مرگ در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

مرگ در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۱

۲۱٬۸۹۶ بایت اضافه‌شده ، ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۲۹

ویرایش

@@ خط ۳۲۸: / خط ۳۲۸: @@
 #سخت جان دادن فاسقان: آدمهای بد وفاسقی که بد هم جان می‌‌دهند؛ زیرا خداوند برخی از [[عذاب اخروی]] آنان را در همین دنیا می‌‌خواهد به دیگران نشان دهد. در [[حقیقت]] [[عذاب]] [[استیصال]] را در همین دنیا [[تجربه]] خواهند کرد. [[آیات]] بسیاری در باره [[اقوام]] [[ثمود]] و عاد و [[لوط]] و مانند آنها آمده است که در همین دنیا عذاب سخت داشته و به سختی جان دادند.
 با توجه آن چه گذشت می‌‌توان گفت که نمی‌توان به ظاهر جان دادن افراد [[قضاوت]] کرد و گفت که او چگونه [[آدمی]] بوده است.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل کاهش و آسانی سکرات موت (مقاله)|عوامل کاهش و آسانی سکرات موت]]</ref>
+==[[جهان]] اسباب به پیوسته==
+[[نظام احسن]] [[الهی]] نظامی [[ساده]] و پیچیده است به گونه ای که همه چیز آن به هم پیوسته‌اند. این گونه است که حتی [[حرکت]] برگ درختی در درون چاهی تاریک می‌‌تواند تاثیرات شگرفی بر هستی به جا گذارد. اگر بخواهیم این معنا را تبیین کنیم می‌‌توانیم به چوبی چند متری با قطری کم در درون دیواره سدی بتونی و [[استوار]] اشاره کنیم که به هر علت عمدی و یا [[سهوی]] در آن قرار گرفته است. این چوب در یک فرآیندی می‌‌پوسد و [[اجازه]] می‌‌دهد تا آب در درون دیواره بتونی [[نفوذ]] کند و در بلند مدت آب راهی به پشت [[سد]] باز کند و در نهایت با خوردگی دیواره بر قطره سوراخ و شکاف بیافزاید و موجبات [[فرار]] آب را فراهم آورده یا در نهایت سد را از هم بپاشاند.
+به نظر می‌‌رسد که این [[فروپاشی]] سد امری طبیعی و [[مرگ]] عادی بوده است ولی هنگامی که مهندس سازه‌هایی از این دست به سد می‌‌نگرد و آن را تحلیل می‌‌کند به مرگ زود هنگام سد اشاره می‌‌کند و آن را امری طبیعی در عین حال [[غیر طبیعی]] بر می‌‌شمارد؛ زیرا این سد در صورتی که آن چوب چند متری نبود عمری به مراتب بیش‌تر از این داشت ولی این چوب موجب شد تا عمر سد بسیار کوتاه‌تر از آن گردد که در محاسبات طبیعی به دست آمده بود.
+از نظر [[اسلام]] نقش و کارکرد [[گناهان]] در [[زندگی]] [[بشر]] نیز این گونه است. به این معنا که اگر [[گناه]] خاصی چون [[قطع رحم]] نبود شخص می‌‌بایست هفتاد و هشتاد سالی عمر می‌‌کرد ولی به سبب گناه قطع رحم شخص در مدت زمانی عمر خویش چوبی [[فاسد]] کننده عمر گذاشته که در یک فرآیند [[زمان عمر]] وی را کاهش داده است.
+[[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در [[دعای کمیل]] که از جناب [[خضر]]{{ع}} است می‌‌فرماید: {{متن حدیث|اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِي الذُّنُوبَ الَّتي تَهْتِكُ الْعِصَمَ اَللّـهُمَّ اغْفِـرْ لِي الذُّنُوبَ الَّتي تُنْزِلُ النِّقَمَ اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِي الذُّنُوبَ الَّتي تُغَيِّـرُ النِّعَمَ اَللّـهُمَّ اغْفِرْ لي الذُّنُوبَ الَّتي تَحْبِسُ الدُّعاءَ اَللّـهُمَّ اغْفِرْ لِي الذُّنُوبَ الَّتي تُنْزِلُ الْبَلاءَ}}. خدایا ببخش آن گناهانی را که پرده عصمتم را می‌درد؛ خدایا ببخش آن گناهانی را که بر من [[کیفر]] [[عذاب]] نازل می‌‌کند؛ خدایا ببخش آن گناهانی را که در نعمتت را به روی من می‌بندد؛ خدایا ببخش آن گناهانی را که مانع قبول دعاهایم می‌‌شود؛خدایا ببخش آن گناهانی را که بر من [[بلا]] می‌فرستد.
+[[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در این فرازها و بندهای [[دعا]] به خوبی آشکار می‌‌کند که چگونه [[گناهان]] که امری به نظر بیرون از دایره [[تکوین]] است در امور [[تکوینی]] و [[جهان]] خارج تاثیر می‌‌گذارد و معادلات و محاسبات را دگرگون می‌‌کند. در [[آیات]] و [[روایات]] بسیاری دیگر نیز این معنا تبیین و تشریح شده است که چگونه [[پرداخت زکات]] و در پیش گرفتن [[تقوای الهی]] از سوی [[جامعه]] ای می‌‌تواند موجبات افزایش [[رزق و روزی]] شود و یا درهای [[آسمان]] را به روی [[بندگان]] بگشاید چنان که ترک [[تقوا]] و [[ارتکاب گناه]] از سوی مردمانی موجب می‌‌شود تا آنان گرفتار بلاهای به ظاهر طبیعی چون سیل و [[زلزله]] شوند. از این روست که در علت وقوعی امور طبیعی چون زلزله و سیل و توفان تنها نمی‌بایست به علل طبیعی آن توجه داشت بلکه به رفتارهای [[آدمی]] نیز توجه یافت که موجب می‌‌شود تا [[زمین]] بر خود بلرزد و [[خشم]] خویش را به زمین لرزه ای یا توفانی آشکار کند. در [[حقیقت]] فسادی که در آب و هوا و دریا و خشکی پدید می‌‌آید یکی از عوامل بسیار موثر و مهم آن دستاوردهای [[زشت]] و [[پلید]] بشری است.
+به هر حال در [[تفکر]] و [[اندیشه]] [[اسلامی]] چنان که به حوادث و رخدادها در کنار [[روایات معتبر]] و آیات [[وحیانی]] [[اثبات]] شده است [[جهان تکوین]] چنان به هم پیوسته است که رفتارهای آدمی می‌‌تواند در جهان خارج و [[طبیعت]] چنان تاثیر شگرفی به جا گذارد که [[زمین]] لرزه‌ها و توفان‌ها از جمله کوچک‌ترین آثار آن باشد..<ref>[[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[مرگ گناهی و گناهان مرگ آفرین (مقاله)|مرگ گناهی و گناهان مرگ آفرین]]</ref>
+==[[اجل مسمی]] و [[اجل معلق]]==
+[[اجل]] به معنای هنگام [[زمان]] وقت معین و محدود (لغت‌نامه‌دهخد) نهایت [[زمان عمر]] هنگام [[مرگ]] (فرهنگ‌لاروس.) مدت تعیین شده برای امور مثل نهایت مدت برای ادای [[قرض]]<ref>فرهنگ‌فارسی‌معین.</ref> و پایان عمر [[انسان‌ها]] [[امّت‌ها]] و موجودات است.<ref>مفردات‌راغب العین مجمع‌البیان ج۳و۴</ref>. گفتنی‌است که واژه «اجل» هم در امور [[تکوینی]] و هم در امور اعتباری کاربرد دارد و در این جا مراد از اجل همان اجلی است که در امور تکوینی جاری می‌‌شود.
+اجل در [[فرهنگ قرآنی]] به دو بخش اصلی اجل مسمی و اجل معلق بخش شده است. اجل مسمی به این معناست که برای هر چیزی زمان مشخصی است که با سر آمد آن عمر آن چیز پایان می‌‌یابد. اجل مسمی که از آن به اجل حتمی نیز یاد می‌‌شود تنها مختص [[انسان]] نیست بلکه همه آفریده‌های [[الهی]] را در بر می‌‌گیرد. از این روست که [[خداوند]] در آیاتی چون ۳۸ و ۳۹ [[سوره رعد]] و ۱۰۳ و ۱۰۴ [[سوره هود]] و ۲۹ [[سوره لقمان]] و ۱۳ [[سوره فاطر]] و ۵ [[سوره زمر]] از اجل مسمای [[حرکت]] [[خورشید و ماه]] و بر پایی [[قیامت]] و [[رستاخیز]] سخن می‌‌گوید و در [[آیه]] ۲ سوره رعد کرات آسمانی را دارای اجل [[تغییر]] ناپذیر می‌‌داند. آیه ۳۴ [[سوره اعراف]] و نیز ۴۹ [[سوره یونس]] و آیاتی دیگر از اجل مسمی و تغییر ناپذیر [[امت‌ها]] و [[جوامع بشری]] سخن به میان اورده است.
+به نظر می‌‌رسد که اجل مسمی همان اجل مکتوب باشد که در [[آیات]] ۳۸ و ۳۹ سوره رعد و آیه ۱۱ [[سوره]] سوره فاطر از آن سخن به میان آمده است. در [[روایات]] «اجل مسمّی» به اجل غیر قابل تغییر [[تفسیر]] شده است.<ref>نورالثقلین ذیل آیه ۳۴ سوره اعراف</ref>.
+اما انسان‌ها افزون بر اجل مسمی و تغییر ناپذیر دارای یک اجل معلق نیز می‌‌باشند که تغییر پذیر است.(انعام [[آیه]] ۲) همچنین از کلمه {{متن قرآن|يُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى}} در آیه ۹ و ۱۰ [[سوره ابراهیم]] استفاده می‌شود که در مقابل «اجل‌مسمّی» [[اجل]] دیگری نیز هست که قابل [[تغییر]] می‌باشد. از این اجل دوم که قابل تغییر است به [[اجل معلق]] یاد می‌‌شود.
+از آن جایی که این اجل معلق ارتباط تنگاتنگی با [[رفتار]] و [[کردار]] [[آدمی]] می‌‌یابد از آن به عنوان اجل زودهنگام نیز یاد می‌‌شود؛ زیرا شخصی که گرفتار اجل معلق می‌‌شود می‌‌بایست به طور طبیعی و بر اساس اجل مسمای [[الهی]] عمر بیش تری داشت ولی به سبب رفتارهایی آن [[زمان]] از میان می‌‌رود و عمرش کوتاه شده و گرفتار [[مرگ]] معلق می‌‌شود.
+[[خداوند]] در [[آیات]] ۳ و ۴ [[سوره نوح]] عبادت‌گریزی و [[بی‌تقوایی]] و [[اطاعت]] نکردن از [[پیامبر الهی]] را موجب مرگ پیش از رسیدنِ اجل مسمّی معرفی می‌‌کند. به این معنا که امور سه گانه ترک [[عبادت]] بی‌تقوایی و عدم [[اطاعت از پیامبران]] می‌‌تواند [[مرگ طبیعی]] آدمی را پیش اندازد و عمر آدمی را کوتاه کند.
+آیه ۱۰ سوره ابراهیم نیز [[اعراض]] از [[دعوت الهی]] را موجب کاهش عمر و نرسیدن [[جوامع]] و [[امّت‌ها]] به اجل مسمّای خود می‌‌داند؛ زیرا جوامع با ترک و اعراض از دعوت الهی [[رفتاری]] را در پیش می‌‌گیرند که زمینه را برای انزال [[عذاب‌های الهی]] فراهم می‌‌آورد و بلایای به ظاهر طبیعی چون توفان و [[زمین]] لرزه و سیل و قحطی و مانند آن موجب می‌‌شود تا [[جامعه]] در وضعیتی قرار گیرد که استقرار و [[امنیت]] و [[آسایش]] نداشته باشد و از درون از هم بپاشد و به جای [[همگرایی]] و اتفاق و [[عدالت]] واگرایی و [[تفرقه]] و [[ظلم]] [[جانشین]] شود و [[مردمان]] به [[جان]] هم افتند و [[دولت]] و [[نظام سیاسی]] و [[اجتماعی]] از میان برود به گونه ای که دیگر جامعه ای برقرار نماند..<ref>[[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[مرگ گناهی و گناهان مرگ آفرین (مقاله)|مرگ گناهی و گناهان مرگ آفرین]]</ref>
+==تاخیر اجل معلق و تغییر آن==
+از آن جایی که در [[بینش]] و نگرش [[قرآنی]] اجل به دست [[خداوند]] است و خداوند به عنوان منشای اجل‌ها معرفی شده و اوست که [[اجل]] و مدت [[زمان مرگ]] و هستی [[انسان‌ها]] و هر موجود دیگری را معین و مشخص می‌‌کند<ref>آل عمران آیه ۱۴۵ و انعام آیات ۲ و ۱۲۸ و نیز ابراهیم آیه ۱۰ و اسراء آیه ۹۹ و آیات دیگر</ref> بنابراین می‌‌بایست گفت که [[تغییر]] اجل‌ها نیز به دست اوست<ref>رعد آیات ۳۸ و ۳۹</ref> و خداوند است که می‌‌تواند اجل‌ها را تغییر دهد و اجلی را محو و اجلی دیگر را ثبت کند.
+براین اساس اگر برای کسی [[عمر طولانی]] یا کوتاهی نوشته شده باشد خداوند می‌‌تواند همان اجل مکتوب و مسما را تغییر دهد؛ زیرا [[ام الکتاب]] در [[اختیار]] و بخشی از [[فرمان]] اوست که می‌‌تواند تغییر داده و محو و [[اثبات]] نماید.<ref>نوح آیه ۴۷ و فاطر آیه ۱۱ و رعدد آیات ۳۸ و ۳۹</ref>
+خداوند در [[آیات]] ۱۰ [[سوره ابراهیم]] و ۴ [[سوره نوح]] خود را منشای اصلی تغییر اجل‌ها از جمله [[اجل معلق]] می‌‌کند. به این معنا که خداوند اجل معلق را نیز تاخیر می‌‌افکند.
+البته در آیات دیگر تبیین و تشریح شده است که این تغییر در اجل معلق و تاخیر در آن نیازمند زمینه‌ها و بسترهایی است که شخص خود با [[اعمال]] و رفتارش بدان شکل می‌‌بخشد.
+اگر بخواهیم علل و عواملی که زمینه‌ساز تاخیر در اجل معلق است دسته‌بندی کنیم می‌‌توانیم آن را در چهار چیز اصلی سامان دهیم که عبارتند از: [[اجابت]] [[دعوت الهی]] و [[پذیرش اسلام]] و [[ایمان]] [[اطاعت از پیامبران]] [[عبادت الهی]] و [[تقوا]].
+خداوند در [[آیه]] ۱۰ سوره ابراهیم اجابت دعوت الهی و پذیرش اسلام و ایمان را عامل اصلی برای [[طولانی شدن عمر]] [[آدمی]] تا [[اجل مسمی]] و معین [[الهی]] می‌‌داند و [[مردمان]] را [[تشویق]] می‌‌کند تا با پذیرش اسلام مرگ‌های خود تا [[زمان]] اجل مسمی به تاخیر افکنند.
+آیات یک تا سوم سوره نوح به عامل دوم اشاره می‌‌کند که همان پذیرش [[اطاعت از پیامبران]] در طول [[اطاعت از خداوند]] است. اطاعت از پیامبران از جمله [[پیامبر گرامی]]{{صل}} عامل مهمی در تاخیر [[اجل]] تا [[زمان]] مسمای آن است.
+همین [[آیات]] به دو عامل [[عبادت]] و [[تقوای الهی]] به عنوان عوامل تاخیر ساز اشاره می‌‌کند تا این گونه [[مردمان]] را برای انجام کارهای خیر و [[نیک]] [[دعوت]] و [[ترغیب]] نماید. اصولا [[انسان]] [[زندگی]] را می‌‌بایست برای [[کارهای نیک]] و فراهم آوری شرایط [[رشد]] و کمال بخواهد و اگر مرگی را می‌‌خواهد برای [[رهایی]] از [[شر]] و بلاهایی باشد که [[دین]] و کمال را از وی سلب می‌‌کند. البته درخواست [[مرگ]] در هر شرایطی نادرست است مگر آنکه این درخواست مرگ همان [[شهادت]] در راه [[خداوند]] باشد.
+در دعای ماثوری که در [[مفاتیح الجنان]] از [[امام سجاد]]{{ع}} برای [[روزه]] سه [[شنبه]] نقل شده آمده است: {{متن حدیث|اللهم اجعل الحياة زيادة لي في كل خير واجعل الموت راحة لي من كل شر}}؛ خداوندا زندگی‌ام را برای انجام کارهای خیر بیافزا و مرگم را [[آسایش]] و [[راحتی]] از هر شر و [[بدی]] قرار ده. به این معنا که [[آدمی]] اگر زندگی طولانی بخواهد برای انجام کارهای خیر باشد و مرگش برای این باشد که از شر وبدی رهایی یابد. البته این [[حدیث]] همانند دیگر [[احادیث]] از [[پیامبر]]{{صل}} نیز در کتب [[اهل سنت]] آمده است که بیانگر این معناست که این مطلبی است که [[شیعه]] و [[سنی]] بر آن [[اذعان]] دارند و همه از منبع واحد و یگانه [[الهی]] سرچشمه گرفته است.
+به هر حال بسیاری از [[مردم]] به سبب [[ترک اطاعت]] و تقوای الهی گرفتار مرگ زود [[رس]] می‌‌شوند و [[گناهان]] عمرشان را کوتاه می‌‌کند و همانند قیچی و داسی قطع می‌‌کند و می‌‌برد؛ چنان که خداوند به صراحت می‌‌فرماید که بسیاری از [[سختی‌ها]] و [[مشکلات]] زندگی به سبب ترک ذکر [[الله]] است: {{متن قرآن|وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةًۭ ضَنكًۭا وَنَحْشُرُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ أَعْمَىٰ}}<ref>«و هر که از یادکرد من روی برتابد بی‌گمان او را زیستنی تنگ خواهد بود و روز رستخیز وی را نابینا بر خواهیم انگیخت» سوره طه آیه ۱۲۴.</ref>.
+[[امام صادق]]{{ع}} درباره تاثیر [[گناهان]] و [[بی‌تقوایی]] در مرگ‌های زودرس می‌‌فرماید: {{متن حدیث|نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ اَلذُّنُوبِ اَلَّتِي تُعَجِّلُ اَلْفَنَاءَ وَ تُقَرِّبُ اَلْآجَالَ وَ تُخْلِي اَلدِّيَارَ وَ هِيَ قَطِيعَةُ اَلرَّحِمِ وَ اَلْعُقُوقُ وَ تَرْكُ اَلْبِرِّ}}؛ «به [[خدا]] [[پناه]] می‌برم از گناهانی که نابودی را [[شتاب]] می‌دهند و [[مرگ‌ها]] را نزدیک می‌سازند و [[خانه‌ها]] را ویران می‌‌کنند و آنها [[قطع رحم]] و [[آزردن]] و [[نافرمانی]] پدر و مادر و واگذاردن [[احسان]] و [[نیکی]] است».
+آن حضرت{{ع}} همچنین در این باره می‌فرماید: {{متن حدیث|مَنْ يَمُوتُ بِالذُّنُوبِ أَكْثَرُ مِمَّنْ يَمُوتُ بِالْآجَالِ وَ مَنْ يَعِيشُ بِالْإِحْسَانِ أَكْ ... بِالذُّنُوبِ أَكْثَرُ مِمَّنْ يَمُوتُ بِالْآجَالِ وَ مَنْ يَعِيشُ بِالْإِحْسَانِ أَكْثَرُ مِمَّنْ يَعِيشُ بِالْأَعْمَارِ}}؛ تعداد کسانی که به واسطه گناهان خود می‌میرند از کسانی که به واسطه به سر آمدن عمر ([[اجل]] حتمی) می‌میرند بیشتر است و تعداد کسانی که به سبب احسان و [[نیکوکاری]] [[زندگی]] دراز می‌کنند افزون است.<ref>بحارالانوار ج ۵ ص۱۴۰</ref>.
+از این دسته از [[روایات]] می‌‌توان نتیجه گرفت که [[مردمان]] به سبب گناهان و ترک [[عبادت]] و [[تقوای الهی]] دچار [[مرگ]] زود [[رس]] می‌‌شوند و پیش از آنکه مرگ محتوم و [[قطعی]] آنان برسد خویش با دست‌های خود [[گور]] خود را می‌‌کنند و از [[نعمت]] زندگی [[محروم]] می‌‌شوند.
+این که گناهان و یا [[رفتار]] [[آدمی]] در [[جهان تکوین]] اثر می‌‌گذارد از آن روست که [[نظام هستی]] بر اساس اسباب و علل [[آفریده]] شده است و هر کاری در [[جهان]] در امر دیگر جهان تاثیر می‌‌گذارد چنان که افزایش [[مصرف]] سوخت‌های فسیلی از سوی [[انسان]] موجب افزایش گازهای گلخانه ای و سوراخ شدن طبقه ازون در جو و افزایش [[گرما]] و [[مرگ و میر]] گیاهان و جانوران بسیاری می‌‌شود. امام صادق{{ع}} در باره [[نظام]] سبب و مسببی [[جهان آفرینش]] می‌‌فرماید: {{متن حدیث|أَبَى اَللَّهُ أَنْ يُجْرِيَ اَلْأَشْيَاءَ إِلاَّ بِأَسْبَابٍ فَجَعَلَ لِكُلِّ شَيْءٍ سَبَباً}}؛ [[خداوند]] ابا و [[پرهیز]] دارد از جریان ا [[مور]] مگر از طریق اسباب آنها پس برای هر چیزی سببی قرار داده است<ref>میزان الحکمه محمدی ریشهری ج ۵ ح ۸۱۶۶</ref>.
+باشد با [[پرهیز]] از [[گناهان]] و ترک آن و همچنین [[پیروی]] از [[آموزه‌های قرآنی]] و [[اسلامی]] در مسیری گام برداریم که [[نعمت‌های الهی]] به سوی ما سرازیر شده و بلایای به ظاهر طبیعی و عادی از سر ما دور گردد و [[جامعه]] و [[کشور اسلامی]] از [[برکات الهی]] بهره مند شود.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[مرگ گناهی و گناهان مرگ آفرین (مقاله)|مرگ گناهی و گناهان مرگ آفرین]]</ref>
 == منابع ==
 {{منابع}}
-# [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲''']]
+# [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]] [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲''']]
-# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[نگرشی قرآنی به عوامل انتقال از جهان (مقاله)|'''نگرشی قرآنی به عوامل انتقال از جهان''']]
+# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[نگرشی قرآنی به عوامل انتقال از جهان (مقاله)|'''نگرشی قرآنی به عوامل انتقال از جهان''']]
-# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[حقیقت مرگ و زندگی در قرآن (مقاله)|'''حقیقت مرگ و زندگی در قرآن''']]
+# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[حقیقت مرگ و زندگی در قرآن (مقاله)|'''حقیقت مرگ و زندگی در قرآن''']]
-# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[مردگان آگاه‌تر از زندگان (مقاله)|'''مردگان آگاه‌تر از زندگان''']]
+# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[مردگان آگاه‌تر از زندگان (مقاله)|'''مردگان آگاه‌تر از زندگان''']]
-# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل به تأخیر افتادن مرگ (مقاله)|'''عوامل به تأخیر افتادن مرگ''']]
+# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[عوامل به تأخیر افتادن مرگ (مقاله)|'''عوامل به تأخیر افتادن مرگ''']]
-# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[امکان و چگونگی تقدیم و تاخیر مرگ (مقاله)|'''امکان و چگونگی تقدیم و تاخیر مرگ''']]
+# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[امکان و چگونگی تقدیم و تاخیر مرگ (مقاله)|'''امکان و چگونگی تقدیم و تاخیر مرگ''']]
-# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[مرگ و رستاخیز از منظر امام باقر (مقاله)|'''مرگ و رستاخیز از منظر امام باقر''']]
+# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[مرگ و رستاخیز از منظر امام باقر (مقاله)|'''مرگ و رستاخیز از منظر امام باقر''']]
-# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل کاهش و آسانی سکرات موت (مقاله)|'''عوامل کاهش و آسانی سکرات موت''']]
+# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[عوامل کاهش و آسانی سکرات موت (مقاله)|'''عوامل کاهش و آسانی سکرات موت''']]
+# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری خلیل]] [[مرگ گناهی و گناهان مرگ آفرین (مقاله)|'''مرگ گناهی و گناهان مرگ آفرین''']]
 {{پایان منابع}}