تربیت فرزند در معارف و سیره معصوم: تفاوت میان نسخه‌ها

تربیت فرزند در معارف و سیره معصوم (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۸

۱۷٬۱۹۳ بایت اضافه‌شده ، ‏۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۱٬۹۳۰

ویرایش

@@ خط ۲۱۶: / خط ۲۱۶: @@
 اولین ره‌آورد عمل نکردن [[والدین]] به وعده‌هایشان، پیدایش [[روحیه]] [[نفاق]] و [[دروغ‌گویی]] در کودکان است؛ زیرا کودکان بیشتر از [[رفتار]] و عملکرد والدین درس می‌گیرند تا از سخنان آنها. بنابراین [[احساس]] می‌کنند که [[دروغ]] گفتن [[زشت]] نیست و وفای به عهد و [[پیمان]] را ضروری نمی‌دانند. [[کلیب صیداوی]] نقل می‌کند که [[امام کاظم]]{{ع}} فرمود:
 هنگامی که به فرزندانتان وعده دادید، وفا کنید؛ همانا کودکان چنان می‌پندارند که شما به آنها روزی می‌دهید. [[خداوند متعال]] برای هیچ چیزی به اندازه [ضایع کردن [[حق]]] زنان و کودکان [[خشمگین]] نمی‌شود<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۵۵۸.</ref>.<ref>[[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|سیره خانوادگی ائمه معصوم]]، ص ۱۳۳.</ref>.
+==[[آموزش]]==
+[[حق آموزش]] [[فرزندان]]، شامل [[آموزش خواندن و نوشتن]]، [[آموزش نظامی]]، [[آداب غذا خوردن]] و آموزش [[علوم]] و [[معارف اسلامی]] است که هر یک را جداگانه بررسی خواهیم کرد:
+'''آموزش خواندن و نوشتن''': یکی از [[حقوقی]] که فرزند بر پدر دارد، بهره‌مند شدن از [[نعمت]] [[خواندن و نوشتن]] است. برای ادای این [[حق]]، پدر یا خود باید به این کار اقدام کند و یا هزینه‌ای را صرف آموزش فرزند خود کند. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در این باره فرموده‌اند: «فرزند سه حق بر پدر دارد: نام خوبی برایش [[انتخاب]] کند، [[نوشتن]] به او یاد دهد و پس از [[بلوغ]]، زمینه [[ازدواج]] او را فراهم سازد»<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۲۰۰.</ref>.
+در روایتی [[حضرت علی]]{{ع}} از [[پدران]] خواسته‌اند که فرزندان خویش را به [[علم‌آموزی]] و [[دانش‌اندوزی]] وادار کنند: «فرزندانتان را به [[طلب دانش]] برانگیزید»<ref>متقی هندی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج۱۶، ص۵۸۴.</ref>. حضرت [[امام علی بن الحسین]]{{ع}} نیز فرموده است: «... و اما حق [[کودک]] (خردسال) آن است که بر وی [[رحمت]] آری و در [[تربیت]] [[فکری]] و تعلیمش بکوشی»<ref>ابن شعبه حرانی، تحف العقول عن آل الرسول، ص۳۷۰.</ref>.
+'''آموزش نظامی''': یکی از برنامه‌های [[جامعه اسلامی]]، [[حفظ]] توان و [[استعداد]] رزمی و [[دفاعی]] در برابر [[دشمنان]] است؛ زیرا خطر [[تهاجم نظامی]] [[دشمن]] همیشه وجود دارد و به تعبیر [[قرآن کریم]] {{متن قرآن|وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ}}<ref>«و (این کافران) پیاپی با شما جنگ می‌کنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref>.
+از این جهت [[معصومین]]{{عم}} ضمن پرورش ابعاد مختلف وجودی فرزندان خویش، به دلیل این نیاز [[جامعه]]، [[آداب]] و [[فنون]] رزم را نیز به آنان [[تعلیم]] می‌دادند. در [[مکتب اسلام]]، آموزش شنا، اسب‌سواری و [[تیراندازی]] برای فرزندان، یک [[تکلیف دینی]] و از جمله [[حقوق]] آنها به شمار می‌آید. [[پیامبر]]{{صل}} فرموده‌اند: «[[حق فرزند]] بر پدر، آن است که فرزند را با [[کتاب خدا]] آشنا سازد و تیراندازی و شنا به او بیاموزد»<ref>طبسی، حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت، ص۱۴۸.</ref>. [[حضرت علی]]{{ع}} نیز در روایتی از [[پیامبر]]{{صل}} نقل می‌کنند: «شنا [[تیراندازی]] را به [[فرزندان]] خود [[تعلیم]] دهید»<ref>کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۷.</ref>.
+'''[[آموزش]] [[آداب غذا خوردن]]''': یکی دیگر از [[وظایف والدین]]، آموزش آداب غذا خوردن است که در [[آموزه‌های اسلامی]] به آنها اشاره شده است؛ از جمله: شستن دست‌ها پیش از نشستن بر سر سفره، چهار زانو نشستن بر سر سفره، گفتن {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}} پیش از [[غذا خوردن]]، کوچک برداشتن لقمه غذا و [[پرهیز]] از [[پرخوری]].
+حضرت علی{{ع}} ضمن دستوراتی به [[امام حسن]]{{ع}} فرمودند: «فرزندم! آیا به تو چهار مطلب یاد ندهم که با عمل به آنها از [[دارو]] و [[درمان]] [[بی‌نیاز]] شوی؟
+هیچ‌گاه بر سر سفره غذا منشین مگر آنکه گرسنه باشی؛ از سر سفره غذا بلند مشو مگر آنکه هنوز به غذا میل داشته باشی؛ غذا را خوب بجو و پیش از [[خواب]] به دستشویی برو.»..<ref>ابی فراس، مجموعة ورام، ص۷۳.</ref>. [[امام صادق]]{{ع}} از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل می‌کنند:
+مردی که [[خانواده]] خود را هنگام غذا خوردن بر گرد سفره می‌نشاند و غذایی پیش روی خود می‌گذارد و در آغاز غذا خوردن، [[نام خدا]] را می‌برد و خانواده نیز [[خدا]] را یاد می‌کنند و در آخر نیز خدا را [[حمد]] و [[سپاس]] می‌گویند؛ پس چون سفره جمع شود، مشمول [[آمرزش]] و [[غفران الهی]] قرار گیرند<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۶، ص۵۸۵.</ref>.
+امام حسن{{ع}} در خصوص آداب غذا خوردن می‌فرمایند:
+شستن دست‌ها پیش از خوردن غذا، [[فقر]] و [[اندوه]] را برطرف می‌کند. هنگام غذا خوردن، بر هر [[مسلمان]] فرض است که [[دوازده]] نکته را رعایت کند که چهارتای آنها فرض است و چهار مورد دیگر [[سنت]] و چهار نکته آن از موارد [[ادب]]. فرض‌ها: [[معرفت]]، [[رضا]]، [[بسم الله]] گفتن و [[شکر]] کردن؛ [[سنت‌ها]]: [[وضو]] گرفتن، به جانب چپ نشستن، با سه انگشت غذا خوردن<ref>شریف قرشی، زندگانی امام حسن بن علی، ج۱، ص۲۱۰.</ref>.
+'''آموزش [[علوم]] و [[معارف اسلامی]]''': عرضه صحیح [[معارف دینی]]، متناسب با نیازهای [[کودکان]] و [[نوجوانان]]، نقش مهمی در [[سرنوشت]] آنها دارد. از این رو [[والدین]] [[وظیفه]] دارند [[احکام دین]] را به [[فرزندان]] خود بیاموزند.
+در [[تعالیم اسلامی]]، [[سیر]] [[آموزش]] مسائل [[دینی]] مرحله‌بندی شده است که از مجموع آنها به دست می‌آید که والدین وظیفه دارند پیش از اینکه فرزندشان به سن [[بلوغ]] برسد، با شیوه‌های مختلف [[تربیتی]]، او را با [[فرایض دینی]] آشنا سازند. [[ابن عباس]] از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نقل می‌کند: «اولین کلمه‌ای که بر زبان فرزندانتان می‌گذارید (به آنها یاد می‌دهید) {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«هیچ خدایی جز خداوند نیست» سوره صافات، آیه ۳۵.</ref> باشد.»..<ref>متقی هندی، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج۱۶، ص۴۴۱.</ref>.
+از [[امام صادق]]{{ع}} در این باره [[روایت]] شده است:
+[[کودک]] را تا هفت سالگی به [[حال]] خود می‌گذارند؛ پس چون هفت سالش تمام شد، به او گفته می‌شود که صورت و دستانت را بشوی و چون چنین کرد، بار دیگر رهایش می‌کنند تا اینکه نه ساله شود؛ پس چون نه سالش تمام گشت، [[وضو]] یادش دهند و برای وضو گرفتن [اگر [[سرپیچی]] کند] او را بزنند. همچنین به [[نماز]] وادارش می‌سازند و در [[خواندن نماز]] [اگر سر باز زند] او را [[تنبیه]] کنند. پس چون وضو و نماز یاد گرفت، [[خداوند]] پدر و مادرش را خواهد بخشید انشاءالله<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۳، ص۱۳.</ref>.
+از پیامبر اکرم{{صل}} در اهمیت آموزش نماز به فرزندان روایت شده است:
+فرزندان خود را با زبان به نماز و وضو [[عادت]] دهید و چون به ده سالگی رسیدند، آنها را برای واداشتن به نماز بزنید، ولی از سه ضربه [[تجاوز]] نکنید<ref>ابی فراس، مجموعة ورام، ص۳۵۸.</ref>.
+یکی از [[وظایف پدر]] و مادر در زمینه مسائل دینی، اهمیت دادن به نماز فرزندان است. در [[آیات]] فراوانی بر این مهم تأکید شده است؛ از جمله در [[سوره لقمان]] که می‌فرماید:
+{{متن قرآن|يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ}}<ref>«پسرکم! نماز را بپا دار و به کار شایسته فرمان ده و از کار ناشایست باز دار و در آنچه بر سرت آید شکیب کن؛ بی‌گمان این از کارهایی است که آهنگ آن می‌کنند» سوره لقمان، آیه ۱۷.</ref>.
+[[امامان معصوم]]{{عم}} در زمینه [[روزه]] گرفتن [[فرزندان]] نیز توصیه‌هایی کرده‌اند؛ از جمله فرموده‌اند در [[ماه رمضان]] اگر [[کودک]] [[طاقت]] روزه گرفتن داشته باشد، او را به روزه گرفتن [[تشویق]] کنید و اگر در میان [[روز]] [[گرسنگی]] به او فشار آورد، افطارش دهید؛ زیرا روزه در ماه رمضان سپر از [[آتش]] است و باید فرزندان خود را از آتش سوزان [[جهنم]] [[حفظ]] کنید.
+یکی دیگر از [[آموزه‌های اسلامی]] که [[پیشوایان معصوم]]{{عم}} ضمن [[عنایت]] ویژه‌ای که خود به آن داشتند، فرزندانشان را نیز به آن سفارش می‌کردند، [[آموزش قرآن]] است. ایشان آموزش قرآن را از [[حقوق]] مسلم فرزندان می‌دانستند که [[والدین]]، یا خودشان باید به آنها [[آموزش]] دهند و یا برای آنها [[معلم]] بگیرند. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در این باره فرموده‌اند: «[[حق فرزند]] بر پدر آن است که به او [[قرآن]] بیاموزد»<ref>متقی هندی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج۱۶، ص۴۱۷.</ref>.
+آن حضرت در [[روایت]] دیگری، [[حق]] دختر بر پدر را [[تعلیم]] [[سوره نور]] دانسته‌اند و می‌فرمایند: «حق فرزند بر پدر، آن است که اگر دختر بود، سوره نور را به او تعلیم دهد»<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۱۹۹.</ref>.<ref>[[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|سیره خانوادگی ائمه معصوم]]، ص ۱۳۵.</ref>.
+==[[احترام و تکریم فرزند]]==
+در [[سیره معصومان]]{{عم}} [[تکریم]] و [[احترام]] [[کودکان]]، به شیوه‌های مختلف صورت می‌گیرد؛ از جمله ایستادن و استقبال از فرزندان هنگام ورود آنها به مجالس، [[سلام کردن]] به کودکان، با احترام صدا زدن آنها و [[عیادت]] از کودکان مریض. در [[نظام تربیتی اسلام]]، تکریم و [[شخصیت]] دادن به فرزندان، اهمیت ویژه‌ای دارد. [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} در این باره می‌فرمایند: «فرزندان خود را احترام کنید و آدابشان را [[نیکو]] گردانید که مورد [[رحمت]] و [[بخشش]] قرار خواهید گرفت»<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۱۹۵.</ref>.
+'''سلام کردن به کودکان''': سلام کردن به کودکان، نشانه [[تواضع]] و بزرگی و [[ارج]] نهادن به [[شخصیت]] [[کودکان]] و از [[اخلاق]] [[پیامبران]] است؛ زیرا [[پیامبر اکرم]]{{صل}} با آن شخصیت و [[عظمت الهی]]، به کودکان [[سلام]] می‌کردند و فرموده‌اند:
+پنج چیز است که من تا [[لحظه مرگ]]، آنها را فراموش نمی‌کنم... یکی از آنها سلام گفتن به کودکان است، تا این [[رفتار]] پس از من [در میان [[مسلمانان]]] [[سنت]] گردد<ref>محمدی ری شهری، تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث، ج۴، ص۵۳۸.</ref>.
+مردی با [[حسین بن علی]]{{ع}} روبه‌رو شد و (در اولین [[کلام]]) از حضرت احوال‌پرسی کرد و از [[خداوند]] برای آن جناب [[عافیت]] خواست. حضرت در جواب فرمود: «سلام، قبل از [[سخن گفتن]] است. خداوند تو را عافیت دهد!» سپس فرمود: «به کسی [[اجازه]] سخن گفتن ندهید تا سلام کند»<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ج۲، ص۶۸.</ref>.
+'''[[خطاب نیکو]]''': یکی دیگر از مظاهر [[تکریم]] [[فرزندان]]، [[انتخاب نام]] [[نیک]] و صدا زدن آنها با اوصاف و [[القاب]] نیکوست. [[رسول اکرم]]{{صل}} در این باره فرموده‌اند: «وقتی نام فرزندتان را می‌برید، او را گرامی بدارید و جای نشستن او را وسیع قرار دهید و به او رو ترش مکنید»<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۱۲۷.</ref>. ایشان در [[حدیث]] دیگری نیز بر گذاشتن القاب شایسته بر فرزندان تأکید کرده، می‌فرمایند:
+پیش از آنکه لقب‌ها [ی [[زشت]]] به فرزندانتان [[غلبه]] یابد، لقب‌ها و [[کنیه‌ها]] [ی خوب] بر آنان بگذارید و با القاب [[نیکو]] خطاب کنید<ref>متقی هندی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج۱۶، ص۴۱۹.</ref>.
+'''[[عیب‌جویی]] نکردن از کودکان''': [[چشم‌پوشی]] کردن از [[اشتباهات]] و نادیده گرفتن [[عیوب]] فرزندان، از دیگر راه‌های [[احترام]] به آنها است. [[هشام بن عروه]] از پدر خود نقل می‌کند: روزی مردی در حضور [[پیامبر]]{{صل}} به دلیل عملی که فرزندش انجام داده بود، از او عیب‌جویی کرد. پیامبر{{صل}} به وی فرمود: {{متن حدیث|إِنَّمَا إبْنُكَ سَهْمٌ مِنْ كِنَانَتِكَ}}؛ «فرزندت تیری از تیرهای تیردان توست»<ref>متقی هندی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج۱۶، ص۵۸۴.</ref>.
+استقبال از فرزندان هنگام ورود آنها به مجلس
+در [[سیره پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{عم}} دیده می‌شود که ایشان به [[طور]] معمول، هنگام ورود افراد به مجلس به [[احترام]] آنها می‌ایستادند و برای آنها جا باز می‌کردند. [[روایت]] شده است: [[پیامبر]]{{صل}} نشسته بود که [[حسنین]]{{عم}} به طرف آن حضرت آمدند. پیامبر{{صل}} وقتی آنها را دید، به احترام ایشان ایستاد. چون دو [[کودک]] به [[کندی]] [[حرکت]] می‌کردند، پیامبر{{صل}} به استقبال آنها رفت و آنها را بر دوش خود سوار کرد و فرمود: چه مرکب خوبی دارید و چه سواران خوبی هستید<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۳، ص۲۸۵.</ref>. [[فاطمه]]{{س}} نزد پیامبر{{صل}} می‌آمد، پدر [[بزرگوار]] ایشان به احترام دختر خود می‌ایستاد و او را در جای خویش می‌نشاند<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۳۷، ص۷۱.</ref>.<ref>[[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|سیره خانوادگی ائمه معصوم]]، ص ۱۴۰.</ref>.
 == منابع ==