آمرزش در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

== عفو ==

عفو یعنی درگذشتن، [[بخشایش]]، بخشیدن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۷.</ref>، ترک [[عقوبت]]<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۷۴.</ref>. اصل آن به معنای ترک چیزی<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۵۶.</ref> یا چشم‌پوشی از چیزی که اقتضای نظر و توجه دارد<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۸۲.</ref>: {{متن قرآن|وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ}}<ref>«در گذرد و گذشت کردنتان به پرهیزگاری نزدیک‌تر است و بخشش را میان خود فراموش مکنید که خداوند» سوره بقره، آیه ۲۳۷.</ref>.

در [[قرآن کریم]] عفوّ (بسیار [[بخشنده]]) از [[صفات الهی]] شمرده شده: {{متن قرآن|وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۹.</ref> و به [[عفو]] و درگذشتن [[انسان‌ها]] از [[گناه]] یکدیگر تأکید بسیاری شده است و حتی "عفو" به قول برخی [[مفسران]] در [[کلام]] [[وحی]] از مصادیق "انفاق" محسوب شده که فعل [[الهی]] و [[عمل صالح]] است و قصد قربت می‌خواهد: {{متن قرآن|وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ}}<ref>«از تو می‌پرسند چه چیزی را ببخشند؟ بگو افزون بر نیاز (سالانه) را» سوره بقره، آیه ۲۱۹.</ref>؛ یعنی کمترین مرتبه [[انفاق]] در [[حق دیگران]]، این است که از [[خطا]] و [[تقصیر]] آنها صرف‌نظر شود<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۸۴.</ref>.

به [[پیامبر اکرم]] {{صل}} نیز امر به [[بخشش]] و عفو شده است: {{متن قرآن|خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ}}<ref>«گذشت را در پیش گیر و به نیکی فرمان ده و از نادانان روی بگردان!» سوره اعراف، آیه ۱۹۹.</ref>؛ یعنی عفو پیشه کن که لازمه این عفو پوشاندن بدی‌هایی است که در [[حق]] عفوکننده مرتکب شده است و چشم پوشی از حق [[انتقام]] است که [[عقل]] [[اجتماعی]] [[بشر]] آن را تجویز می‌کند<ref>سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۸، ص۳۷۹-۳۸۰.</ref>.

عفو از صفت‌های [[نیکو]] برای قدرتمندان است. [[حکّام]] و دولتیان که [[قدرت]] در قبضه آنهاست، اولی به عفو [[مردم]] هستند تا مردم نسبت به آنان<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۲۱.</ref>.

صفح عبارت است از [[عفو]] کردن<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۳، ص۱۲۲.</ref>، گذشت کردن، درگذشتن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۰.</ref>. اصل آن به معنای کنار و جانب چیزی<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۳، ص۲۹۳.</ref> یا عدول از چیزی به طرف یا جانب دیگری<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۲۴۷.</ref>: {{متن قرآن|وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ}}<ref>«آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نور، آیه ۲۲.</ref>.

"صفح" صفتی پسندیده در [[انسان]] است که [[قرآن کریم]] بر آن تأکید فراوان دارد. درگذشتن از [[خطا]] و [[تقصیر]] یکدیگر در [[دنیا]] باعث [[رفع اختلاف]] و [[کینه]] و ایجاد [[مودّت]] و [[اخوّت]] در [[جامعه اسلامی]] می‌گردد. در [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ}}<ref>«آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نور، آیه ۲۲.</ref> [[خدای تعالی]] به [[مؤمنان]] خطاب می‌کند: همان‌طور که [[دوست]] دارید، [[خداوند]] غفران و [[مغفرت]] خود را نصیب شما نماید، از یکدیگر درگذرید.

"صفح" مرحله‌ای بالاتر از [[عفو]] است؛ یعنی علاوه بر گذشت از [[تقصیر]] و خطای فرد، [[رضایت]] از او به‌گونه‌ای حاصل شود که مانند گذشته ارتباط عاطفی و [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]]، [[مواسات]] و [[همکاری]] و [[همیاری]] در امور برقرار باشد؛ در حالی‌ که [[عفو]] ممکن است باشد، ولی [[رضایت]] [[قلبی]] و عملی وجود نداشته باشد.

[[جامعه انسانی]] همواره عرصه رقابت و تعارض منافع [[انسانی]] و برخورد سلایق و دیدگاه‌های مختلف است؛ در چنین وضعیتی علاوه بر [[قانون]] که مرحله نهایی حل و فصل [[اختلافات]] و تعارضات است، اصول اخلاقیِ [[راهنما]] مانند "صفح" در تقویت و استمرارِ [[مودّت]] [[اجتماعی]] تأثیر فراوان دارند<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۳۹۲-۳۹۳.</ref>.