم به راه آماده شدن آن (خوراک) باشید- ولی چون فرا خوانده شدید درون روید و چون خوراک خوردید پراکنده شوید و دل به گفت و گو نسپارید که این (کار) پیامبر را آزار میدهد و از شما شرم میدارد ولی خداوند از (گفتن) حقیقت شرم نمیکند و چون از آنان چیزی خواستید از پشت پردهای بخواهید، این برای دلهای شما و دلهای آنان پاکیزهتر است و شما حقّ ندارید که پیامبر را بیازارید و نه هرگز پس از او همسرانش را به همسری گیرید که آن نزد خداوند، سترگ است» سوره احزاب، آیه ۵۳.</ref>. | |||
این [[آیه]] نزد [[مفسران]] به «[[آیه حجاب]]» [[شهرت]] دارد، ولی مقصود از «[[حجاب]]» در این آیه، [[حفظ]] [[پوشش]] [[دینی]] ویژه [[بانوان]] نیست، بلکه [[دستوری]] که در این آیه ذکر شده است، بنیادگذاری یک [[سنت]] زیبای [[خانوادگی]] است. برابر این [[فرمان الهی]]، بر مردان نامحرم [[واجب]] است [[حریم]] [[زنان]] را در درون [[خانه]] و [[اتاق]] و جایگاهشان [[پاس]] دارند و هرگز نباید سرزده و به بهانههای واهی و بدون ایجاد آمادگیهای لازم وارد جایگاه خاص زنان شوند؛ بلکه حتی اگر به متاع یا کالای خاصی نیاز دارند که در [[اختیار]] زنان یک [[خانواده]] قرار دارد، باید آن زنان را از بیرون و از پس پرده فراخوانده، بدون آنکه وارد جایگاه و اتاق ویژه آنان شوند، درخواست خود را اعلام نمایند. | |||
مخاطب این [[دستورات]]، عموم مردان هستند نه زنان؛ در حالی که مخاطب [[وجوب]] پوشش، زنان بودند نه مردان. | |||
هرچند رعایت این [[فرمان]]، نسبت به [[همسران پیامبر]]{{صل}} مطرح شده است، ولی این دستور، حکمی عام و فراگیر است؛ یعنی هرکس در داخل و درون [[زندگی]] افراد دیگر، متاع و کالایی دارد و میخواهد آن را از زنان خانه بگیرد، لازم است حریم خانواده را پاس دارد و به اندک بهانهای سرزده وارد خانه دیگران نشوند. | |||
این آیه – آنگونه که برخی پنداشتهاند - به زنان دستور پردهنشینی نمیدهد؛ زیرا [[حکم]] به وارد نشدن مردان در حریم خاص زنان به صورت سرزده و [[لزوم]] درخواست متاع مورد نیاز از پشت پرده، غیر از حکم به پردهنشینی زنان است و هیچ ربطی به آن ندارد.<ref>[[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|پوشش و حجاب]] ص ۷۸.</ref>. | |||
===امنیتزایی [[پوشش]] و [[وقار]]=== | |||
ای [[پیامبر]]، به [[همسران]] و دخترانت و به [[زنان]] [[مؤمنین]] بگو که جلبابها (روسریها) ی خویش را به خود نزدیک سازند، این کار برای اینکه (به [[عفاف]] یا [[آزادگی]] شناخته شوند) مورد [[اذیت]] قرار نگیرند، بهتر است و [[خداوند]]، [[آمرزنده]] و [[مهربان]] است. اگر [[منافقان]] و [[بیماردلان]] و کسانی که در [[شهر]] [[نگرانی]] به وجود میآورند، از کارهای خود دست برندارند، ما تو را علیه ایشان برخواهیم انگیخت. در آن وقت، مدت کمی در مجاورت تو خواهند زیست<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا * لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلًا}} «ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرهایشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیکتر است و خداوند آمرزندهای بخشاینده است * اگر منافقان و بیماردلان و شایعهافکنان مدینه دست (از کارهایشان) برندارند، تو را بر آنان برمیانگیزیم سپس در آن شهر جز زمانی اندک در کنار تو نخواهند بود» سوره احزاب، آیه ۵۹-۶۰.</ref>. | |||
این [[آیه]]، به نوع [[لباس]] [[پوشیدن]]، [[راه رفتن]] و [[سخن گفتن]] [[زن]] نظر دارد که اگر این گونه امور زن، همراه با وقار و [[متانت]] باشد، مردان [[بیگانه]]، آنها را به عفاف و [[پاکی]] شناخته، [[پیام]] دورباش و [[حفظ]] [[حریم]] را دریافت خواهند کرد و فاسدان و سبکسران [[جرأت]] نمیکنند تعرض یا مزاحمتی فراهم کنند. آیه دوم [[تهدید]] منافقانی است که برای زنان و کنیزان مزاحمت ایجاد میکنند و [[لزوم]] برخورد [[قاطع]] [[جامعه اسلامی]] با [[پدیده اجتماعی]] مزاحمت را بیان میکند تا [[امنیت]] زنان کاملاً تأمین شود. | |||
واژه «[[جلباب]]» که به زنان [[فرمان]] داده شده آن را به خویش نزدیک سازند، در اصل لغت «هر لباس وسیع و فراگیر» را شامل میشود، ولی [[ظاهر آیات]] فوق و کاوشهای [[تاریخی]] نشان میدهد که مقصود روسریهای بزرگی است که از چارقد بزرگتر و از ردا کوچکتر بود و [[زنان]] [[عرب]] آن را در بیرون مورد استفاده قرار میدادند. | |||
[[قرآن کریم]] با [[فرمان]] به «نزدیک ساختن جلبابها به خود»، استفاده از [[جلباب]] و روپوشها را به صورت تشریفاتی و ظاهری برنمیتابد؛ بلکه زنان را فرامیخواند که با دقت و [[مراقبت]]، روپوش و چادرهای خود را به خود نزدیک ساخته، آن را رها و بیاثر و خاصیت نسازند و به صورت عملی نشان دهند که [[اهل]] [[عفاف]]، [[پاکی]] و [[حفظ]] [[حریم]] هستند؛ نه آنکه روپوش و چادر را رها کرده، به گونهای عمل کنند که گویا از نگاه مردان [[بیگانه]]، امتناعی ندارند. | |||
آری، [[آیه شریفه]]، [[لزوم]] [[متانت]] و [[وقار]] در نوع [[لباس]] و رفتوآمد را توصیه میکند و با توجه به اینکه [[نزول]] این [[آیات]]، پس از آیات [[سوره نور]] بوده است، بر رعایت [[دستورات]] پیشین تأکید میکند. | |||
بر این اساس، نکته قابل تأملی که از این [[آیه]] استفاده میشود و یک [[حقیقت]] [[جاودانی]] است، آن است که چون وضع لباس [[پوشیدن]] و نحوه رفتوآمد و گفتار [[آدمی]]، دارای [[پیام]] است؛ [[زن]] [[مسلمان]] باید آن چنان در میان [[جامعه]] و [[مردم]] رفتوآمد کند که نشانههای عفاف و وقار و سنگینی و پاکی از آن هویدا باشد؛ چنان که با این ویژگی، شناخته شود و در این صورت است که بیماردلانی که دنبال شکار میگردند، از به دام انداختن اینگونه زنان [[مأیوس]] شده، [[فکر]] [[بهرهکشی]] از آنها در خیالشان نیز خطور نمیکند؛ بدین جهت است که [[جوانان]] [[لاابالی]]، هماره متعرض و [[مزاحم]] زنان جلف و [[بیمبالاتی]] میشوند که با [[پوشش]] نامطلوب و [[آرایش]] و خودنمایی در جامعه ظاهر شدهاند<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۰۴.</ref>. | |||
توجه به مفاد آیات قبل و بعد از آیه فوق، اهتمام [[اسلام]] به برپایی جامعه [[پاک]] و دارای عفاف را نشان میدهد؛ آیه قبل، [[آزار]] مردان و [[زنان]] با [[ایمان]] را گناهی بزرگ معرفی میکند<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا * وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا}} «خداوند آنان را که خداوند و فرستاده او را میآزارند در این جهان و جهان بازپسین لعنت میکند و برای آنها عذابی خوارساز آماده کرده است * و آنان که مردان و زنان مؤمن را بیآنکه کاری (ناپسند) کرده باشند آزار میکنند بیگمان بار بهتان و گناهی آشکار را بر دوش دارند» سوره احزاب، آیه ۵۷-۵۸.</ref> و [[آیه]] بعد، به [[منافقان]] و بیماردلانی که در کوچهها و خیابانها [[مزاحم]] زنان میشوند، هشدار میدهد در صورتی که از [[کار زشت]] خود دست برندارند، [[پیامبر]]{{صل}} را [[فرمان]] خواهد داد که به آنان [[حمله]] برده و در [[زمان]] کوتاهی، [[جامعه اسلامی]] را با [[تبعید]] آنها، پاکسازی کند<ref>{{متن قرآن|لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلًا * مَلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا * سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا}} «اگر منافقان و بیماردلان و شایعهافکنان مدینه دست (از کارهایشان) برندارند، تو را بر آنان برمیانگیزیم سپس در آن شهر جز زمانی اندک در کنار تو نخواهند بود * در حالی که لعنتشدگانند؛ هر جا یافته شوند باید بیدرنگ گرفتار و کشته شوند * بنا به سنّت خداوند در میان کسانی که پیشتر درگذشتهاند؛ و برای سنّت خداوند هرگز دگر کردنی نخواهی یافت» سوره احزاب، آیه ۶۰-۶۲.</ref>.<ref>[[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|پوشش و حجاب]] ص ۷۹.</ref>. | |||
==حدود یا کیفیت [[حجاب]] [[اسلامی]]== | |||
از نظر [[قرآن]]، [[روایتها]] و [[فقه اسلامی]] هیچ تردیدی وجود ندارد که: | |||
#بر هر دختر از ابتدای [[بلوغ]] لازم و [[واجب]] است نزد نامحرم و هنگام [[نماز خواندن]]، تمام اندام و بدن و [[موی سر]] خود را بپوشاند. اما در پوشاندن یا مستثنا بودن دستها تا مچ و گردی صورت، اغلب آن را [[واجب]] ندانسته، ولی احیاناً مورد [[اختلاف]] و [[گفتوگو]] است. | |||
# [[وجوب]] [[پوشش]] و [[حرام]] بودن نگاه، دو [[تکلیف]] جداگانه هستند که اولی [[وظیفه]] [[زن]] است و دومی تکلیف مرد و بین آن دو ملازمهای وجود ندارد و قابل تفکیک از هم هستند. بلی، اگر کسی قائل به حرام نبودن نگاه شود، بسیار بعید است که پوشش را واجب بداند. | |||
#نگاه اگر به قصد [[لذت]] بردن یا [[ریبه]] باشد، مطلقاً حتی در مورد [[محارم]] نیز حرام است. مقصود از ریبه آن است که ویژگی نگاه کننده و نگاه شونده خطرناک و به گونهای باشد که [[بیم]] آن وجود دارد که به دنبال نگاه، لغزشی پدید آید. | |||
گفتنی است نگاه به کسی که برای همسری [[انتخاب]] شده به عنوان مقدمه [[خواستگاری]] جایز است، به شرطی که مرد واقعاً قصد داشته باشد با او [[ازدواج]] کند و آن فرد را از جهات دیگر [[پسندیده]] باشد؛ نه آنکه کسی ازدواج را بهانه قرار داده، بخواهد به همه [[دختران]] و [[زنان]] نگاه کرده، به چشم چرانی بپردازد. | |||
بر این اساس، [[فقیهان]] به تصریح یا بنابر [[احتیاط]] بیان کردهاند که جایز نیست کسی به زنهای مختلف نگاه کند تا در بین آنها، یکی را انتخاب کند؛ آنچه جایز است، نگاه به یک زن خاص است که به او معرفی شده است و درباره او جستوجو کرده و اندیشیده و از سایر جهات تردیدی ندارد، فقط از نظر چهره و اندام تردید دارد و میخواهد او را ببیند<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۰۸.</ref>.<ref>[[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|پوشش و حجاب]] ص ۸۲.</ref>. | |||
==آرا و فتوای فقیهان== | |||
در آغاز، [[تذکر]] این نکته لازم است که مباحث این بخش تنها جنبه [[علمی]] دارد نه استنباطی، بنابراین هر کس باید در [[مقام عمل]]، به فتوای مجتهدی عمل کند که از او [[تقلید]] میکند. | |||
ظاهراً [[علمای اسلام]] اعم از [[شیعه]] و [[سنی]] درباره عدم وجوب پوشاندن چهره اختلافی ندارند<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۵۳.</ref>. احیاناً برخی در وجوب یا مستثنا بودن پوشاندن دستها تا مچ و پاها تا ساق پا [[اختلاف]] نمودهاند. | |||
عدم [[وجوب]] [[پوشش]] چهره و دو دست مشروط به آن است که صورت و دستها، دارای [[آرایش]] و [[زینت]] نباشند و کسی به آنها به قصد [[لذت]] و [[هوس]] نگاه نکند و [[بیم]] وقوع در [[فتنه]] و لغزشی در میان نباشد. | |||
گفتنی است [[حس]] [[احتیاط]] در [[فقیهان]] [[مسلمان]]، یکی از عواملی است که از تصریح و [[فتوا]] دادن به عدم وجوب پوشش چهره و دستها و جواز نگاه کردن به آنها [[پرهیز]] کنند؛ زیرا از یکسو هر کسی در [[وجدان]] خود میداند که هوس چشمچرانی و نظربازی در مرد و علاقه شدید به [[خودآرایی]] و خودنمایی در [[زن]] وجود دارد<ref>ویل دورانت؛ لذات فلسفه، ص۱۱۵.</ref> و از سوی دیگر، اصل رعایت [[عفاف]] و [[تقوا]] مورد تأکید [[اسلام]] است و هر چه [[پوشش زن]] کاملتر و نگاه مرد محدودتر باشد، بهتر است<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۵۸.</ref>. | |||
توجه به این نکته لازم است که [[حکم]] به [[لزوم]] و وجوب پوشاندن چهره و دو دست، موجب محدودیت بسیار زیاد زن و در نتیجه مانع فعالیت [[اجتماعی]]، [[اداری]]، [[اقتصادی]] او شده و چه بسا عملاً به [[محبوس]] شدن زن در [[خانه]] منجر شود، ولی حکم به عدم وجوب و عدم لزوم پوشش چهره و دو دست، زمینه مناسبی برای حضور مناسب زن در امور مختلف اجتماعی فراهم میکند و روشن میسازد برعکس اظهارات مخالفان [[حجاب]]، این [[تبرج]] و خودنمایی و [[پوشیدن]] لباسهای تنگ و روی آوردن به مدهای رنگارنگ است که مانع بهرهبرداری از [[نیروی کار]] زن شده، او را به صورت موجودی مهمل و غیر فعال در میآورد؛ زیرا باید تمام وقتش را صرف آرایش و [[حفظ]] پزیسیون خود کند<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۱۱.</ref>.<ref>[[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|پوشش و حجاب]] ص ۸۳.</ref>. | |||
==کیفیت حضور زن در مجامع== | |||
بر اساس مطالب پیشگفته روشن شد که [[احکام]] [[آیین پاک]] و [[الهی]] اسلام درباره پوشش، همانند احکام دیگرش، [[معتدل]] و [[متعادل]] است و بر اساس [[میانهروی]] و به دور از [[افراط]] و [[تفریط]] تنظیم شده است؛ به همین جهت با همه توجهی که [[اسلام]] به خطر شکسته شدن [[حصن]] [[عفاف]] دارد، [[زنان]] را تا حدودی که منجر به [[فساد]] نشود، از شرکت در [[اجتماع]] [[نهی]] نمیکند؛ بلکه در بعضی از موارد همانند [[حج]] شرکت آنها را [[واجب]] میکند، به گونهای که حتی شوهر [[حق]] ممانعت از این حضور را ندارد و در بعضی موارد به جایز شمردن و [[رخصت]] دادن اکتفا میکند و برخی از موارد را [[مکروه]] معرفی میکند<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۳۷.</ref>. | |||
به عنوان نمونه، اسلام حضور زنان در [[نماز جمعه]]، [[نماز عید]] [[فطر]] و قربان و [[تشییع جنازه]] را واجب ندانسته و آنها را از شرکت و حضور نیز منع نکرده است | |||
در [[سیره]] [[مبارک]] [[پیامبر]]{{صل}}، این [[اعتدال]] و [[تعادل]] کاملاً مشهود است؛ آن حضرت به زنان [[اجازه]] میداد که به خاطر نیازی که دارند، از [[خانه]] بیرون روند و کار خود را انجام دهند. هر چند [[جهاد ابتدایی]] بر زنان واجب نیست، ولی آن حضرت به برخی از زنان اجازه داد تا برای کمک به [[سربازان]] و مداوای مجروحان در منطقه [[جنگ]] و [[نبرد]] حضور داشته باشند. [[رسول خدا]]{{صل}} [[همسران]] خود را نیز به قید قرعه با خود به [[سفر]] میبرد. روش [[امامان معصوم]]{{عم}} نیز چنین بود. بر اساس روایتی که از [[امام]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نقل شده است، پدرش [[امام صادق]]{{ع}}، [[همسر]] و مادر خود، [[ام فروه]] را برای [[ادای حقوق]] و انجام نیازمندیهای [[مردم مدینه]] به بیرون میفرستاد<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۱۱، ص۱۱۸؛ شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۴۰.</ref>. | |||
[[سنت]] جاری [[امت اسلامی]] که [[خداوند]] آنان را «[[امت وسط]]» خوانده<ref>{{متن قرآن|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ}} «و بدین گونه شما را امّتی میانه کردهایم تا گواه بر مردم باشید و پیامبر بر شما گواه باشد؛ و قبلهای که بر سوی آن بودی بر نگرداندیم مگر بدین روی که معلوم داریم چه کسی از پیامبر پیروی میکند و چه کسی واپس میگراید، و بیگمان آن جز بر آنان که خداوند رهنمونشان شد، گران بود و خداوند بر آن نیست که ایمانتان را تباه گرداند که خداوند با مردم، به راستی مهربانی است بخشاینده» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref>، از [[زمان پیامبر]]{{صل}} همین بوده است که [[زنان]] از شرکت در مجالس و مجامع منع نمیشدهاند، ولی همواره [[حریم]] [[عفاف]] میان مرد و [[زن]] رعایت میشده است و هیچگاه حتی در [[مساجد]] و مجامع [[دینی]]، زن با مرد مختلط نبوده است. | |||
متأسفانه بعدها [[عادت]]، عرف و [[آداب]] [[دینداران]]، انجام [[قانون الهی]] [[حجاب]] را با [[افراط]] و تفریطهای بسیار همراه ساخت؛ از یک سو در برخی از کشورها و در میان بعضی از [[طوایف]] مذهبی، فراتر از توصیههای [[اخلاقی]] [[اسلام]] حتی ذکر نام [[همسر]]، [[ناپسند]] و نوعی [[کشف]] عورت تلقی میشد؛ در حالی که [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}}، نام [[همسران]] خود را به زبان میآوردند؛ البته خود [[اعراب]]، نه [[اولیای دین]]، در این جهت بیتأثیر نبودهاند<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، صص ۵۷۳ و ۵۷۴.</ref>. برخی از آنچه در گذشته و اکنون در میان بعضی از مناطق رایج شده، به [[بازی]] گربه و موش شبیهتر است تا به [[اجرای قانون]] حجاب، و با [[سنت عملی]] [[صدر اسلام]] تطبیق نمیکند<ref>شهید مطهری، یادداشتهای استاد مطهری، ج۳، ص۱۵۶؛ ج۵، ص۲۰۹.</ref>. | |||
از سوی دیگر، شرکت مختلط و درهم آمیخته زن و مرد در برخی از مجامع و مراکز مذهبی و غیر مذهبی، رایج و متداول شد که این [[سهلانگاری]] و اختلاط نیز بر خلاف دیدگاه و [[رضایت]] [[شارع مقدس]] اسلام است<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۵۱.</ref>. | |||
آری! اسلام در عین اینکه به مردان و زنان [[اجازه]] شرکت در مساجد و مجامع را میدهد، حضور در هم آمیخته و مختلط را برنمیتابد، بلکه [[فرمان]] میدهد جایگاه هر یک از مرد و [[زن]] از دیگری جدا باشد؛ [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} در [[زمان]] خویش دستور داد که در ورودی [[زنان]] به [[مسجد]]، از در ورودی مردان، جدا باشد؛ یک [[روز]] با اشاره به یکی از درها فرمود: «خوب است این در را به [[بانوان]] اختصاص دهیم»<ref>سنن ابو داود، ج۱، ص۱۰۹.</ref>. | |||
به همین مناسبت [[فقیهان]] [[مسلمان]] نیز [[فتوا]] میدهند که اختلاط مردان و زنان [[مکروه]] است<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۴۶.</ref>. | |||
گفتنی است برخی از [[روایتها]] همچون [[سخن امام علی]]{{ع}} به فرزندش [[امام مجتبی]]{{ع}} مبنی بر اینکه: | |||
تا میتوانی کاری کن که [[همسر]] تو با مردان [[بیگانه]]، [[معاشرت]] نداشته باشد<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱.</ref>. | |||
یا فرمایش [[حضرت فاطمه]]{{س}} در پاسخ [[پرسش]] پدر بزرگوارش: | |||
از همه چیز بهتر برای زن این است که مرد بیگانهای را نبیند و مرد بیگانهای نیز او را نبیند<ref>وسائل الشیعه، ج۳، ص۹.</ref>. | |||
توصیههای [[اخلاقی]] است که اذهان را به [[واقعیت]] [[روحی]] – روانی روابط زن و [[مرد]] بیگانه و خطرآفرینی آن [[ارشاد]] میکند و رجحان و [[برتری]] دور بودن زن و مرد را بیان میدارد؛ به همین جهت هیچ فقیهی در [[استنباط]] کیفیت [[حجاب]] بدینگونه روایتها استناد نجسته است<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۴۷.</ref>. | |||
بر اساس [[حکمت]] ۲۳۴ [[نهج البلاغه]]، زن باید در برابر مردان بیگانه به گونهای [[رفتار]] کند که [[حریم]] به وجود آورد و دورباش ایجاد کند؛ [[تظاهر]] به [[تواضع]] و خوش و بش و [[تبسم]]، لبخند، تظاهر به [[مهربانی]]، اظهاراتی مثل «قدم شما به روی چشم من»، «چشم من به [[ملاقات]] شما روشن شد»، «دلم از دیدار شما روشن شد»، در مقابل مرد بیگانه برای زن [[پسندیده]] نیست»<ref>شهید مطهری، یادداشتهای استاد مطهری، ج۵، ص۲۷۴.</ref>. | |||
بدینسان [[اسلام]] نه طرفدار [[حبس]] زن در [[خانه]] است<ref>حبس زن در خانه نوعی مجازات بود که اسلام بر اساس وحی الهی، به طور موقت برای زنان بدکار مقرر نمود. (ر.ک: {{متن قرآن|وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا}} «و از زنان شما آنان که زنا کنند چهار تن از میان خود بر آنان گواه گیرید و اگر گواهی دهند، آنها را در خانهها بازدارید تا مرگ، آنان را دریابد یا خداوند، راهی (دیگر) پیش پای آنها بگذارد» سوره نساء، آیه ۱۵). </ref> و نه اختلاط و در هم آمیختن [[فتنه]] برانگیز [[زن]] و مرد در اجتماعات را برمیتابد؛ بلکه با دوری گزیدن از هر [[افراط]] و [[تفریطی]] در [[پوشش]]، رعایت [[حریم]] [[عفاف]] را پیشنهاد میکند. | |||
با اجرای این شیوه [[معتدل]] و [[متعادل]] و با کنار نهادن افراط و تفریطهای متعارف، نه تنها مانعی برای شکوفایی و بهکارگیری [[استعدادهای انسانی]] زن ایجاد نمیشود، بلکه روحیهها سالم، روابط [[خانوادهها]] بهتر و صمیمیتر و [[محیط اجتماع]] برای فعالیت صحیح همگان آمادهتر میشود<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۵۵۱.</ref>.<ref>[[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|پوشش و حجاب]] ص ۸۵.</ref>. | |||
==چادر، [[حجاب]] بهتر== | |||
میدانیم [[اسلام]]، هرگز به شکل و صورت و ظاهر [[زندگی]] نپرداخته است و آموزههای خود را به [[روح]]، معنا و راهی متوجه ساخته که آن [[هدفها]] و معانی را تحقق میبخشد و [[بشر]] را در [[انتخاب]] [[ظواهر]] متغیر زندگی، [[آزاد]] گذاشته است و با توجه به اینکه [[تغییر]] و تحولات [[فکری]]، [[فرهنگی]] و [[علمی]] در هر [[زمان]]، وسایل، شکل، صورت و ظواهر مادی زندگی را تغییر میدهد و چگونگی برآوردن برخی از نیازها را دگرگون میسازد، در اسلام یک وسیله مادی و یک شکل ظاهری را نمیتوان یافت که جنبه [[تقدس]] داشته باشد و [[مسلمان]] [[وظیفه]] خود بداند که آن شکل و ظاهر را [[حفظ]] کند<ref>شهید مطهری، مجموعه آثار، ج۳، صص ۱۹۰ و ۱۹۱.</ref>. | |||
بر این [[اساس اسلام]] شکل ویژه یا رنگ خاصی را در [[لباس]] چارقد مقنعه [[واجب]] نکرده است و استفاده از هر لباس، روسری و پوششی که هدفها و کیفیت حجاب [[اسلامی]] را تأمین کند، جایز و [[نیکو]] است. البته اگر نوع، رنگ یا شکل خاصی، بهتر [[هدفها]] و آموزههای [[شارع مقدس]] [[اسلام]] را تحقق میبخشد، استفاده از آن بهتر و نیکوتر است؛ بدینسان چادر هرچند موضوعیتی ندارد، ولی از دو جهت خوب است: یکی از این جهت که پوششی است سرتاسری و حجم بدن را میپوشاند؛ قسمتهای برجسته و صاف و نازک را نمایان نمیکند؛ اگرچه پوشاندن حجم بدن [[واجب]] نیست، ولی مسلماً از [[فتنهانگیزی]] دورتر است. جهت دیگر اینکه در حال حاضر، چادر، رمز دورباش و [[پیام]] ایجاد [[حریم]] است<ref>شهید مطهری، یادداشتهای استاد مطهری، ج۳، ص۱۶۸.</ref>.<ref>[[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|پوشش و حجاب]] ص ۸۹.</ref>. | |||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۱۹۱: | خط ۲۹۴: | ||
# [[پرونده:1100806.jpg|22px]] [[حسن علیپور وحید|علیپور وحید، حسن]]، [[مکتب در فرآیند نواندیشی (کتاب)|'''مکتب در فرآیند نواندیشی''']] | # [[پرونده:1100806.jpg|22px]] [[حسن علیپور وحید|علیپور وحید، حسن]]، [[مکتب در فرآیند نواندیشی (کتاب)|'''مکتب در فرآیند نواندیشی''']] | ||
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|'''فرهنگنامه دینی''']] | # [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|'''فرهنگنامه دینی''']] | ||
# [[پرونده:1100665.jpg|22px]] [[علی محمدی آشنانی|محمدی آشنانی، علی]]، [[پوشش و حجاب (کتاب)|'''پوشش و حجاب''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||