آیه علم الکتاب در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۸: خط ۸:


== مقدمه ==
== مقدمه ==
[[آیه]] ۴۳ [[سوره رعد]] {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}<ref>و کافران می‌گویند: تو فرستاده (خداوند) نیستی؛ بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref>، مکی است و در [[احتجاج]] با منکرین [[رسالت پیامبر]] اکرم {{صل}} نازل شده است. [[اثبات]] امر [[رسالت]] برای [[کفار]] مستلزم [[برهان]] است؛ ولی [[خداوند]] به جای ارائه [[معجزه]] یا آیتی از این دست، به موضوعی فراتر اشاره نموده و این برهان را در قالب [[اعلان]] [[شهادت]] بیان فرموده است. بر این اساس، مبنای برهان بر پایه شهادت خداوند بر رسالت پیامبرش {{صل}} شکل گرفته است. مسلماً شهادت [[الهی]] در ردیف شهادت‌های عادی نیست که در آن احتمال [[صدق]] و [[کذب]] برود؛ بلکه خبر از حاقّ واقع می‌دهد؛ چنان که شهادت به توحید در آیه ۱۸ [[سوره آل عمران]] نیز به همین گونه بیان شده است.
هرچند چنین شهادتی برای اولی الألباب مفید [[یقین]] است، اما برای توده [[مردم]] قابل [[درک]] نیست. از همین رو، در [[آیه شریفه]]، شهادت الهی به شهادتی [[انسانی]] ضمیمه شده تا برای همگان [[حجت]] باشد. نکته مهم آن است که چنان [[شخصیت]] [[ارجمندی]] که شهادت او به رسالت [[رسول خدا]] {{صل}} به دنبال شهادت [[پروردگار]] قرار دارد و [[کشف]] از حاق واقع می‌نماید، لزوماً باید دارای [[عصمت]] و [[علم]] از جانب خداوند باشد.
خداوند در آیه شریفه، این [[انسان]] عظیم‌الشأن را با وصف {{متن قرآن|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} معرفی می‌نماید. طبعاً چنین فردی که دارای علم لدنی و غیبی است باید [[معصوم]] به [[عصمت الهی]] بوده و در مراتب [[قرب الهی]] و [[علم غیب]]، در مقامی باشد که اشراف و اطلاع از مراتب ولایی [[رسول اکرم]] {{صل}} در عوالم ملکوت داشته باشد. روشن است که وجود چنین فردی در خارج، منحصر در اوصیای معصوم [[نبیّ]] مکرّم [[اسلام]] {{عم}} است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵]]، ص۱۹۹ و ۲۱۹.</ref>.
== [[شأن نزول آیه]] ==
== [[شأن نزول آیه]] ==
[[اجماع]] و اتفاق علماى شيعه بر آن است كه این [[آیه]] در [[شأن]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نازل شده است. غالب [[اهل سنت]] نیز بر اساس روایاتی نزول این آیه را در شأن آن حضرت دانسته‌اند. با این حال شماری از [[مفسران اهل سنت]] تلاش کرده‌اند با ارائه دیدگاه‌های دیگر در بیان مصداق {{متن قرآن|من عنده علم الکتاب}}، شأن نزول‌های دیگری را برای آیه مورد بحث ذکر کنند. از جمله گفته‌اند این آیه در مصادیق ذیل نازل شده:
[[اجماع]] و اتفاق علماى شيعه بر آن است كه این [[آیه]] در [[شأن]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نازل شده است. غالب [[اهل سنت]] نیز بر اساس روایاتی نزول این آیه را در شأن آن حضرت دانسته‌اند. با این حال شماری از [[مفسران اهل سنت]] تلاش کرده‌اند با ارائه دیدگاه‌های دیگر در بیان مصداق {{متن قرآن|من عنده علم الکتاب}}، شأن نزول‌های دیگری را برای آیه مورد بحث ذکر کنند. از جمله گفته‌اند این آیه در مصادیق ذیل نازل شده:
۱۵٬۳۳۹

ویرایش