بنی حریم بن جعفی: تفاوت میان نسخه‌ها

بنی حریم بن جعفی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۸

۱۰٬۲۰۰ بایت اضافه‌شده ، ‏۱ ژانویهٔ ۲۰۲۴

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۹۰

ویرایش

@@ خط ۲۰: / خط ۲۰: @@
 ==بنی حریم و نقش‌آفرینی در [[فتوحات اسلامی]]==
 با این که ترکیب حضور [[اعراب]] [[مسلمان]] در جریان [[فتوح]]، به شکل قبیله‌ای بوده است<ref>واقدی، فتوح الشام، ۲۰۳-۲۰۵.</ref>، اما منابع اشاره‌ای به این ترکیب ندارند یا به ذکر نام قبایل مهمی چون [[مذحج]] و بنی جعفی که بنی حریم منتسب به آنان است، اکتفا کرده و از ارائه فهرست [[طوایف]] آن خودداری کرده‌اند<ref>طبری، تاریخ الطبری،ج۳، ص۵-۶ و ۶۸.</ref>. با توجه به حضور مشاهیر [[جعفی]] در صحنه‌های مختلف فتوح، تصریح بر نام [[قبیله]] در برخی از میدان‌ها و در نهایت مشارکت گسترده اعراب [[یمنی]] در [[رویارویی]] با [[ارتش]] [[ساسانی]] و [[فتوحات]] شرقی، می‌توان دریافت که [[طایفه]] بنی حریم در کنار [[قبیله]] [[جعفی]] در نخستین [[فتوح]] حضور داشته است<ref>یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۱۵۱.</ref>. بنا بر برخی [[اسناد]] [[تاریخی]]، در پی متمرکز شدن [[فتوحات در عراق]] و [[ایران]]، و در [[اجابت]] از [[فرمان]] [[عمر بن خطاب]] - [[خلیفه]] وقت [[مسلمانان]] - گروهی از [[بنی جعفی]] با سواران خود همراه با [[قبیله مذحج]] در [[مدینه]] حضور یافتند. [[سپاه]] مدینه به هنگام عزیمت از این [[شهر]]، - که به [[فرماندهی]] سعد بن وقاص و به قصد [[حمله]] به [[قادسیه]]، عازم [[عراق]] شده بود، - هزار و سیصد تن از [[مذحجیان]] را به فرماندهی سه تن از رؤسایشان: [[عمرو بن معد یکرب علی بنی منبه]] (زبید) و [[أبو سبرة بن ذؤیب جعفی]] و [[یزید بن حارث صدائی]] در خود جای داده بود<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۳، ص۴۸۴.</ref>. از جمله بنی حریم‌هایی که نامشان در این [[جنگ]] به ثبت رسیده است می‌توان به اسامی [[سوید بن غفله]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۷۹؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۳۴۰.</ref> و مزید و أختم پسران [[قیس بن مشجعه]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۳۱۲.</ref> اشاره کرد. نقل است که در قادسیه چون [[مردم]] فریاد زدند: «اسد اسد» او به میدان [[مبارزه]] با [[دشمن]] رفت و چنان ضربتی بر [[رزمنده دشمن]] زد که شمشیرش از کمر او خارج شد و به سنگی اصابت کرد!!<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۷۹. نیز ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۳۴۰.</ref> [[سوید]] را همچنین از شرکت کنندگان در [[نبرد یرموک]] (۱۳ [[هجری]]) و [[فتح شام]] گفته‌اند<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۷۲، ص۳۵۸ و ۳۶۲؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۹، ص۳۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۲۲۱.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
+==بنی حریم و تعامل با [[حکومت امام علی]]{{ع}}==
+با توجه به جانبداری و [[همراهی]] قبیله‌های جعفی، [[سعد العشیره]] و [[مذحج]] - [[قبایل]] [[مادری]] بنی حریم - از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و حضور در حوادث و وقایع ایام [[حکومت]] آن حضرت، می‌توان [[حدس]] زد که بنی حریم نیز در این وقایع - بخصوص نبردهای ایشان - حضور گسترده‌ای داشته است. گزارشاتی هم از این حضور در جنگ‌های [[جمل]]<ref>از جمله این افراد «حارث بن حیّان بن ربیعة بن عوف بن معاویة بن ذهل» از اصحاب و یاران امیرالمؤمنین{{ع}} بود که علاوه بر شرکت در این جنگ، در نبرد صفین نیز حضور داشت. (ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۳۱۷)</ref> و [[صفین]]<ref>«حارث بن حیّان بن ربیعة بن عوف بن معاویة بن ذهل» و «سوید بن غفله» از جمله این افراد بودند. ر.ک: ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۳۱۷؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۱۳۳؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۸۰؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۳۴۱.</ref> در دست است که این گمانه‌زنی را [[تأیید]] می‌کند. با این حال، اخباری هم از [[کناره‌گیری]] برخی از [[رجال]] آنها همچون [[شمر بن حارث بن براء]]، [[محتمل بن سماعة بن حصین بن دینار]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۳۱۲.</ref> و [[قشعم بن عمرو بن یزید بن براء]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۳۱۳.</ref>، از [[همراهی]] با علی{{ع}} در [[جنگ صفین]] و نیز حضور برخی از آنان در آن سوی میدان صفین، مانند [[عبیداللّه بن حر جعفی‌]]<ref>ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۴۱۰.</ref> حکایت دارد. [[عبیدالله بن حر]]، از [[عثمانی]] مسلکانی بود که به جهت گرایشات [[عقیدتی]] خود، به [[سپاه معاویه]] پیوست و همراه با او در [[نبرد صفین]] حضور یافت<ref>ابن‌حزم‌، جمهرة انساب العرب، ص‌۴۱۰.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
+==بنی حریم و تعامل با [[دولت اموی]]==
+بنی حریم در کنار دیگر [[طوایف]] [[بنی جعفی]] در دوره [[امویان]] همکاری‌های گسترده‌ای را با این [[دولت]] آغاز نمودند و در تثبیت و [[تحکیم]] [[خلافت اموی]] بسیار کوشیدند. [[جعفی‌ها]] و طوایف آن در این دوره، بیش از پیش درگیر مسائل [[سیاسی]] و نظامی شدند که علت آن را می‌توان عرب‌گرایی [[بنی امیه]] و برپاداشتن [[جنگ]] قبیله‌ای میان [[عرب]] و [[غیر عرب]]، تفاخرات قومی و [[جاه‌طلبی]]، دانست که رؤسای [[قبایل]] و نام‌آوران و جنگاوران [[عرب]] را برای کسب [[منافع مادی]] و [[اجتماعی]] بیشتر، جذب آنها می‌کرد. از سوی دیگر، [[بنی امیه]] هم همواره از جایگاه و نام [[عثمان]] برای دست‌یابی به [[قدرت]] و از میان برداشتن مخالفان استفاده می‌کردند. از این‌رو [[عثمانی]] مسلکان بسیاری بر گرد او فراهم آمدند. از جمله این افراد، [[عبیدالله بن حر جعفی]] - یکی از اشراف [[عراق]] - بود که ادعای [[خونخواهی عثمان]] داشت و به همین سبب از [[نمایندگان]] و [[هواداران بنی امیه]] در عراق به شمار می‌رفت. وی در [[روزگار]] [[خلافت امام علی]]{{ع}} با همین دستاویز به [[معاویه]] پیوست<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۱۰.</ref>. [[خوی]] تجاوزطلبی عبیدالله با جاه‌طلبی، [[عصبیت]] [[عربی]] و [[گرایش]] ضد [[شیعی]] او پیوند عمیقی داشت. به همین جهت زمانی که [[امویان]]، امیدی به بازگرداندن عراق و [[فرمانروایی]] آن نداشتند، عبیدالله زمینه را فراهم و خود را پیش [[مرگ]] آنها کرد. به نوشته [[طبری]]، هنگامی که [[عبدالملک بن مروان]] بر زبیریان چیره شد، نخستین گروه‌های عربی که با وی [[همراهی]] کردند، اشراف [[جعفی]] در [[کوفه]] بودند<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۱۱-۱۲.</ref>.<ref>فصلنامه علمی - پژوهشی پژوهش نامۀ تاریخ اسلام، قبیله جُعفی و نقش آن در تاریخ اسلام تا پایان خلافت امویان، مریم سعیدیان جزی، ص۱۷-۱۸.</ref> [[عبیدالله بن حر]]، از اشراف و نامداران عراق بود<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۶، ص۲۶۹-۲۷۰.</ref> و به گرایش‌های عثمانی [[شهرت]] داشت<ref>ابن خلدون، العبر، ج۳، ص۱۸۶.</ref>. احتمالاً همین گرایشات عثمانی او موجب حضور وی در [[سپاه معاویه]] در [[جنگ صفّین]] بود<ref>ابن‌حزم‌، جمهرة انساب العرب، ص‌۴۱۰.</ref>. بررسی احوال وی روشن می‌سازد که عبیدالله، فردی زیاده‌خواه و منفعت‌طلب بود<ref>ابن خلدون، العبر، ج۳، ص۳۳۱-۳۳۲.</ref>. [[تعصب]] عربی - قبیله‌ای داشت و از [[موالی]]، [[عجم]] و [[ایرانیان]] به شدت بیزار بود<ref>ابن خلدون، العبر، ج۳، ص۱۸۷.</ref>. قائل به [[فرمانبری]] و [[پیروی]] از یک فرد یا [[حکومت]] خاصی نبود و هیچ یک از [[استانداران]] عراق را شایسته [[گردن نهادن]] نمی‌دانست<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۷، ص۳۵.</ref>. از این‌رو [[همراهی]] کوتاه مدتش با [[حکام]] [[عراق]]، تنها برای کسب جایگاه و [[منافع]] بوده است. وی زمانی با زبیریان همساز شد<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۶، ص۲۷۶.</ref>، چند صباحی هم با مختار بود<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۲۹.</ref> و سرانجام با [[مروانیان]] [[بیعت]] کرد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۷، ص۳۷.</ref>. عبیدالله در برابر [[قیام]] [[حجر]] و [[امام حسین]]{{ع}} [[بی‌طرفی]] پیشه کرده بود از این‌رو هنگامی که امام حسین{{ع}} او را به [[یاری]] فراخواند، از پذیرش این امر سر باز زد<ref>طبری، تاریخ الطبری،ج۵، ص۴۰۷.</ref>. سرانجام وی به [[امویان]] پیوست و به عنوان پیش قراول [[سپاه]] مروانیان در [[نبرد]] با [[فرماندار]] [[زبیری]] [[کوفه]] [[شکست]] خورد و کشته شد. و بدین ترتیب به تعبیر «[[ابن کثیر]]»، [[مردم]] را از [[شر]] خود راحت کرد<ref>«استراح الناس منه». ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۸، ص۲۹۴.</ref>. کشته شدن عبیدالله دستاویزی شد تا [[شامیان]] به عراق [[حمله]] کنند و بار دیگر [[قدرت]] امویان در این بخش فراخ شود<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۶، ص۲۹۰-۳۱۶.</ref>.<ref>مریم سعیدیان جزی، «قبیله جُعفی و نقش آن در تاریخ اسلام تا پایان خلافت امویان»، فصلنامه علمی - پژوهشی پژوهش‌نامۀ تاریخ اسلام، ص۱۷-۱۸.</ref> با این حال، گاه نیز اتفاق افتاده است که - علی‌رغم حمایت‌های برخی [[جعفی‌ها]] از این [[دولت]]، - بعضی از ایشان، در هواداری از برخی [[قیام‌ها]] علیه [[حکام اموی]] [[شمشیر]] کشیدند که [[شورش ابن اشعث]] و [[حمایت]] برخی از [[رجال]] بنی حریم از آنان نظیر صَدَقَه‌، برّه‌، اَشْعَر<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۳۱۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۱۰؛ بحرالعلوم، الفوائدالرجالیه، ج۱، ص۳۲۴-۳۲۹.</ref>، [[توبه]]، أشرس، و أحنف<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۳۱۲.</ref> [[فرزندان]] عبیداللّه بن [[حرّ]] جُعفی که همراه با جمعی دیگر از مردان [[بنی جعفی]] در واقعه دَیرُ الجَماجِم ([[سال ۸۲ هجری]]) در کنار ابن [[اشعث]] حضور یافتند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۳۱۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۱۰؛ بحرالعلوم، الفوائدالرجالیه، ج۱، ص۳۲۴-۳۲۹.</ref>، از آن جمله است.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
 == منابع ==