مرگ در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

مرگ در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۵

۲۰٬۱۲۳ بایت اضافه‌شده ، ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۲۹

ویرایش

@@ خط ۴۶۱: / خط ۴۶۱: @@
 [[مؤمنان]] با [[نشاط]] و [[راحتی]] مرگ را استقبال کرده و [[فرشتگان]] با حالت آسان [[جان]] ایشان را می‌‌گیرند<ref>نازعات، ایات ۱ و ۲</ref> ولی مرگ [[کافران]] به [[سختی]] خواهد بود.<ref>همان؛ تفسیر کبیر، ج ۱۱، ص۲۸</ref>
 اینها گوشه ای از عالم [[مردگان]] و وضعیتی است که آنان بدان گرفتار یا بهره مند می‌‌باشد. بازخوانی همه ابعاد عالم مردگان و وضعیت آنان نیازمند حوصله و وقت بیش تری است که در حوصله این [[مقام]] نمی‌گنجد؛ چراکه مثنوی هفتاد من کاغذ می‌‌شود؛ زیرا عالم مردگان همانند عالم زندگان در [[دنیا]]، [[جهانی]] بسیار شگفت انگیز‌تر و عجیب‌تر است چنان که [[قرآن]] به گوشه‌های از این شگفتی‌ها و عجایب آن عالم اشاره داشته است.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عالم مردگان (مقاله)|عالم مردگان]]</ref>
+==نقش [[انسان]] در [[استعجال]] [[عذاب]] در [[دنیا]]==
+[[سنت الهی]] بر این قرار گرفته است که در عذاب [[کافران]] [[تعجیل]] نکند.<ref>طور، آیات ۴۲ و ۴۵</ref> از [[آیات]] ۵۸ [[سوره کهف]] و ۵ و ۶ [[سوره رعد]] نیز به دست می‌‌آید که [[غفران]] و [[رحمت]] گسترده خداوندی مانع تعجیل در عذاب کافران است؛ چنان که [[خداوند]] در آیات ۷۱ تا ۷۳ [[سوره نمل]] با اشاره به فضل خود نسبت به افریده، آن را مانع در تعجیل در عذاب کافران بر می‌‌شمارد. خداوند به [[علم]] خود و در چارچوب [[نظام احسن]] بر آن است تا عذاب‌های کافران در دنیا انجام نپذیرد.<ref>انعام، آیات ۵۸ و ۵۹</ref> از این روست که به کافران مهلت می‌‌دهد تا حتی در دنیا از [[زندگی]] بهتر و مناسبی برخوردار باشند. این گونه است که خداوند روزی کافران را افزایش داده و بر کم و کیف [[نعمت]] ایشان می‌‌افزاید.<ref>مریم، آیه ۷۵؛ نمل، آیات ۷۱ تا ۷۳؛ آل عمران، آیه ۱۷۸؛ موضوع استدراج و املاء به این مهم پرداخته است</ref>
+خداوند همچنین در آیاتی از جمله [[آیه]] ۶۸ [[سوره هود]] و نیز ۵۸ سوره کهف و ۴۵ [[سوره فصلت]] با اشاره به مسأله [[اجل]] در کارها بیان می‌‌کند که خداوند بنابر [[سنت]] [[آجال]] بر آن است تا هر چیزی در [[زمان]] مشخص و معین خود انجام گیرد. پس این گونه نیست که تا [[اجل مسمی]] نرسد کاری انجام گیرد و اتفاقی پیش از [[موعود]] مشخص آن تحقق یابد. پس سنت الهی اجل <ref>زمان مقدّر و معیّن</ref> داشتن کارها، خود از اسباب مهم تأخیر عذاب در دنیاست؛ ولی این تاخیر هرگز به معنای تردید در قطعیت عذاب نیست؛ به این معنا که عذاب ممکن است گاه همراه با تاخیر باشد از [[اجل معلق]] خود تا اجل مسمی به تاخیر بیافتد هم قطعیت آن از میان نمی‌رود.<ref>هود، آیات ۷ و ۸</ref>
+اما برخی از رفتارهای [[مردمان]] موجب می‌‌شود که خداوند به طور استثنا برخی از این [[کافران]] را در همین [[دنیا]] [[عذاب]] کند و آنان را گرفتار عذاب [[استیصال]] نماید و یا حتی برخی از [[رفتار]] عذاب [[قطعی]] را از شخص یا [[جامعه]] از همین دنیا بردارد. [[خداوند]] به عنوان نمونه با اشاره به مسأله بدایی که برای [[قوم یونس]] پیش آمده می‌‌فرماید که در عذاب [[موعود]] نسبت به قوم یونس، پس از [[ایمان آوردن]] آنان [[بدا]] شد و عذاب قطعی از آنان برداشته شد و آنان تا زمانی بهره مند از [[زندگی]] خوب شدند. البته این محدودیت زمانی به معنای تاخیر نبوده است؛ بلکه به این معنا بوده که ایشان چون [[ایمان]] آورده از عذاب [[رهایی]] یافتند تا زمانی که باز به رفتارهای [[کفر]] آمیز و [[گناه]] باز گردند که عامل عذاب دیگری است. پس آن عذاب نخست از ایشان برداشته شد و اگر هم بعدها دوباره عذابی به ایشان رسید به سبب کفر و گناهی دیگر بوده است.<ref>یونس، آیه ۹۸</ref>
+پس می‌‌توان گفت که کارها و [[اعمال]] [[انسانی]] نقش مهمی در ایجاد عذاب، تقدم و تاخر آن دارد و حتی ممکن است که عذاب قطعی [[اخروی]] را به دنیا بکشاند، چنان که می‌‌تواند عذاب قطعی [[دنیوی]] را بردارد.
+نکته ای دیگر آنکه [[مسلمانان]] و [[مؤمنان]] نیز با کارهای خود می‌‌تواند زندگی را در دنیا بر خود سخت و یا آسان کنند؛ چراکه برخی از تنبیهات [[الهی]] که می‌‌بایست در [[آخرت]] انجام گیرد در دنیا به سراغ ایشان می‌‌آید یا زندگی همراه با [[آرامش]] و [[آسایش]] آنان به زندگی همراه با [[بدبختی]] تبدیل می‌‌شود. از این روست که خداوند در آیاتی از جمله [[آیه]] ۱۲۴ [[سوره طه]] بیان می‌‌کند که چگونه [[یاد خدا]] موجب افزایش و کاهش [[نعمت]] و نیز سخت و آسان شدن زندگی می‌‌شود.
+در [[آیات قرآنی]] به این نکته بارها توجه داده شده که برای [[انسان‌ها]] بلکه حتی [[جوامع بشری]] دو دسته [[اجل]] و [[زمان مرگ]] قرار داده شده که از آن به [[اجل مسمی]] و [[اجل معلق]] یاد می‌‌شود. [[اجل مسمی]] [[زمان]] مشخص و معین [[مرگ انسان]] یا [[جامعه]] است که هیچ تاخیر و تقدمی در آن راه نمی‌یابد؛ اما اجل معلق، زمان مرگی است که به کارها و [[اعمال انسان]] و [[جامعه بسته]] است. پس می‌‌تواند [[مرگ]] شخص یا امتی پیش بیافتد و شخص و جامعه دچار مرگ زودرس شود.<ref>انعام، آیات ۲ و ۶۰؛ نحل، ایه ۶۱؛ طه، آیه ۱۲۹؛ فاطر، آیه ۴۵؛ نوح، آیه ۴</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل و چرایی مرگ زودرس (مقاله)|عوامل و چرایی مرگ زودرس]]</ref>
+==عوامل [[استعجال]] و [[سختی]] ها==
+چنان که گفته شد برخی از کارها و [[اعمال انسان‌ها]] موجب تقدیم [[عذاب]] از [[آخرت]] به [[دنیا]] و نیز از اجل مسمی به اجل معلق می‌‌شود و یا [[مسلمان]] و [[مؤمن]] را دچار [[گرفتاری]] و سختی در [[زندگی]] می‌‌کند و [[آسایش]] و [[آرامش]] را از او بر می‌‌دارد.
+# [[فسق]] و [[فجور]]: [[خداوند]] در [[آیه]] ۱۶ [[اسراء]] در بیان علت گرفتاری [[مردم]] به [[عذاب دنیوی]] به رفتارهای آنان توجه می‌‌دهد و می‌‌فرماید که [[اعمال]] فسق و فجور موجب آن است که خداوند [[مردمان]] را در همین دنیا عذاب کند و به آنان مهلت ندهد؛ در حالی که [[سنت الهی]] بر تاخیر عذاب تا آخرت است؛ ولی این گونه [[رفتار]] آن چنان بر [[جوامع بشری]] خطرناک است که می‌‌بایست در همین دنیا به عذاب [[استیصال]] دچار شوند تا جلوی گسترش آن گرفته شود و دیگران نیز [[عبرت]] گیرند.<ref>همچنین انعام، آیات ۱۲۳ و ۱۲۴؛ اعراف، آیات ۹۴ و ۹۵</ref>
+# [[هتک حرمت]] و آبروریزی: خداوند در آیه ۱۹ [[سوره نور]] بیان می‌‌کند که اعمالی چون هتک حرمت اشخاص و آبروریزی موجب می‌‌شود تا خداوند عذاب را پیش اندازد و شخص را در همین دنیا [[مجازات]] کند و [[کیفر]] دهد افزون بر این که در آخرت نیز عذاب دردناکی در [[انتظار]] او خواهد بود.
+# [[اشغال گری]] و آواره‌سازی مردم: آواره‌سازی مردم از [[خانه]] و [[وطن]] ایشان نیز عامل دیگری است که موجب [[خشم خداوند]] شده و خداوند [[خواری]] و بلکه [[مرگ]] همراه با [[عذاب]] را در همین [[دنیا]] به آواره کنندگان می‌‌چشاند.<ref>بقره، ایه ۵۸؛ اسراء، آیات ۶۶ و ۶۷ و نیز آیات ۱۰۱ و ۱۰۳</ref>
+# [[جاسوسی]] و [[تجسس]]: همچنین جاسوسی و [[استراق سمع]] برای مقاصد [[شیطانی]] خود عامل [[استعجال]] عذاب در دنیاست که در [[آیات]] ۷ تا ۹ [[سوره صافات]] به آن اشاره شده است.
+#زیاده رویی و [[اسراف]]: اسراف نیز از جمله عواملی است که موجب [[هلاکت]] [[انسان]] و [[جامعه]] در دنیا می‌‌شود.<ref>ذاریات، آیات ۳۱ تا ۳۴؛ انبیاء، آیات ۷ و ۹</ref>
+# [[اطاعت]] از [[مستکبران]] و جبارین: [[پیروی]] و اطاعت از مستکبران و [[زورگویان]] و [[جباران]] نیز از دیگر عوامل [[گرفتاری]] انسان در دنیا به عذاب‌هایی [[الهی]] است.<ref>هود، آیات ۵۸ و ۵۹؛ انعام، آیات ۴۶ و ۴۷</ref>
+# [[ظلم و ستم]]: [[امام صادق]]{{ع}} می‌‌فرماید: [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: زودرس‌ترین بدیها از نظر [[کیفر]] و [[عقوبت]] [[تجاوز]] کاری و [[ستمگری]] است.<ref>اصول کافی جلد ۴ صفحه ۱۹</ref> [[علامه مجلسی]] <ref>ره</ref> گوید: مقصوداز [[تعجیل]] در کیفر او اینست که در دنیا نیز کیفر کردارش باو می‌رسد، بلکه در دنیا نیز زود باو برسد.
+# [[بدخلقی]]: تند خویی و بد خلقی از دیگر عواملی استجعال عذاب در دنیاست که در آیاتی از جمله آیات ۱۳ و ۱۶ [[سوره قلم]] به آن اشاره شده است.
+# [[بخل ورزی]]: این که انسان با داشتن [[نعمت]] از آن بهره [[نبرد]] و در [[بخشش]] به آن کوتاهی ورزد و [[بخل]] نماید، یکی از علل [[خشم الهی]] نسبت به او و دچار شدن به عذاب خداوندی در دنیاست.<ref>قلم، ایات ۱۷ تا ۲۴</ref>
+# [[عاق والدین]]: همان طوری که دعای [[والدین]] و [[صله رحم]] موجب ازدیاد و افزایش عمر است؛ چنان که [[امام باقر]]{{ع}} می‌‌فرماید: [[نیکی به پدر و مادر]] عمر را زیاد می‌کند.<ref>بحار الانوار، ج ۷۱، ص۵۸</ref> [[عقوق والدین]] نیز موجب [[تعجیل عذاب]] و مرگ زودرس می‌‌شود. [[پیامبر]]{{صل}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|قال رسول الله{{صل}}: ثلاثةٌ مِنَ الذُّنوبِ تُعَجَّلُ عُقوبَتُها و لا تُؤَخَّرُ إلى الآخِرَةِ : عُقوقُ الوالِدَينِ ، و البَغيُ على الناسِ ، و كُفرُ الإحسانِ}}؛ [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: سه [[گناه]] است که [[عقوبت]] را پیش می‌‌اندازد و تا [[آخرت]] به تاخیر نمی‌اندازد: [[عقوق والدین]]؛ [[بغی]] و [[ستم]] گری بر [[مردم]]، و [[کفران]] نسبت به [[احسان]] و [[نیکی]] دیگران.<ref>مجالس المفید، ص۱۴۸، أمالی الطوسی، ج ۱، ص۱۳</ref>
+# [[کفران نعمت]] و ترک [[شکرگزاری]]: از دیگر عواملی که موجب می‌‌شود تا [[نعمت]] از [[انسان]] گرفته شود و [[عذاب]] و [[گرفتاری]] به [[آدمی]] رو آورد، کفران نعمت و ترک [[شکر]] و [[سپاسگزاری]] است. [[امام سجاد]]{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|الذنوب التي تغيّر النعم: البغي علي النّاس، والزوال عن العادة في الخير واصطناع المعروف، وكفران النعم، وترك الشكر}}؛ گناهانی که موجب [[تغییر]] نعمت می‌‌شود عبارتند از: [[ظلم]] به [[مردمان]]، ترک [[عادت]] در کارهای خیر و انجام معروف؛ کفران نعمت و ترک شکر و [[سپاس]].<ref>معانی الأخبار ص۲۷۰</ref>
+# [[سکوت]] در برابر گناه: سکوت کردن و ترک [[امر به معروف و نهی از منکر]] از دیگر عواملی است که [[مرگ]] و عذاب را زودرس می‌‌کند و انسان وجامعه در همین [[دنیا]] گرفتار [[خشم]] و [[عذاب الهی]] می‌‌شود.<ref>اعراف، ایات ۱۶۳ تا ۱۶۵</ref>
+# [[سفاهت]] و [[اعمال]] سفیهانه: اعمال سفهیانه از دیگر علل و عوامل [[استعجال]] عذاب در دنیا می‌‌شود چنان که این مطلب از ایه ۱۵۵ [[سوره اعراف]] به دست می‌‌اید.
+# [[جدال]] و [[ستیزه جویی]]: این که انسان بی‌دلیل جدال کند و بخواهد سخنی ناروا را به [[کرسی]] بنشاند خود عامل استعجال عذاب می‌‌شود. از این روست که [[مؤمن آل فرعون]] و جدال گران [[فرعونی]] هشدار می‌‌دهد که رویه ای را در پیش نگیرند که [[قوم شعیب]] در پیش گرفتند و موجب نابودی خودشان شدند.<ref>هود، آیات ۸۴ و ۸۹</ref>
+# [[بی‌تقوایی]]: از دیگر علل و عوامل مهم در استعجال عذاب و تقدم [[آجال]] و افزایش [[بدبختی‌ها]] و [[مصیبت]] هاست که در [[آیات]] بسیاری به این نکته توجه داده شده است.<ref>هود، آیات ۷۸ تا ۸۲؛ حجر، آیات ۶۹ تا ۷۴؛ شعراء، آیات ۱۷۷ تا ۱۸۴</ref>
+# [[پلیدی]] [[قلب]]: از دیگر عوامل [[گرفتاری]] [[انسان]] به [[خواری]] و [[ذلت]] در دنیاست که در [[آیه]] ۴۱ [[سوره مائده]] به آن توجه داده شده است.
+#ترک [[انفاق]]: انفاق عملی است که [[برکات]] را بر انسان و [[جامعه]] افزایش می‌‌دهد ولی ترک آن خود مهم‌ترین عامل در [[عذاب]] و تقدیم آن است.<ref>قلم، آیات ۱۷ تا ۳۳</ref>
+در [[روایات]] بسیاری از [[گرفتاری‌ها]] و [[مشکلات]] و مصیبت‌های [[مردم]] را برخاسته از [[رفتار]] خود انسان دانسته است و مبتنی بر ۵۳ [[سوره انفال]] و نیز آیه ۱۱ [[سوره رعد]] بیان می‌‌کند که خود انسان و رفتاریش است که تغییرات را در [[جهان]] خارج و جامعه موجب می‌‌شود و اگر [[انسان‌ها]] خودشان نخواهند تغییری در آن ایجاد نخواهد شد.
+مثلا [[فحشا]] موجب می‌‌شود تا جامعه گرفتار [[طاعون]] و بیماریهایی شوند که در پیشینان سابقه نداشته است؛ [[نقص]] در ترازو و پیمانه موجب [[خشکسالی]]، [[سختی]] مونه [[زندگی]]، [[جور]] [[دولتمردان]] و [[حاکمان]] می‌‌شود و نیز عدم [[پرداخت زکات]] موجب می‌‌شود تا [[باران]] از [[آسمان]] نبارد مگر برای به سبب [[چارپایان]]؛ همچنین [[مخالفت]] با [[عهد]] [[خدا]] و رسولش{{صل}} موجب می‌‌شود تا [[دشمنان]] بر ایشان مسلط شوند و برخی از [[نعمت‌های الهی]] از دست ایشان برود و مخالفت با [[حکم الهی]] نیز موجب می‌‌شود تا [[جنگ]] و درگیری در میان خودشان بیافتد.<ref>کافی، ج ۲، ص۳۷۳</ref> همچنین [[زنا]] موجب افزایش [[مرگ ناگهانی]] و سکته می‌‌شود و [[قطع صله رحم]] عامل آن است که [[اموال]] آنان به دست [[اشرار]] بیافتد؛ و اگر ترک [[امر به معروف و نهی از منکر]] کنند، گرفتار [[حکومت]] [[بدکاران]] و اشرار خواهند شد.<ref>کافی، ج ۲، ص۳۷۴</ref>
+آن چه گذشت تنها گوشه ای از علل و عواملی است که به مسأله [[تعجیل]] در عذاب و تقدیم آن می‌‌شود و به جای آنکه انسان در [[آخرت]] گرفتار [[عذاب الهی]] شود، گرفتار [[خشم]] زودرس خداوندی در همین [[دنیا]] می‌‌شود و یا دست کم گرفتاری و [[مصیبت]] را بر خود و جامعه‌اش افزایش می‌‌دهد. بسیاری از [[مرگ‌ها]] و مصیبت‌های [[آدمی]] به دست خودش رقم می‌‌خورد. در روایتی [[امام جواد]]{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|مَوْتُ الاْنْسانِ بِالذُّنُوبِ أكْثَرُ مِنْ مَوْتِهِ بِالاْجَلِ، وَ حَياتُهُ بِالْبِرِّ أكْثَرُ مِنْ حَياتِهِ بِالْعُمْرِ}}؛ فرارسیدن [[مرگ]] [[انسان‌ها]]، به جهت [[معصیت]] و [[گناه]]، بیشتر است تا [[مرگ طبیعی]] و عادی، همچنین [[حیات]] و [[زندگی]] ـ [[لذّت]] بخش ـ به وسیله [[نیکی]] و إحسان به دیگران بیشتر و بهتر است از عمر بی‌نتیجه. <ref>کشف الغمّه، ج ۲، ص۳۵۰</ref>
+[[امام صادق]]{{ع}} نیز درباره تأثیر [[رفتار]] و [[اعمال انسان]] در زندگی [[بشر]] می‌‌فرمایند: پدرم مدام می‌‌فرمود: من الذنوب التی تعجل الفناء و [[تقرب]] الأجال و تخلی الدیار و هی قطیعه الرحم و العقوق و ترک [[البر]]؛ به [[خدا]] [[پناه]] می‌‌برم از گناهانی که نابودی را تسریع و اجلها را نزدیک و [[سرزمین‌ها]] را خالی می‌‌کنند؛ و آن [[گناهان]]، [[قطع رحم]]، [[نافرمانی]] [[والدین]] و ترک نیکی است». <ref>الکافی، ج ۲، ص۸۴۴</ref>
+پس نمی‌بایست نقش خود و [[جامعه]] را در [[تعجیل]] در [[عذاب]] و تاخیر آن و همچنین در [[افزایش نعمت]] و یا نقمت در جامعه نادیده بگیریم و می‌‌بایست توجه داشته باشیم که هر عمل ما در جامعه و [[جهان]] چه تاثیر شگرفی می‌‌گذارد و تا چه اندازه بسیاری از [[بدبختی‌ها]] و گرفتاری‌های ما به دست خود ما ساخته و پرداخته می‌‌شود و دیگران را [[سرزنش]] می‌‌کنیم و به دهر و [[روزگار]] و [[زمان]] بد و بیراه می‌‌گویم و آنها را مقصر در [[بدبختی]] و [[خوشبختی]] خود می‌‌دانیم در حالی که می‌‌بایست خودمان یا در نهایت جامعه را سرزنش و ملامت کنیم که عامل بدبختی ما شده است.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل و چرایی مرگ زودرس (مقاله)|عوامل و چرایی مرگ زودرس]]</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۴۷۵: / خط ۵۱۴: @@
 # [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[اهداف مرگ و زندگی (مقاله)|'''اهداف مرگ و زندگی''']]
 # [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عالم مردگان (مقاله)|'''عالم مردگان''']]
+# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل و چرایی مرگ زودرس (مقاله)|'''عوامل و چرایی مرگ زودرس''']]
 {{پایان منابع}}