وضو: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

وضو با چیزهایی از قبیل [[خواب]]، مستی، بی‌هوشی، تخلی (دستشویی رفتن)، جُنب شدن و... [[باطل]] می‌‌شود. وضو [[نورانیت]] خاصی می‌‌آورد و توصیه شده [[انسان]] تا می‌‌تواند با وضو باشد و حتی انجام کارهای معمولی با حالت وضو بهتر است، مثل [[غذا خوردن]]، [[قرآن]] [[خواندن]]، ذکر گفتن، [[زیارت]] [[خواندن]]، خوابیدن<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.

'''نکته نخست''': تنها آیه صریحی که در قرآن، در ارتباط با وضو وارد شده است آیه ۶ [[سوره مائده]] است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref>

تمام بحث وضو در اینجا، به شیوه [[اعراب]] و [[قرائت]]{{متن قرآن|أَرْجُلَكُمْ}} وابسته است، که در آن سه احتمال است.

'''نکته دوم''': عموم [[دانشمندان اهل سنت]] بر خلاف این [[قواعد]] پذیرفته شده، با اینکه قرائت نصب را در {{متن قرآن|أَرْجُلَكُمْ}} پذیرفته‌اند، آن را عطف به {{متن قرآن|وُجُوهَكُمْ}} می‌دانند؛ یعنی «صورت و دست‌ها را بشویید و همچنین پاها را»؛ ولی این سخن به سه دلیل با قواعد ادبی [[عرب]] سازگار نیست:

# [[ابن حزم]]، آیه وضو را [[منسوخ]] دانسته است. وی می‌گوید: «چون در [[سنت]]، شستن پاها آمده است، از این رو باید بپذیریم که مسح پاها در وضو، [[نسخ]] شده است»<ref>الاحکام ‌فی اصول‌ الاحکام، ج‌۴، ص۱۱۳.</ref>. در حالی‌که آیه وضو در [[سوره مائده]] آخرین سوره‌ای است که بر [[پیامبر]]{{صل}} نازل شده است و براساس [[روایات]] [[فریقین]] در این [[سوره]] آیه منسوخه‌ای وجود ندارد<ref>ر.ک: تفسیر ابن کثیر، ج۳، ص۳؛ مجمع البیان، ج۳، ص۲۳۱.</ref>.

گذشته از آن، این ادعا که شستن پاها در سنت آمده است ادعای باطلی است که در ادامه خواهد آمد.

'''نکته پنجم''': آنچه در [[روایات اهل‌بیت]]{{ع}} در ارتباط با وضوی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و چگونگی مسح پاها نقل شده است، همین شیوه‌ای است که امروزه [[شیعیان]] بدان عمل می‌کنند. جالب توجه آن‌که در [[منابع روایی اهل سنت]] روایاتی در بیان چگونگی وضوی [[پیامبر]]{{صل}} آمده است که به عنوان «مسح بر پاها» تعبیر شده است.

به چند نمونه از این [[روایات]] اشاره می‌شود:

# احمد در مسندش از علی{{ع}} نقل می‌کند: {{متن حدیث|كنت أرى أن باطن القدمين أحق بالمسح من ظاهرهما حتى رأيت رسول الله{{صل}} يمسح ظاهرهما}}؛ من [[فکر]] می‌کردم کف پاها برای مسح کردن از روی پاها سزاوارتر است تا این که دیدم [[رسول خدا]]{{صل}} روی پاها را مسح می‌کند»<ref>مسند احمد، ج۱، ص۹۵.</ref>. این [[روایت]] به روشنی بیانگر آن است که تعبیر به «مسح» نمی‌تواند به معنی شستن باشد؛ زیرا اگر شستن باشد دیگر روی پا و یا زیر کف پا معنی ندارد.

# احمد در مسندش از [[ابومالک اشعری]] نقل می‌کند که به [[مردم]] [[قبیله]] خود گفت: جمع شوید تا نمازی که [[رسول خدا]]{{صل}} به جا می‌آورد برای شما بخوانم، هنگامی که همه [[اجتماع]] کردند، گفت: {{متن حدیث|هل فيكم أحد من غيركم؟}} «آیا میان شما کسی غیر خودتان هست؟» گفتند: نه! مگر یکی از خواهرزاده‌های ما [که از قبیله دیگری است]. گفت: خواهرزاده نیز جزء قبیله محسوب می‌شود. (این تعبیر بیانگر آن است که [[اختناق]] در آن [[زمان]] به گونه‌ای بود که نمی‌شد چگونگی وضوی [[پیامبر]]{{صل}} را برای عموم مردم بیان کرد)، آن‌گاه ظرفی آب خواست و بدین گونه وضو ساخت: {{متن حدیث|فتوضأ و مضمض واستنشق و غسل وجهه ثلاثاً و ذراعيه ثلاثاً ثلاثاً و مسح برأسه و ظهر قدميه ثم صلّي بهم}}؛ وضو گرفت، مضمضه و استنشاق کرد و صورتش را سه بار شست، همچنین دست‌ها را سه بار و سر و روی پاها را مسح کرد، سپس با آنها [[نماز]] خواند<ref>مسند احمد، ج۵، ص۳۴۲.</ref>.

== منابع ==

{{پانویس}}