اصالت خانواده: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۵٬۴۵۹ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۷ نوامبر ۲۰۲۵
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۱۳۰: خط ۱۳۰:
چنان‌که گذشت، توجه به [[اصالت خانوادگی]] به منزله معیار و ملاکی مهم در [[انتخاب همسر]]، کانون توجه [[رسول خدا]] و اهل‌بیت{{عم}} بوده است. آن بزرگواران چه در مواردی که خود به ازدواج اقدام می‌کردند یا قصد اقدام به ازدواج برای [[فرزندان]] یا [[خویشان]] و یارانشان را داشتند، [[رعایت]] این معیار مهم را ضروری می‌دانستند. [[سیره]] آن عزیزان و سخنانی که از ایشان گزارش شده [[گواه]] صادقی بر این ادعاست.
چنان‌که گذشت، توجه به [[اصالت خانوادگی]] به منزله معیار و ملاکی مهم در [[انتخاب همسر]]، کانون توجه [[رسول خدا]] و اهل‌بیت{{عم}} بوده است. آن بزرگواران چه در مواردی که خود به ازدواج اقدام می‌کردند یا قصد اقدام به ازدواج برای [[فرزندان]] یا [[خویشان]] و یارانشان را داشتند، [[رعایت]] این معیار مهم را ضروری می‌دانستند. [[سیره]] آن عزیزان و سخنانی که از ایشان گزارش شده [[گواه]] صادقی بر این ادعاست.
البته در ازدواج‌های رسول خدا و اهل‌بیت{{عم}} مواردی نیز به چشم می‌خورد که بنا به مصالحی خاص انجام شده است. در چنین مواردی [[معصومان]] در [[مقام عمل]] و [[تزاحم]] رعایت آن [[مصالح]] و یا معیارهای لازم در انتخاب همسر، [[مصلحت]] اهم را مقدم می‌داشتند. به همین دلیل است که ما گاه پیوند ایشان را با زنانی می‌بینیم که به هیچ‌روی با [[مقام]] و [[منزلت]]، [[روحیات]]، [[منش]] و [[شخصیت]] و جایگاه والای آن بزرگواران سازگار نبوده‌اند و گاه دردسرها و گرفتاری‌هایی را نیز برای ایشان ایجاد می‌کردند<ref>مواردی چون ازدواج رسول خدا{{صل}} با برخی زنان چون حفصه و عایشه، ازدواج امام مجتبی{{ع}} با جعده دختر اشعث بن قیس؛ ازدواج امام باقر{{ع}} با زنی که بعدها به طلاق ایشان مجبور شدند؛ ازدواج امام جواد{{ع}} با دختر مأمون عباسی و... یا مواردی که مجبور می‌شدند و یا بنابر مصالحی دختران خویش را به ازدواج مردانی که به هیچ روی کفو آنها نبوده‌اند، درمی‌آوردند.</ref>.<ref>[[اسدالله طوسی|طوسی، اسدالله]]، [[همسران شایسته (کتاب)|همسران شایسته]]، ص ۱۶۴.</ref>.
البته در ازدواج‌های رسول خدا و اهل‌بیت{{عم}} مواردی نیز به چشم می‌خورد که بنا به مصالحی خاص انجام شده است. در چنین مواردی [[معصومان]] در [[مقام عمل]] و [[تزاحم]] رعایت آن [[مصالح]] و یا معیارهای لازم در انتخاب همسر، [[مصلحت]] اهم را مقدم می‌داشتند. به همین دلیل است که ما گاه پیوند ایشان را با زنانی می‌بینیم که به هیچ‌روی با [[مقام]] و [[منزلت]]، [[روحیات]]، [[منش]] و [[شخصیت]] و جایگاه والای آن بزرگواران سازگار نبوده‌اند و گاه دردسرها و گرفتاری‌هایی را نیز برای ایشان ایجاد می‌کردند<ref>مواردی چون ازدواج رسول خدا{{صل}} با برخی زنان چون حفصه و عایشه، ازدواج امام مجتبی{{ع}} با جعده دختر اشعث بن قیس؛ ازدواج امام باقر{{ع}} با زنی که بعدها به طلاق ایشان مجبور شدند؛ ازدواج امام جواد{{ع}} با دختر مأمون عباسی و... یا مواردی که مجبور می‌شدند و یا بنابر مصالحی دختران خویش را به ازدواج مردانی که به هیچ روی کفو آنها نبوده‌اند، درمی‌آوردند.</ref>.<ref>[[اسدالله طوسی|طوسی، اسدالله]]، [[همسران شایسته (کتاب)|همسران شایسته]]، ص ۱۶۴.</ref>.
==ملاک‌ها و معیارهای دیگر==
آنچه در این مختصر بیان شد، ملاک‌ها و معیارهای لازم و ضروری در [[انتخاب همسر]] است. افزون بر اینها، معیارهای دیگری نیز در این عرصه مطرح است. گرچه [[رعایت]] آن ملاک‌ها ضروری یا در [[اولویت]] نیست، از [[کمالات]] و فضایلی به شمار می‌آید که رعایت آنها در موارد ممکن، در تشکیل خانواده‌ای کامل و [[بی‌نقص]] مؤثر است. ما در این ادامه با بهرگیری از سخنان [[اهل‌بیت]]{{عم}}، فهرستی از این معیارها را در دو بخش «ویژگی‌ها و امتیازات [[زنان]]» و «ویژگی‌ها و امتیازات مردان» ارائه می‌کنیم:
===ویژگی‌ها و امتیازات زنان===
# توان [[تولید]] [[نسل]] و [[فرزندآوری]] داشته باشد ({{متن حدیث|الْوَلُودُ}})؛
# [[اهل]] [[محبت]]، [[دلبستگی]]، [[مهربانی]] و [[عشق]] به [[همسر]] و [[فرزندان]] باشد ({{متن حدیث|الْوَدُودُ}})<ref>{{متن حدیث|قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: خَيْرُ نِسَائِكُمْ نِسَاءُ قُرَيْشٍ أَلْطَفُهُنَّ بِأَزْوَاجِهِنَّ وَ أَرْحَمُهُنَّ بِأَوْلَادِهِنَّ الْمُجُونُ لِزَوْجِهَا الْحَصَانُ لِغَيْرِهِ قُلْنَا وَ مَا الْمُجُونُ قَالَ الَّتِي لَا تَمَنَّعُ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص٣٢۶؛ ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، تهذیب الأحکام، ج۷، ص۴٠۴).</ref>؛
# [[عفیف]] و [[پاکدامن]] باشد ({{متن حدیث|الْعَفِيفَةُ}})؛
#بین [[خانواده]] و [[قوم]] و قبیله‌اش [[عزت]] و [[احترام]] داشته باشد ({{متن حدیث|الْعَزِيزَةُ فِي أَهْلِهَا}})؛
#در برابر شوهر خود [[متواضع]] و [[فروتن]] باشد ({{متن حدیث|الْعَزِيزَةُ فِي أَهْلِهَا}})؛
#خود را تنها برای شوهر بیاراید ({{متن حدیث|الْمُتَبَرِّجَةُ مَعَ زَوْجِهَا}})؛
#خود را از غیر شوهر بپوشاند و [[حفظ]] کند ({{متن حدیث|الْحَصَانُ عَلَى غَيْرِهِ}})؛
#به حرف شوهر گوش دهد و [[مطیع]] او باشد ({{متن حدیث|الَّتِي تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ تُطِيعُ أَمْرَهُ}})؛
#در [[خلوت]] با شوهر، هر آنچه مرد می‌خواهد در [[اختیار]] او می‌گذارد و از او [[تمکین]] می‌کند ({{متن حدیث|وَ إِذَا خَلَا بِهَا بَذَلَتْ لَهُ مَا يُرِيدُ مِنْهَا}})؛
#از شوخی‌ها و رفتارهای مردانه به دور باشد ({{متن حدیث|لَمْ تَبَذَّلْ كَتَبَذُّلِ الرَّجُلِ}})<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ{{صل}} فَقَالَ: إِنَّ خَيْرَ نِسَائِكُمُ الْوَلُودُ الْوَدُودُ الْعَفِيفَةُ الْعَزِيزَةُ فِي أَهْلِهَا الذَّلِيلَةُ مَعَ بَعْلِهَا الْمُتَبَرِّجَةُ مَعَ زَوْجِهَا الْحَصَانُ عَلَى غَيْرِهِ الَّتِي تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ تُطِيعُ أَمْرَهُ وَ إِذَا خَلَا بِهَا بَذَلَتْ لَهُ مَا يُرِيدُ مِنْهَا وَ لَمْ تَبَذَّلْ كَتَبَذُّلِ الرَّجُلِ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص٣٢۴).</ref>؛
# [[امانتدار]] باشد<ref>{{متن حدیث|عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ بَشَّارٍ الْوَاسِطِيِّ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} أَسْأَلُهُ عَنِ النِّكَاحِ فَكَتَبَ{{ع}} إِلَيَّ: مَنْ خَطَبَ إِلَيْكُمْ فَرَضِيتُمْ دِينَهُ وَ أَمَانَتَهُ فَزَوِّجُوهُ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَ فَسادٌ كَبِيرٌ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص٣۴٧).</ref>؛
#در نبود شوهر از [[حقوق]] او درباره خودش ([[پاکدامنی]]) و نیز [[دارایی]] وی [[نگهبانی]] کند<ref>{{متن حدیث|عَنْ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} أَنَّهُ قَالَ: مَا أَفَادَ رَجُلٌ بَعْدَ الْإِيمَانِ خَيْراً مِنِ امْرَأَةٍ ذَاتِ دِينٍ... وَ تَحْفَظُهُ فِي نَفْسِهَا وَ مَالِهِ إِذَا غَابَ عَنْهَا...}} (محمد بن محمد بن نعمان عکبری بغدادی (شیخ مفید)، المقنعة، ص۴٩٧؛ میرزاحسین النوری الطبرسی، مستدرک الوسائل، ج١۴، ص١۶٩).</ref>؛
#کم‌توقع و [[شکرگزار]] نعمت‌های موجود باشد و در [[مشکلات]] [[بردباری]] پیشه کند<ref>{{متن حدیث|عَنِ الصَّادِقِ{{ع}} أَنَّهُ قَالَ: خَيْرُ نِسَائِكُمْ الَّتِي إِنْ أُعْطِيَتْ شَكَرَتْ وَ إِنْ مُنِعَتْ رَضِيَتْ}} (محمد بن محمد بن نعمان عکبری بغدادی (شیخ مفید)، الاختصاص، ص۳۳۸؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۲۳۹؛ محمد بن الحسن الحر العاملی، وسائل الشیعة، ج١۴، ص١۶١) و از وصایای لقمان حکیم به فرزندش: {{متن حدیث|يَا بُنَيَّ! النِّسَاءُ أَرْبَعَةٌ، ثِنْتَانِ صَالِحَتَانِ وَ ثِنْتَانِ مَلْعُونَتَانِ، فَأَمَّا إِحْدَى الصَّالِحَتَيْنِ فَهِيَ الشَّرِيفَةُ فِي قَوْمِهَا الذَّلِيلَةُ فِي نَفْسِهَا الَّتِي إِنْ أُعْطِيَتْ شَكَرَتْ وَ إِنِ ابْتُلِيَتْ صَبَرَتْ...}} (محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج١٣، ص۴٢٩).</ref>؛
# [[زیبایی]] ظاهری، شامل چهره، رنگ، پوست، مو، و... داشته باشد<ref>{{متن حدیث|عَنْ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} أَنَّهُ قَالَ: مَا أَفَادَ رَجُلٌ بَعْدَ الْإِيمَانِ خَيْراً مِنِ امْرَأَةٍ ذَاتِ دِينٍ وَ جَمَالٍ تَسُرُّهُ إِذَا نَظَرَ إِلَيْهَا...}} (محمد بن محمد بن نعمان عکبری بغدادی (شیخ مفید)، المقنعة، ص۴٩٧؛ میرزا حسین النوری الطبرسی، [ستدرک الوسائل، ج١۴، ص١۶٩).</ref>؛
#دوشیزه باشد<ref>{{متن حدیث|عَنْ عَلِيٍّ{{ع}} قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: تَزَوَّجُوا الْأَبْكَارَ فَإِنَّهُنَّ أَعْذَبُ أَفْوَاهاً وَ أَفْتَقُ أَرْحَاماً وَ أَسْرَعُ تَعْلِيماً وَ أَثْبَتُ لِلْمَوَدَّةِ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۳۳۳؛ نعمان بن محمد تمیمی مغربی، دعائم الإسلام ج۲، ص١٩۶؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۲۳۷).</ref>؛
#سهل‌گیر و نرم‌خو باشد<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا{{ع}} قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}: خَيْرُ نِسَائِكُمُ الْخَمْسُ. قِيلَ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ! وَ مَا الْخَمْسُ؟ قَالَ: الْهَيِّنَةُ اللَّيِّنَةُ الْمُؤَاتِيَةُ الَّتِي إِذَا غَضِبَ زَوْجُهَا لَمْ تَكْتَحِلْ بِغُمْضٍ حَتَّى يَرْضَى وَ إِذَا غَابَ عَنْهَا زَوْجُهَا حَفِظَتْهُ فِي غَيْبَتِهِ فَتِلْكَ عَامِلٌ مِنْ عُمَّالِ اللَّهِ وَ عَامِلُ اللَّهِ لَا يَخِيبُ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۳۲۵).</ref>؛
#مهریه کمتری داشته باشد<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: مِنْ بَرَكَةِ الْمَرْأَةِ خِفَّةُ مَئُونَتِهَا وَ تَيْسِيرُ وِلَادَتِهَا وَ مِنْ شُؤْمِهَا شِدَّةُ مَئُونَتِهَا وَ تَعْسِيرُ وِلَادَتِهَا}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۵۶۴؛ محمد بن علی بن بابویه (الصدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۸۷)؛ {{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: أَفْضَلُ نِسَاءِ أُمَّتِي أَصْبَحُهُنَّ وَجْهاً وَ أَقَلُّهُنَّ مَهْراً}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۳۲۵).</ref>؛
#از مهارت‌های ویژه در اداره [[خانه]] بهره‌ای برده باشد<ref>{{متن حدیث|قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: خَيْرُ نِسَائِكُمُ الطَّيِّبَةُ الرِّيحِ الطَّيِّبَةُ الطَّبِيخِ الَّتِي إِذَا أَنْفَقَتْ أَنْفَقَتْ بِمَعْرُوفٍ وَ إِذَا أَمْسَكَتْ أَمْسَكَتْ بِمَعْرُوفٍ فَتِلْكَ عَامِلٌ مِنْ عُمَّالِ اللَّهِ وَ عَامِلُ اللَّهِ لَا يَخِيبُ وَ لَا يَنْدَمُ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۳۲۵).</ref>؛
#ول‌خرج و پرهزینه نباشد<ref>{{متن حدیث|عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: مِنْ بَرَكَةِ الْمَرْأَةِ خِفَّةُ مَئُونَتِهَا وَ تَيْسِيرُ وِلَادَتِهَا وَ مِنْ شُؤْمِهَا شِدَّةُ مَئُونَتِهَا وَ تَعْسِيرُ وِلَادَتِهَا}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۵۶۴).</ref>؛
#دارای [[هوشمندی]] و [[عقل]] کافی و توان اداره [[زندگی]] باشد<ref>{{متن حدیث|عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: الْكُفْوُ أَنْ يَكُونَ عَفِيفاً وَ عِنْدَهُ يَسَارٌ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص٣۴٧؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۳۷۲).</ref>.<ref>[[اسدالله طوسی|طوسی، اسدالله]]، [[همسران شایسته (کتاب)|همسران شایسته]]، ص ۱۶۶.</ref>.
===ویژگی‌ها و امتیازات مردان===
#دارای هوشمندی و عقل کافی و توان اداره زندگی باشد<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۳۷۲.</ref>؛
# [[امانتدار]]، صادق و [[درستکار]] باشد<ref>{{متن حدیث|عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ بَشَّارٍ الْوَاسِطِيِّ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} أَسْأَلُهُ عَنِ النِّكَاحِ فَكَتَبَ{{ع}} إِلَيَّ: مَنْ خَطَبَ إِلَيْكُمْ فَرَضِيتُمْ دِينَهُ وَ أَمَانَتَهُ فَزَوِّجُوهُ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَ فَسادٌ كَبِيرٌ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص٣۴٧).</ref>؛
# [[پاک]]، به دور از [[گناه]] و [[پاکدامن]] باشد<ref>{{متن حدیث|عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ رِجَالِكُمْ؟ قُلْنَا: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ! قَالَ: إِنَّ مِنْ خَيْرِ رِجَالِكُمُ التَّقِيَّ النَّقِيَّ السَّمْحَ الْكَفَّيْنِ النَّقِيَّ الطَّرَفَيْنِ...}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۲، ص۵٧).</ref>؛
#نیاز خانواده‌اش را برآورده کند و آنان را به دیگران نیازمند نسازد<ref>{{متن حدیث|الْبَرَّ بِوَالِدَيْهِ وَ لَا يُلْجِئُ عِيَالَهُ إِلَى غَيْرِهِ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۲، ص۵٧).</ref>؛
#به پدر و مادرش [[احترام]] بگذارد و با آنها خوش‌رفتار باشد<ref>{{متن حدیث|... وَ لَا يُلْجِئُ عِيَالَهُ إِلَى غَيْرِهِ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۲، ص۵٧).</ref>.
همه این ویژگی‌های برجسته و [[نیکو]] از [[کمالات]] [[زنان]] و مردان است و خوب است هنگام [[انتخاب همسر]] تا آنجا که ممکن است به آنها توجه کرد و همسری با این کمالات برگزید اما از همه این ویژگی‌ها مهم‌تر همان سه ویژگی آغازین یعنی [[ایمان]] و [[دینداری]]، [[خوش‌خلقی]] و [[اصالت خانوادگی]] است. در [[مقام]] [[رعایت]] معیار [[کفویت]] در انتخاب همسر این سه ویژگی مهم و بسیار حیاتی است. دیگر امتیازها و کمالات در رتبه‌های بعدی قرار دارند.<ref>[[اسدالله طوسی|طوسی، اسدالله]]، [[همسران شایسته (کتاب)|همسران شایسته]]، ص ۱۶۹.</ref>.


== منابع ==
== منابع ==
۸۰٬۴۳۵

ویرایش