جن در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

جن در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۲۶

۹٬۴۷۶ بایت اضافه‌شده ، ‏۹ آوریل ۲۰۲۴

←‏خلقت و اوصاف جن

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۳۷۲

ویرایش

@@ خط ۲۸: / خط ۲۸: @@
 ۲. '''نقاشی و مجسمه‌سازی''': تماثیل در [[آیه]] ۱۳ [[سبأ]]<ref>{{متن قرآن|يَعْمَلُونَ لَهُۥ مَا يَشَآءُ مِن مَّحَـٰرِيبَ وَتَمَـٰثِيلَ وَجِفَانٍۢ كَٱلْجَوَابِ وَقُدُورٍۢ رَّاسِيَـٰتٍ ٱعْمَلُوٓا۟ ءَالَ دَاوُۥدَ شُكْرًۭا وَقَلِيلٌۭ مِّنْ عِبَادِىَ ٱلشَّكُورُ}} «هر چه می‌خواست از محراب‌ها و تندیس‌ها و کاسه‌های بزرگ حوض‌مانند و دیگ‌های استوار (جابه‌جا ناشدنی) برای او می‌ساختند؛ ای خاندان داوود! سپاس گزارید! و اندکی از بندگان من سپاسگزارند» سوره سبأ، آیه ۱۳.</ref> به معنای چهره‌ها و مجسمه‌هایی است که [[جنیان]] از سنگ‌های مرمر، مس و دیگر فلزها می‌ساختند<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص۵۹۹ ـ ۶۰۰.</ref>. ساختن دیگ‌های بزرگ غذا که برخی از آنها به سبب بزرگی و سنگینی قابل حمل و نقل نبودند و حوض‌های بزرگِ آب که از نظر وسعت در حدی بود که همزمان ۱۰۰۰ نفر می‌توانستند از آن آب بیاشامند<ref>تفسیر ثعالبی، ج ۴، ص۳۶۶؛ فتح القدیر، ج ۴، ص۳۱۷.</ref> و نیز ساختن حمام، داروی [[نظافت]] (نوره)، [[آسیا]]، ظرف‌های بلورین و صابون از دیگر کارهای [[جن]] در عصر سلیمان{{ع}} بود<ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۲، ص۲۰۴.</ref>. جن دارای سرعت فوق العاده‌ای است و در مدت زمانی کوتاه می‌تواند عرض و طول [[زمین]] را بپیماید، چنان‌که [[عفریت]] جنی در برابر درخواست احضار [[تخت بلقیس]] توسط سلیمان{{ع}} گفت: من بر آوردن تخت بلقیس پیش از آنکه از جایگاه خود برخیزی، قادرم: {{متن قرآن|قَالَ عِفْرِيتٌۭ مِّنَ ٱلْجِنِّ أَنَا۠ ءَاتِيكَ بِهِۦ قَبْلَ أَن تَقُومَ مِن مَّقَامِكَ وَإِنِّى عَلَيْهِ لَقَوِىٌّ أَمِينٌۭ}}<ref>«دیوساری از جن گفت: من آن را پیش از آنکه از جایت برخیزی برایت می‌آورم و من در این کار بسی توانمند درستکارم» سوره نمل، آیه ۳۹.</ref>، با اینکه میان [[سبأ]] (محل [[حکومت]] [[بلقیس]]) و [[شام]] (محل [[حکومت سلیمان]]{{ع}}) بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر فاصله بود<ref>تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۳۷۶؛ الانسان و عالم الجن، ص۲۵؛ الفرقان، ج ۱۹، ص۲۱۵.</ref>. درباره [[خوردن و آشامیدن]] [[جن]] [[اختلاف]] است؛ برخی معتقدند جن نه می‌خورد و نه می‌آشامد. برخی معتقدند هم می‌خورد و هم می‌آشامد. برخی هم میان اصناف جن به تفصیل روی آورده‌اند<ref>عالم الجن، ص۴۶.</ref>. غذای جن بازمانده غذای [[انسان]] و [[مغز]] استخوان است<ref>جن و شیطان، ص۵۲.</ref>. برپایه روایتی گروهی از [[طایفه]] جن نزد [[پیامبر]]{{صل}} آمدند و عرض کردند: ای [[رسول خدا]]! چیزی برای خوردن به ما عطا فرما. حضرت استخوان و بازمانده غذا به آنها داد<ref>وسائل الشیعه، ج ۱، ص۳۵۸.</ref>؛ و نیز در روایتی آمده که در [[صدر اسلام]] [[عرب]] با استخوان استنجا می‌کرد و در پی [[شکایت]] [[جنیان]] به رسول خدا آن حضرت از این کار [[نهی]] فرمود<ref>المجموع، ج ۲، ص۱۱۶.</ref>. استخوان‌هایی که از حیوانات [[ذبح]] شده باشد غذای مو ٔ نان جن است و [[کافران]] آنها از استخوان [[حیوان]] ذبح نشده و مردار [[تغذیه]] می‌کنند<ref>مسند احمد، ج ۱، ص۴۳۶؛ صحیح البخاری، ج ۴، ص۲۴۱؛ بحاراالانوار، ج ۶۳، ص۴۲۶.</ref>. میان جنیان افراد [[سفیه]] و [[کم‌خرد]] نیز هستند: {{متن قرآن|وَأَنَّهُ كَانَ يَقُولُ سَفِيهُنَا عَلَى اللَّهِ شَطَطًا}}<ref>«و اینکه (فردی) نادان (از) ما درباره خداوند سخنانی پریشان می‌گفت» سوره جن، آیه ۴.</ref> در روایتی درباره نگهداری کبوتر در [[خانه]] گفته شده که [[سفیهان]] جن در خانه [[بازی]] می‌کنند و اگر در خانه کبوتری باشد با دیگران کاری ندارند<ref>بحار الانوار، ج ۶۲، ص۱۸.</ref>.<ref>[[سید سعید حسینی|حسینی، سید سعید]]، [[جن - حسینی (مقاله)|مقاله «جن»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص ۲۹.</ref>
+==[[تکلیف]]، [[پاداش]] و [[کیفر]] [[جن]]==
+[[جنیان]] موجوداتی با [[شعور]] و [[اراده]]<ref>حیوة الحیوان، ج ۱، ص۱۹۶؛ روح البیان، ج ۳، ص۳۵۷.</ref> و [[صاحب اختیار]] در انجام کارهای [[خیر و شرّ]]<ref>عالم الجن، ص۱۷۵.</ref> و یکی از دو موجود گرانمایه [[نظام هستی]] معرفی شده‌اند که متحمل بار سنگین تکلیف‌اند<ref>تفسیر لاهیجی، ج ۴، ص۳۳۷ ـ ۳۳۸؛ بحارالانوار، ج ۶۰، ص۵۹.</ref> و در [[قیامت]] باید پاسخگوی [[اعمال]] خود باشند<ref>مجمع البیان، ج ۹، ص۳۱۰؛ روح البیان، ج ۹، ص۳۵۴ ـ ۳۵۵؛ المیزان، ج ۱۹، ص۱۰۶.</ref>: {{متن قرآن|سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلَانِ}}<ref>«به زودی به حساب شما ای دو گروه گرانسنگ (آدمی و پری) می‌پردازیم» سوره الرحمن، آیه ۳۱.</ref> استفهام تقریری در [[آیه]] {{متن قرآن|يَـٰمَعْشَرَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌۭ مِّنكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ ءَايَـٰتِى وَيُنذِرُونَكُمْ لِقَآءَ يَوْمِكُمْ هَـٰذَا قَالُوا۟ شَهِدْنَا عَلَىٰٓ أَنفُسِنَا وَغَرَّتْهُمُ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا وَشَهِدُوا۟ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا۟ كَـٰفِرِينَ}}<ref>«ای گروه پریان و آدمیان! آیا پیامبرانی از خودتان نزد شما نیآمدند که آیات مرا برایتان می‌خواندند و به دیدار امروزتان شما را هشدار می‌دادند؟ می‌گویند: (چرا،) ما بر (زیان) خود گواهی می‌دهیم و زندگانی این جهان آنان را فریفته بود و بر (زیان) خویش گواهی دادند» سوره انعام، آیه ۱۳۰.</ref> بر [[اقرار]] گرفتن از جن و انس درباره فرستاده شدن پیامبرانی به سوی آنان جهت [[ابلاغ رسالت الهی]] دلالت دارد<ref>تفسیر ابن کثیر، ج ۲، ص۱۸۳.</ref>. از آیه {{متن قرآن|وَمَا خَلَقْتُ ٱلْجِنَّ وَٱلْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ}}<ref>«و پریان و آدمیان را نیافریدم جز برای آنکه مرا بپرستند» سوره ذاریات، آیه ۵۶.</ref> با توجه به اینکه «لام» در «لِیَعبُدون» برای [[غایت]] است، استفاده می‌شود که غایت از [[خلقت]] جن و انس در معرض [[ثواب]] قرار دادن آنان<ref>مجمع البیان ج ۹ ص۲۴۳.</ref> و آن متفرع بر تکلیف است، چنان‌که جنیان به [[ایمان آوردن]] به [[پیامبر خدا]] [[دعوت]] شده‌اند: {{متن قرآن|يَـٰقَوْمَنَآ أَجِيبُوا۟ دَاعِىَ ٱللَّهِ وَءَامِنُوا۟ بِهِۦ يَغْفِرْ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمْ وَيُجِرْكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍۢ}}<ref>«ای قوم! پاسخ فراخواننده به خداوند را بدهید و به او ایمان آورید تا (خداوند) پاره‌ای از گناهانتان را بیامرزد و شما را از عذابی دردناک پناه دهد» سوره احقاف، آیه ۳۱.</ref> و آنان نیز مانند [[انسان‌ها]] در معرض [[امتحان]] قرار می‌گیرند<ref>تفسیر لاهیجی، ج ۴، ص۶۰۲.</ref>: {{متن قرآن|لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَمَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِ يَسْلُكْهُ عَذَابًا صَعَدًا}}<ref>«تا آنان را در آن بیازماییم و هر کس از یاد پروردگارش روی گرداند او را به عذابی بسیار دشوار گمارد» سوره جن، آیه ۱۷.</ref> وجود افراد [[مؤمن]] و [[کافر]] میان [[جنیان]] و [[پاداش]] هر یک: {{متن قرآن|وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولَئِكَ تَحَرَّوْا رَشَدًا * وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا}}<ref>«و اینکه برخی از ما فرمانبردارند و برخی رویگردان از راه درست، پس کسانی که فرمانبرداری کنند، رهیافتی را می‌جویند * و اما رویگردانان از راه درست، هیزم دوزخ‌اند» سوره جن، آیه ۱۴-۱۵.</ref> و نیز ثمربخش بودن [[استقامت]] آنان بر طریقه [[ایمان]]<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۵۵۹؛ المیزان، ج ۲۰، ص۴۶.</ref>: {{متن قرآن|وَأَنْ لَوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُمْ مَاءً غَدَقًا}}<ref>«و اینکه (به من وحی شده است) اگر بر راه (حقّ) پایداری ورزند آنان را از آبی (و رفاهی) فراوان سیراب می‌کنیم؛» سوره جن، آیه ۱۶.</ref> از دیگر [[ادله]] [[تکلیف]] آنان است، چنان‌که [[آیه]] {{متن قرآن|وَأَنَّا لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدَى آمَنَّا بِهِ فَمَنْ يُؤْمِنْ بِرَبِّهِ فَلَا يَخَافُ بَخْسًا وَلَا رَهَقًا}}<ref>«و اینکه ما چون رهنمود را شنیدیم بدان ایمان آوردیم پس هر کس به پروردگارش ایمان آورد از هیچ کاستی و ستمی نمی‌هراسد» سوره جن، آیه ۱۳.</ref> نیز مؤید ایمان آنان است.
+جنیان همان‌گونه که به [[اصول دین]] مکلف‌اند به [[فروع دین]] هم تکلیف دارند<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص۱۶۹.</ref>: {{متن قرآن|قَالُوا۟ يَـٰقَوْمَنَآ إِنَّا سَمِعْنَا كِتَـٰبًا أُنزِلَ مِنۢ بَعْدِ مُوسَىٰ مُصَدِّقًۭا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ يَهْدِىٓ إِلَى ٱلْحَقِّ وَإِلَىٰ طَرِيقٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ}}<ref>«گفتند: ای قوم! ما (آیات) کتابی را شنیدیم که پس از موسی فرو فرستاده شده است، آنچه را (از کتاب‌های آسمانی) که پیش از آن بوده است راست می‌شمارد، به سوی حق و به راهی راست راهنمایی می‌کند» سوره احقاف، آیه ۳۰.</ref> گفته شده: {{متن قرآن|يَهْدِىٓ إِلَى ٱلْحَقِّ}} درباره [[اصول اعتقادی]] و {{متن قرآن|طَرِيقٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ}} درباره [[فروع دین]] است<ref>تفسیر ابن کثیر، ج ۴، ص۱۸۳؛ روح المعانی، ج ۲۶، ص۴۹.</ref>. بر اساس روایتی [[حضرت محمد]]{{صل}} از [[جنیان]] [[بیعت]] گرفته که [[نماز]]، [[روزه]]، [[زکات]]، [[حج]] و [[جهاد]] را انجام داده، [[خیرخواه]] [[مسلمانان]] باشند<ref>الاحتجاج، ج ۱، ص۳۳۱.</ref>. به گفته‌ای جنیان در جنس [[تکلیف]] با [[انسان]] مشترک‌اند؛ ولی نوع تکلیف آنها متفاوت است<ref>عالم الجن والشیاطین، ص۵۳.</ref>. برخی هم گفته‌اند که آنان در کارهای خویش مجبورند و از خود اختیاری ندارند<ref>فتح الباری، ج ۶، ص۲۴۵؛ الجن و علاقتهم بالانس، ص۱۰۰.</ref>، بنابراین [[مکلف]] نیستند.
+در [[آیه]] ۳۱ [[الرحمن]] که خطاب به ثقلان یعنی [[جن]] و انس است از [[ثواب و عقاب]] آن دو سخن گفته شده و نسبت به پیامدهای گناهانشان [[بیم]] داده شده است. خطاب {{متن قرآن|فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}}<ref>«پس کدام نعمت پروردگارتان را دروغ می‌شمارید؟» سوره الرحمن، آیه ۱۳.</ref> ضمن ۳۱ بار تکرار در همان [[سوره]] متوجه جن و انس بوده، درباره چگونگی برخورد آنان با [[نعمت‌ها]] و کیفرهای [[الهی]] است<ref>المیزان، ج ۱۹، ص۹۸ ـ ۹۹؛ الضوء المنیر، ج ۶، ص۱۹۸.</ref>. بر اساس [[آیات]]، جن مانند انسان در [[قیامت]] [[محشور]] خواهد شد و [[پاداش]] و [[کیفر]] عمل خود را خواهد دید.<ref>[[سید سعید حسینی|حسینی، سید سعید]]، [[جن - حسینی (مقاله)|مقاله «جن»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص ۳۴.</ref>
 == منابع ==