الهیات: تفاوت میان نسخه‌ها

الهیات (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۴

۱۷٬۰۰۵ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۲۹

ویرایش

@@ خط ۱۶: / خط ۱۶: @@
 الهیات تاریخی بر این اصل عقیدتی [[استوار]] است که [[روح خدا]] در طول [[زمان]]، پیوسته [[امت]] مسیحی را [[ارشاد]] می‌کند، ولی نباید [[معتقد]] بود که همه آنچه [[مسیحیان]] گفته و کرده‌اند، نتیجه و محصولِ عملکرد [[روح القدس]] بوده است. [[خطاکاری]] نقش مهمی در [[تاریخ]] [[مسیحیت]] دارد و به اشکال مختلفی مانند: [[کینه‌توزی]]، [[نادانی]]، [[تکبر]] و [[دشمنی]] بروز کرده است. بنابراین، در الهیات تاریخی تلاش می‌شود تاریخ [[هدایت]] [[خدا]] در کنار خطاهای [[بشر]] در دوران‌های مختلف کلیسا و در فرهنگ‌های گوناگون و شرایط مختلف بررسی و ثبت شود<ref>میشل، توماس، کلام مسیحی، ترجمه حسین توفیقی، ص۱۲۱-۱۲۲؛ همچنین برای مطالعه بیشتر ر.ک: الهیات جدید (مجموعه مقالات)، نوشته و ترجمه شهرام پازوکی و دیگران، مقاله الهیات تاریخی، آلن گالووی، ترجمه مراد فرهادپور، ص۱۷۱-۲۲۰.</ref>.<ref>[[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[الهیات تاریخی (مقاله)|مقاله «الهیات تاریخی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۰۸.</ref>
+==الهیات تطبیقی==
+اصطلاح «الهیات تطبیقی» از نظر [[تاریخی]] به معانی مختلفی به کار رفته است:
+#بخشی از رشته «[[دین‌پژوهی]] تطبیقی» که در آن [[مورخ]] [[ادیان]]، نظام‌های گوناگون الهیات ادیان مختلف را تجزیه و تحلیل می‌کند؛
+#برخی از [[محققان]] در حوزه «[[علم دین]]» یا «[[تاریخ]] ادیان» این اصطلاح را برای نمایاندن وجهی از آن [[علم]] به کار برده‌اند؛ برای نمونه، ماکس مولر در کتاب «درآمدی بر علم دین» این اصطلاح را در اشاره به بخشی از «علم دین» به کار می‌برد که در آن صُوَر تاریخی [[دین]] تجزیه و تحلیل شود، در مقابل «الهیات نظری» که در آن، شرایط [[فلسفی]] امکان پدیدآمدن دین بررسی می‌شود.
+اما [[پژوهشگران]] معاصر حوزه تاریخ ادیان یا دین پژوهی، اصطلاح «الهیات تطبیقی» را به معنای موردنظر مولر به کار نمی‌برند و در حوزه تخصصی امروز، این اصطلاح به دو گونه متفاوت معنا می‌شود:
+#به همان معنای تحقیق تطبیقی در زمینه [[پژوهش]] عُرفی تاریخ ادیان که در آن الهیات‌های متفاوتی از [[سنن]] مختلف از طریق برخی روش‌های تطبیقی موجود در این رشته، با یکدیگر مقایسه می‌شوند. الهیات تطبیقی در این اصطلاح شبیه اصطلاح «[[فقه مقارن]]» در [[حوزه‌های علمیه]] است؛
+# الهیات تطبیقی در کاربرد رایج آن تحقیقی الهیاتی است که گاه «الهیات [[جهانی]]» یا «الهیات جامع» نامیده می‌شود که در آن به بررسی دو یا چند [[سنت]] [[دینی]] پرداخته می‌شود و آنها بر پایه مبانی الهیاتی‌شان با یکدیگر مقایسه می‌شوند.
+گاهی نیز این اصطلاح به مطالعه الهیاتی دو یا چند سنت دینی بدون [[پایبندی]] و [[تمایل]] به هیچ سنت خاص گفته می‌شود و در هر یک از این الگوهای الهیاتی، [[واقعیت]] [[کثرت‌گرایی دینی]] به وضوح مدنظر است؛ به گونه‌ای که در واقع هر [[مکتب]] الهیاتی در هر سنتی، خود یک الهیات تطبیقی به شمار می‌آید<ref>Tracy، David، "Comparative Theology"، in Encyclopedia of Religion، Vol.14، p. 446.</ref>.
+در هر مکتب الهیات معاصر هنگام بررسی یک سنت خاص، محتوای الهیاتی (مثبت یا منفی) با واقعیت کثرت‌گرایی دینی وفق داده شده، در [[حکم]] یک الهیات تطبیقی عمل می‌کند؛ چه این نام بر آن گذاشته شود یا نه. [[تاریخ]] و ماهیت این رشته نوین و در حال ظهور الهیات تطبیقی با عنوان الهیات به تحلیل دقیق‌تری نیاز دارد.
+از پرسش‌های الهیاتی مطرح شده در الهیات تطبیقی می‌توان این موارد را نام برد:
+#در هر [[دینی]] مسائل [[انسانی]] (نظیر [[رنج]]، [[جهل]]، [[گناه]]) چگونه مطرح می‌شود و تلقی خاص آن دین درباره این مسائل چگونه با سایر [[تفاسیر]] آن [[دین]] از وضعیت بشری ارتباط می‌یابد؟
+#هر یک از [[ادیان]] چه شیوه‌ای را برای رسیدن به [[تحول]] نهایی ([[اشراق]]، [[حریت]]، [[رستگاری]]، [[آزادی]]) عرضه می‌کند، و ربط آن با سایر شیوه‌ها چیست؟
+#تلقی این دین از ماهیت [[واقعیت]] غایی (طبیعت، امر قدسی، امر [[مقدس]]، [[خدا]]، [[خدایان]]) چیست، و این تلقی با تلقی سایر [[سنت‌ها]] چه ارتباطی دارد<ref>خرمشاهی، بهاء الدین، الهیات تطبیقی، ص۲۷۴.</ref>؟
+الهیات تطبیقی همواره بر نوعی کثرت و تنوع ادیان مبتنی است، یعنی در آن به دین‌های مختلف توجه می‌شود و هرگز به یک دین خاص محدود نیست و از دیگر سو، همواره در آن از نوعی [[رهیافت]] تأویل‌گرایانه یا هرمنوتیکی استفاده می‌شود؛ زیرا فرد با آن در پی مقایسه نظام‌های الهیاتی مختلف و [[کشف]] معنا و [[تفسیر]] آنها است و با تفسیرهای مختلف الهیاتی سروکار دارد. بنابراین، هر متکلمی که بخواهد در حوزه الهیات تطبیقی کار کند، ناگزیر از دانستن تئوری‌های هرمنوتیکی و [[تسلط]] کافی بر [[دانش]] [[هرمنوتیک]] است.
+توجه به این نکته [[ضرورت]] دارد که الهیات تطبیقی به معنای امروزی آن، خصلتی توصیفی- [[تاریخی]] و مقایسه‌ای و هرمنوتیکی دارد و رشته‌ای غیرهنجاری است؛ یعنی تعبیر الهیات نباید ما را بفریبد که بپنداریم اینجا نیز سخن درباره [[صدق]] و [[کذب]] ادیان یا [[حق و باطل]] است<ref>همتی، همایون، بازسخنی در الهیات تطبیقی، ص۱۵۱.</ref>. الهیات تطبیقی دانشی است که در آن همچون [[تاریخ]] تطبیقی ادیان یا [[دین‌شناسی تطبیقی]] به توصیف و مقایسه و معرفی وجوه اشتراک و تفاوت نظام‌های الهیاتی گوناگون پرداخته می‌شود؛
+بنابراین، نتایج نهایی [[کاوش]] متخصصان الهیات تطبیقی هیچ‌گاه از پیش معلوم نیست و آنان خود را به [[اثبات]] یا رد [[عقاید]] خاصی ملزم نمی‌دانند<ref>کلیم کیت، هانس، مقدمه‌ای بر الهیات معاصر، ترجمه همایون همتی، ص۱۸۶.</ref>.
+با وجود [[اختلافات]] اساسی در استنباط‌های الهیاتی، الهیات تطبیقی همواره با رویکرد الهیاتی صریح به [[کثرت‌گرایی دینی]] موافق است. الهیات تطبیقی رشته‌ای هرمنوتیکی و الهیاتی است که بین دو [[تفسیر]] متمایز اما مرتبط، پیوند [[انتقادی]] متقابل برقرار می‌کند؛ این دو تفسیر، تفسیر الهیاتی از مسائل اساسی [[دین]] با فرض کثرت‌گرایی دینی در یک [[فرهنگ]] نوظهور جهانی و تفسیر پاسخ‌های یک [[سنت]] [[دینی]] خاص به همان کثرت‌گرایی دینی است و هر یک از الهیات‌های تطبیقی جدید ([[مسیحی]]، [[یهودی]]، هندویی، [[اسلامی]] و...) با همه الهیات‌های سنتی که در آن [[اجازه]] [[تأویل]] تطبیقی در حوزه عملکرد الهیات نیست به صراحت از طریق ادعای [[انحصار]] یا به طور تلویحی با [[نفی]] فایده‌مندی آن متفاوت است<ref>Tracy، David، "Comparative Theology"، in Encyclopedia of Religion، Vol.14، p.447.</ref>.
+در الهیات معاصر به تطبیق مباحث الهیاتی با یافته‌ها و داده‌های [[علوم انسانی]] و [[علوم اجتماعی]] نیز توجه خاصی شده و تعامل [[علم]] و الهیات، [[فلسفه]] و الهیات و فرهنگ و الهیات از مسایل مهم الهیاتی [[روزگار]] ماست که غالباً وجوه معرفت‌شناسانه نیز دارند. همچنین، طرح «پرسش‌های وجودی» و «وضعیت‌های مرزی» مربوط به فلسفه‌های اگزیستانس، چالش‌ها و ضرورت‌هایی را برای الهیات پدید آورده و موجب شده که الهیات هر چه بیشتر به داده‌های علومی مثل [[روان‌شناسی]]، [[جامعه‌شناسی]]، [[انسان‌شناسی]] با شاخه‌ها و گرایش‌های متعددی که دارند، وابسته باشد که نتیجه آن افزایش [[صبغه]] تطبیقی الهیات است<ref>کلیم کیت، هانس، مقدمه‌ای بر الهیات معاصر، ترجمه همایون همتی، ص۱۹۲-۱۹۳.</ref>.
+حاصل سخن آنکه، رشته الهیات تطبیقی، رشته‌ای [[علمی]] است که می‌کوشد میان مدعیات مربوط به معناداری و [[حقیقت]] در فضای کثرت‌گرایی دینی و مدعیات مربوط به معناداری و حقیقت در تفسیرهای نوین یک سنت دینی، هم‌بستگی‌های انتقادی دوسویه برقرار کند<ref>Tracy، David، "Comparative Theology"، in Encyclopedia of Religion، Vol.14، p. 454.</ref>.
+نکته دیگر اینکه، الهیات تطبیقی رشته نوظهوری است که درباره [[رهیافت]] و روش و نیز نتایج آن هنوز هیچ اتفاق‌نظری وجود ندارد و شاید همین ابهام در [[هویت]] این رشته است که سبب شده است گاهی آن را با [[دین‌پژوهی]] و زمانی با [[فلسفه دین]] و یا برخی رشته‌های دیگر درآمیزند و یا بنا بر تلقی رایج از الهیات که دانشی هنجاری و مدافعه‌گرانه است، آن را رشته‌ای هنجاری و درون‌دینی و مبتنی بر پیش‌فرض‌های خاص بپندارند، در حالی که چنین نیست و الهیات تطبیقی درواقع نوعی «[[فلسفه]] الهیات» یا «پدیده‌شناسی الهیات» و دارای [[صبغه]] شدید هرمنوتیکی و غیر هنجاری و مقایسه‌ای است و هرگز نباید آن را با [[علم کلام]] رایج یا دفاعیات [[کلامی]] یکی انگاشت<ref>کلیم کیت، هانس، مقدمه‌ای بر الهیات معاصر، ترجمه همایون همتی، ص۱۹۳.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[الهیات تطبیقی (مقاله)|مقاله «الهیات تطبیقی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۱۰.</ref>
+===تاریخچه مختصری درباره الهیات تطبیقی===
+[[رواقیان]] نخستین غربیانی بودند که تلاش کردند وجود باورهای مشترک را در درون تنوع باورهای [[جهان]] باستان احراز کنند و آنان با وضع اصطلاح «[[دین]] طبیعی» موفق به این امر شدند. بزرگ‌ترین شخصیتی که در قرون وسطی علایق تطبیق‌گرایانه داشت، [[فیلسوف]]- [[متکلم]] [[مسیحی]]، نیکولاس کوزایی بود<ref>همتی، همایون، بازسخنی در الهیات تطبیقی، ص۱۵۳.</ref>.
+در دوره [[رنسانس]]، متفکران مسیحی مانند مارسیلیو فیچینو، جیووانی پیکو دلا میراندولا و جیوردانو برونو به احیای [[اساطیر]] باستان پرداختند تا علاوه بر تأمین اهداف الهیاتی مسیحی خود، از وجود «[[سنت]] [[باطنی]]» در جایگاه جریان مشترکی که در همه [[ادیان]] معروف عصر قدیم و جهان مدرن، حضور دارد، [[دفاع]] کنند<ref>همتی، همایون، بازسخنی در الهیات تطبیقی، ص۱۵۳.</ref>.
+در سده‌های پانزدهم تا هفدهم، توجه تازه‌ای به ادیان باستان و نیز ادیان آمریکایی و آسیایی پیدا شد. قابل‌توجه‌ترین نمونه [[پژوهش]] در زمینه «الهیات تطبیقی» در این دوران، اثر یک مبلغ یسوعی در چین به نام ماتیو ریکچی درباره [[آیین کنفوسیوس]] بر مبنای الهیات مسیحی بود. [[نامه‌ها]] و گزارش‌های ریکچی در جلب توجه متفکرانی همچون لایب نیتس، ولتر، کریستیان ولف و گوته به دین چینی، در [[قرن]] هجدهم تأثیر عمیقی داشت.
+علایق الهیاتی تطبیقی عصر روشن‌اندیشی معمولاً درباره آیین کنفوسیوس قدیم بود (که به‌طرز عجیبی «دین طبیعی» قرن هجدهم شمرده می‌شد) و به تائویسم و [[بودیسم]] چینی به ندرت توجه می‌شد<ref>همتی، همایون، بازسخنی در الهیات تطبیقی، ص۱۵۳-۱۵۴.</ref>.
+بزرگ‌ترین الهی‌دان [[مسیحی]] [[جانشین]] هگل و شلایر ماخر در [[قرن]] بیستم، ارنست تروئلچ است. او به چندین رشته مختلف [[اشتغال]] داشت: هم [[مورخ]] بزرگ [[مسیحیت]] بود، هم جامعه‌شناس [[دین]]، هم [[مفسر]] «[[علم]] [[الادیان]]» تطبیقی جدید، هم [[فیلسوف]] آرمان‌گرای دین، و او یک [[متکلم]] [[مسیحی]] بود. او در تمام این رشته‌ها تأکید داشت که الهیات مسیحی صورت یک رشته [[علمی]] و دانشگاهی باید به شیوه‌های [[انتقادی]] خود را نه تنها به [[فلسفه]] بلکه به رشته‌های جدید [[جامعه‌شناسی دین]] و علم الادیان جامع پیوند دهد.
+اما دیری نپایید که [[خوش‌بینی]] نسبی و نیز علایق الهیات تطبیقی [[متکلمان]] [[پروتستان]] [[لیبرال]] و [[کاتولیک]] متجدد ناپدید شد و کارل بارث در آثار خود، بیشتر الهیات پروتستان لیبرال مانند تطبیق‌گرایی را رد و «الهیات دیالکتیکی» یا الهیات «[[اصلاح دینی]]» را [[جانشین]] آن مطرح کرد. وی [[معتقد]] بود، الهیات مسیحی رشته‌ای است که در [[ذات]] خود با مسئله عمده ماهیت دین (که مسیحیت را هم با عنوان یک دین ش [[امل]] می‌شود) ندارد و الهیات مسیحی فقط با مسئله معنای انکشاف [[خدا]] در کلمه [[عیسی مسیح]] شکل می‌گیرد. بدین‌سان، هرگونه توجه الهیات مسیحی به تحلیل‌های تطبیقی [[ادیان]] از نظر نقش صرفاً الهیاتی آن، نابجا بود.
+متألهان نامدار معاصر بارث، یعنی رودلف بولتمان و پل تیلیش طرح او را دنبال کردند و سه تن از بنیان‌گذاران [[پدیدارشناسی]]، یعنی ناتان سُدربلوم، گراردوس فاندرلیو و رودلف اتو نیز کارهای پدیدارشناختی و [[تاریخی]] خود درباره دین را با پیشنهادهای سازنده‌شان درباره الهیات مسیحی پیوند زدند.
+الهیات تطبیقی در میان سایر [[سنت‌ها]] نیز [[تکامل]] یافته که از آن جمله الهیات‌های جهانی سوآمی ویوِکاناندا، و آناندا کومارا سوآمی، الهیات تطبیقی [[بودایی]] ماسائو آبه، و الهیات [[جهانی]] [[اسلامی]] قدس‌گرای دکتر [[سید حسین نصر]] است<ref>"Comparative Theology"، in Encyclopedia of Religion، Vol. 14، p. 448-451.
+</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[الهیات تطبیقی (مقاله)|مقاله «الهیات تطبیقی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۱۳.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۲۱: / خط ۵۸: @@
 # [[پرونده:1100662.jpg|22px]] [[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|'''فرهنگ مطهر''']]
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[الهیات تاریخی (مقاله)|مقاله «الهیات تاریخی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
+# [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[الهیات تطبیقی (مقاله)|مقاله «الهیات تطبیقی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 {{پایان منابع}}