خیرخواهی در معارف و سیره علوی: تفاوت میان نسخه‌ها

== [[نصیحت]] و [[ضرورت]] آن ==

وجود روحیه نصیحت‌گری و [[خیرخواهی]] درباره [[حاکمان]]، بیانگر پویایی و [[بلوغ]] [[سیاسی]] [[مردم]] و [[میزان]] [[عشق]] و علاقه آنان به قوام و [[پایداری]] [[نظام سیاسی]] و ساماندهی آن بر اساس [[مصالح]] [[حقیقی]]، برای نیل به پیشرفت و تعالی جامعه می‌باشد.

 

در بینش سیاسی [[اسلام]]، حکمرانان موظف به تأمین رفاه و [[آسایش]] و ایجاد بستری مناسب برای تحقق [[سعادت واقعی]] آحاد [[ملت]] می‌باشند و در قبال آن مردم نیز [[وظیفه]] دارند با نظریات سازنده و گاه بیان ایرادها و نقد سیاست‌گذاری‌های جاری در [[کشور]] یاری‌گر [[مسئولان حکومتی]] در دستیابی به اهداف والا و شایسته [[جامعه اسلامی]] باشند.

 

در منابع روایی از این وظیفه، با عنوان «النصیحة لأئمة المسلمین» یاد شده است. در این قسمت، درباره مفهوم نصیحت و نیز ضرورت آن درباره [[مدیران]] و [[کارگزاران حکومتی]] به بحث خواهیم پرداخت<ref>[[محمد رضا کریمی والا|کریمی والا، محمد رضا]]، [[وظایف متقابل مردم و حکومت در حاکمیت علوی (کتاب)|وظایف متقابل مردم و حکومت در حاکمیت علوی]] ص ۲۲۸.</ref>.

 

برخی واژه [[نصیحت]] را در تعبیر {{عربی|النَّصِيحَةُ لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ‌}} به معنای شدت [[محبت]] و متابعت کامل از [[رهبران]] در پذیرش گفتار و کردارشان و بذل تمام نیرو در [[اطاعت]] از [[فرامین]] آنان دانسته‌اند<ref>فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۲، ص۴۱۸.</ref>. به نظر می‌رسد که نصیحت غیر از اطاعت بوده باشد؛ زیرا در اطاعت، [[تبعیت]] (به دنبال دیگری رفتن و طبق میل او حرکت کردن و حتی از رأی و نظر خود منصرف شدن) مطرح است؛ ولی در نصیحت چنین قیدهایی وجود ندارد. ناصح، تابع و [[مطیع]] نیست؛ او طبق [[درک]] و تشخیص خود نظر می‌دهد و چه بسا نظر او برای منصوح خوشایند نباشد. به عبارتی دیگر، او در محدوده خیر و [[صلاح]] منصوح نظر می‌دهد، نه در محدوده میل و [[گرایش]] او<ref>محمد سروش محلاتی، «نصیحت ائمه مسلمین»، حکومت اسلامی ویژه اندیشه و فقه سیاسی اسلام، شماره اول، سال اول، ص۱۴۰.</ref>؛ از این رو [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در [[وصیت]] به [[امام مجتبی]]{{ع}} فرمود:

من فرمان‌برداران شما را ارج می‌گذارم و پاس [[حرمت]] [[خیرخواهان]] شما را دارم.

بنابراین، [[وظیفه]] نصیحت در مقابل [[رهبری جامعه اسلامی]]، غیر از اطاعت از اوست و [[امت اسلامی]] علاوه بر حمایت از خواسته‌های به [[حق]] [[رهبری]] و [[وفاداری]] به تعهدات نباید از نصیحت وی [[غفلت]] کنند.

# قوام نصیحت به [[خلوص نیت]] و انگیزه‌های خیرخواهانه برای [[اصلاح]] و برطرف کردن نقایص است و همین امر به [[نصیحت]] [[ارزش]] و [[قداست]] می‌بخشد. در واژه‌های دیگری مثل «[[انتقاد]]» و حتی «[[امر به معروف و نهی از منکر]]» [[انگیزه‌ها]] و [[نیت‌ها]] چندان دخالتی ندارند؛ به این معنا که انتقاد ممکن است با [[نیت]] مثبت همراه باشد یا با انگیزه منفی و با نیت تصحیح و رفع نقص انجام گیرد یا به قصد تخریب و از بین بردن طرف مقابل. از این رو انتقاد همیشه و در همه موارد عمل با ارزشی به حساب نمی‌آید. برخلاف نصیحت که در مقابل [[غش]] قرار دارد و به معنای [[پاکی]] و [[خلوص]] است و تنها کاری زیبنده چنین عنوانی است که از کمال [[خیرخواهی]] و سوز [[دل]] برخاسته، از آلودگی‌ها [[پاک]] باشد و انگیزه‌ای جز خیر و [[مصلحت]] در آن دخالت نداشته باشد. در این صورت است که سخن اثر دارد و بر دل می‌نشیند<ref>محمد سروش محلاتی، «نصیحت ائمه مسلمین»، حکومت اسلامی ویژه اندیشه و فقه سیاسی اسلام، شماره اول، سال اول، ص۱۳۹.</ref>. بنابراین عنوان نصیحت بر هر فعلی که با [[خلوص نیت]] و کمال خیرخواهی در جهت [[اصلاح]] صورت پذیرد منطبق خواهد گردید.

# نصیحت متوقف بر تحقق منکر یا ترک معروف نیست و چه بسا که عملکرد و [[سیاست]] [[مسئولان]] امر همراه با ارتکاب منکر یا ترک معروفی خاص نبوده باشد؛ اما وجود روندی خاص در اداره [[کشور]]، موجب تضعیف ساختارهای [[اقتصادی]]، [[فرهنگی]]، [[دفاعی]] و در نهایت نارضایتی توده‌های مردمی شده و باعث تزلزل پایه‌های [[حکومت]] و به خطر افتادن کیان [[جامعه اسلامی]] بگردد. در این شرایط بر آگاهان و کارشناسان جامعه اسلامی لازم است تا از روی [[خیرخواهی]] و به انگیزه [[اصلاح امور]] با ارائه پیشنهادها و گاه [[اعتراض]] و [[انتقاد]] از سیاست‌های [[دولت]]، مانع از تحقق چنین روندی شوند؛ هم چنان که [[مولا علی]]{{ع}} در مدت ۲۵ سال بعد از [[رحلت پیامبر اکرم]]{{صل}} که از امر [[خلافت]] و [[زعامت]] جامعه اسلامی برکنار بود، در موارد بسیار برای [[حفظ]] مصالح کلی جامعه [[اسلامی]] به [[ارشاد]] و [[نصیحت]] [[خلفا]] می‌پرداخت.

 

 

 

 

 

 

 

بر اساس بینش سیاسی [[اسلام]]، [[امت اسلامی]] علاوه بر [[وظیفه]] [[اطاعت]] و [[فرمان‌برداری]] از حاکمانِ [[حق‌مدار]] و [[عدالت پیشه]]، موظف به مشارکت سیاسی و [[نظارت]] بر روند [[مدیریتی]] [[نظام]] در عرصه‌های اجرایی، [[قضایی]] و [[قانون‌گذاری]] بر اساس [[مصالح]] و نیازهای [[حقیقی]] [[جامعه اسلامی]] می‌باشند، تا بر اساس پیشنهادها و هدایتگری‌های اصولی و گاه اعتراض‌ها و انتقادهای خیرخواهانه، مسیر تعالی و نیل به [[سعادت]] [[جامعه]] را هموار کنند. این یکی از مسئولیت‌های خطیر [[مردم]] است که در [[روایات]]، از آن به عنوان {{عربی|النَّصِيحَةُ لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ}} یاد می‌شود.

 

[[پیامبر اکرم]]{{صل}} نخستین بار این تعبیر را در «[[حجة الوداع]]» ضمن سخنرانی در مسجد خیف، مطرح کرد و پس از آن در بیانات [[ائمه]]{{عم}} به عنوان یکی از [[مسئولیت‌های امت اسلامی]] مورد تأکید قرار گرفت.

 

 

از [[امام باقر]]{{ع}} روایت است که [[رسول اکرم]]{{صل}} فرمود: خداوند - عز و جل - به دوستدارش - که [[جان]] خود را در [[فرمان‌برداری]] و خیرخواهی امامش به [[زحمت]] افکند - نظر نکند، مگر [این که او را آن چنان عزیز می‌گرداند که] همراه ما در رفیق اعلی خواهد بود<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ترجمه محمد باقر کمره‌ای، ج۲، باب ۵۶، ح۳؛ علامه مجلسی می‌فرماید: رفیق اعلی همان کسانی‌اند که خداوند به آنها نعمت بخشیده است؛ از پیامبران و صدیقان و شهدا و نیکان، و آنان چه خوب رفیقانی هستند.</ref>.

 

در برخی [[روایات]] از نقطه مقابل [[نصیحت]] ([[غش]] و خیانت) درباره [[والیان امر]]، [[نهی]] شده است. از امام صادق{{ع}} نقل است که [[امیرمؤمنان]]{{ع}} چنین توصیه فرمود: به والیان خود خیانت مورزید و با رهبران خود [[نیرنگ]] نکنید و پیشوایان خود را [[نادان]] نخوانید و از رشته پیوند خود (جماعت]] مسلمین) پراکنده مشوید [که در غیر این صورت] [[سست]] شوید و اعتبار [[حکومت]] خود را از دست بدهید. پایه کارهای خود را بر این [[استوار]] نمایید و ملازم این روش باشید<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ترجمه محمد باقر کمره‌ای، ج۲، باب ۵۷، ح۳.</ref>.

[[امیرمؤمنان]]{{ع}} هم چون [[رسول اکرم]]{{صل}} با برخورداری از [[مقام]] والای [[عصمت]] و کمال [[تدبیر]] و [[سیاست]] - که ایشان را از آرا و نظریات دیگران بی‌نیاز می‌ساخت - پیوسته [[مسلمانان]] را به بیان [[حقایق]] و طرح دیدگاه‌های خود در امر [[حکومت‌داری]] خویش سفارش کرده و می‌فرمود: [[گمان]] مبرید که اگر حقی به من پیشنهاد دهید بر من گران آید، یا من در پی بزرگ نشان دادن خویش هستم؛ زیرا کسی که شنیدن [[حق]] یا عرضه شدن [[عدالت]] بر او مشکل باشد، عمل کردن به آن دشوارتر خواهد بود. پس از گفتن حق یا [[مشورت]] در عدالت خودداری نکنید؛ زیرا خود را [[برتر]] از آنکه [[اشتباه]] کنم و از آن ایمن باشم نمی‌دانم<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۱۶.</ref>.

پر واضح است که امیرمؤمنان{{ع}} با آن مقام منیعِ [[ولایت]] و [[امامت الهی]]، از هرگونه اشتباه و نقصی مبرا بود؛ اما با پیش گرفتن چنین سیره‌ای، علاوه بر این که [[حاکمان]] را به اهمیت [[مشاوره]] و استفاده از پیشنهادها و پذیرش انتقادهای دیگران، در [[اصلاح امور]] و پیشبرد اهداف عالی [[نظام اسلامی]] یادآور می‌شود، [[لزوم]] مشارکت سیاسی آحاد [[ملت]] و اهمیت خیراندیشی آنان در مورد حاکمان را متذکر شده است. آن حضرت با اتخاذ چنین شیوه‌ای، گاه در معرض اعتراض‌ها و انتقادهای شدیدی از سوی افراد مختلف واقع می‌شد، اما با کمال [[بردباری]] و توجیه مسائل با آنان به بحث و گفت‌وگو می‌پرداخت.

روزی [[مالک اشتر]]، [[اعتراض]] کرد که چرا امیرمؤمنان{{ع}} [[فرزندان]] عباس را به کار گمارده است. [[امام]] ضمن بیان [[دلایل]] آن و ارائه پاسخ منطقی فرمود: هم اکنون اگر افرادی لایق‌تر از آنان سراغ داری معرفی کن، تا به [[حکومت]] [[منصوب]] نمایم<ref>ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۵، ص۹۸ - ۹۹.</ref>.

در [[مسجد کوفه]] آن گاه که [[مولا علی]]{{ع}} بر فراز [[منبر]] در مورد حَکمیت سخن می‌گفت، مورد سؤال و اعتراض یکی از [[اصحاب]] قرار گرفت. او گفت: ما را از [[حکمیت]] [[نهی]] کردی، سپس خود پذیرفتی و داور تعیین نمودی. ما نمی‌دانیم کدام یک از این دو کار درست است؟ حضرت با افسوس دست بر روی دست زده و فرمود: این سزای کسی است که [[بیعت با امام]] خود را ترک گفته و [[پیمان]] شکند. سپس مطالبی را در خصوص علل [[شکست]] و پذیرش [[حکمیت]] بیان کرد<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۲۱.</ref>.

این امر نشان‌دهنده [[سیره امام]] در ایجاد فضای لازم برای طرح دیدگاه‌ها و حتی استیضاح در اجتماع‌ها و آن هم میان سخنرانی امام بر [[مسلمانان]] می‌باشد.

[[امام علی]]{{ع}} علاوه بر این که خود ملزم به چنین سیره‌ای بود، [[کارگزاران]] را نیز به آن توصیه می‌فرمود. سفارش آن حضرت به [[مالک اشتر]] چنین است: با دانشمندانِ [[اهل]] نظر فراوان گفت‌وگو کن و با حکیمان، فراوان بحث نما که مایه [[آبادانی]] و [[اصلاح]] [[شهرها]] و [[برقراری نظم]] و قانونی است که در گذشته نیز وجود داشت<ref>نهج البلاغه، نامه ۵۳.</ref>.

حضرت در توصیه‌ای دیگر، به وی سفارش می‌کند، افرادی را بیشتر بپذیرد و بر دیگران مقدم دارد که به گفتن [[حقایق]] بیشتر [[اقدام]] می‌کنند و او را در غیر [[حق]] و [[عدل]] [[یاری]] نمی‌رسانند: از میان آنان افرادی را که در [[حق‌گویی]] از همه صریح‌ترند و در آن‌چه که [[خداوند]] برای دوستانش نمی‌پسندد تو را مددکار نباشند، [[انتخاب]] کن، چه خوشایند تو باشد یا ناخوشایند<ref>نهج البلاغه، نامه ۵۳.</ref>.

آری، بر حاکمانی که [[حق‌محوری]] را اصول [[حکمرانی]] خویش قرار داده‌اند، تا بر اساس معیارهای عدل و [[موازین اسلامی]] و [[انسانی]] [[جامعه]] را [[رهبری]] کنند، ضروری است که عملکرد خویش را تحت [[نظارت]] و [[مراقبت]] آحاد [[ملت]] دانسته<ref>آیة الله میرزا محمد حسین نائینی در تصویری از حکومت اسلامی در قالب نظام مشروطه ارائه می‌دهد، عامل بازدارنده از «استبداد» را در مرحله اول، عصمت امام{{ع}} و پس از آن در دوران غیبت، «محاسبه و مراقبه ملت» معرفی می‌کند. به عقیده ایشان با نبود عصمت در حاکم با دو چیز باید جلو استبداد را گرفت. یکی با قانون، که حدود اختیارات حاکم را مشخص کند و حقوق ملت را تثبیت نماید و دیگری، با استوار داشتن اساس «محاسبه و مسئولیت کامله» به گماشتن هیئت مسدّده و رادعة نضارت، از عقل و دانایان مملکت و خیرخواهان ملت... محاسبه و مسئولیت کامله در صورتی متحقق و حافظ محدودیت و مانع از تبدیل ولایت به مالکیت تواند بود که قاطبة متصادیان که قوه اجرائیه‌اند، در تحت نظارت و مسئول هیثت مبعوثات و آنان هم در تحت مراقبه و مسئول آحاد ملت باشند. فتور در هر یک از این دو مسئولیت موجب بطلان محدودیت و تبدل حقیقت ولایت و امانت به همان تحکم و استبداد متصدیان خواهد بود»؛ ر.ک: محمد حسین نائینی، تنبیه الأمه و تنزیه المله یا حکومت از نظر اسلام، ص۱۲ - ۱۵.</ref> و به خیراندیشانِ حق‌گو [[دل]] سپارند که این رمز [[حق‌مداری]] و عدالت‌پیشگی و دوری از [[استبداد]] و [[خودکامگی]] آنان خواهد بود<ref>[[محمد رضا کریمی والا|کریمی والا، محمد رضا]]، [[وظایف متقابل مردم و حکومت در حاکمیت علوی (کتاب)|وظایف متقابل مردم و حکومت در حاکمیت علوی]] ص ۲۳۳.</ref>.

== شعاع نقد و محدوده [[انتقاد]] ==

بیان شد که در بینش سیاسی [[اسلام]] از جمله مسئولیت‌های خطیر [[مردم]] در قبال [[نظام اسلامی]]، [[نظارت]] بر نحوه [[مدیریت]] [[کارگزاران]] و [[هدایتگری]] خیرخواهانه آنان با ارائه پیشنهادهای سازنده و گاه نقد عملکردها در راستای [[مصالح]] و نیازهای اصیل [[جامعه اسلامی]] می‌باشد؛ اما این [[وظیفه]] باید بر اساس اصول و در محدوده خاص انجام پذیرد، تا منشأ خیر و [[برکت]] و راه رسیدن به [[سعادت]] جامعه اسلامی بوده باشد.

=== رعایت حریم مقررات شرعی ===

 

بدین رو، نظر خواهی [[رسول اکرم]]{{صل}} از دیگران، هیچ گاه در [[قانون‌گذاری]] و امور مربوط به وحی نبود. [[مسلمانان]] نیز به این محدوده مجاز برای اظهار نظر توجه داشته و به خوبی دانستند که با بودن وحی و [[دستور الهی]] جایی برای رأی وجود ندارد و همه باید [[تسلیم]] و منقاد باشند. از این رو در خارج از این محدوده به ابراز نظر و اظهار رأی می‌پرداختند.

 

در [[جنگ احزاب]]، پس از آنکه مسلمانان نزدیک چهارده [[روز]] در محاصره دشمن بودند، [[پیامبر]]{{صل}} به «[[عیینة بن حصن]]» و «[[حارث بن عوف]]» - از سرکردگان [[کفر]] - پیغام فرستاد که در ازای دریافت یک سوم محصول خرمای [[مدینه]]، محاصره را بشکنند و [[اعراب]] را از ادامه [[جنگ]] منصرف سازند. آنان با این پیشنهاد موافقت کردند و مقدمات تنظیم [[قرارداد]] انجام گرفت. در این موقع «[[اسید بن حُضیر]]» به حضرت عرض کرد: یا [[رسول الله]]{{صل}} اگر آن چه می‌کنید به دستور [[وحی]] است، به آن عمل کنید و چنان چه غیر از این است به [[خدا]] قسم جز [[شمشیر]] چیزی به آنها نمی‌دهیم! کی ایشان دست یافتن به چنین امتیازی را [[انتظار]] داشته‌اند. پس از آن [[پیامبر اکرم]]{{صل}} «[[سعد معاذ]]» و [[سعد بن عباده]]» را احضار کرد و نظر آنها را درباره [[صلح]] پرسید و آن دو عرض کردند: اگر امر آسمانی است که حتماً انجام دهید و اگر در این مورد دستور خاصی نرسیده بلکه شما می‌خواهید چنین شود، ما [[گوش به فرمان]] شما هستیم و اگر فقط یک نظر و پیشنهاد است و شما [[مشورت]] می‌کنید، پس برای [[کفار]] نزد ما جز شمشیر نیست. حضرت فرمود: این تشخیص خودم بود، چون می‌بینم که همه اعراب یک [[دل]] قصد جنگ با شما را دارند؛ لذا خواستم تا آنها را [[راضی]] کنم و با آنها نجنگم. آن دو اظهار کردند: یارسول [[الله]]{{صل}}! اگر در [[جاهلیت]] از قحطی، [[خون]] و پوست جانوران را می‌خوردند باز هم [[طمع]] نداشتند که چنین ارفاقی از ما ببینند، یا خرما را از ما می‌خریدند و یا مهمان‌شان می‌کردیم. اکنون که در پرتو شما [[خداوند]] به ما عنایت و ما را [[هدایت]] کرده است، چرا این [[ذلت]] را بپذیریم؟! به خدا قسم! هرگز جز شمشیر به ایشان نخواهیم داد. با چنین اظهاراتی حضرت دستور داد که پیش نویس صلح را - که هنوز به امضا نرسیده بود - از بین ببرند و به نمایندگان [[مشرکان]] اعلام کردند که برگردید، ما برای جنگ مصمم هستیم<ref>محمد بن عمرو واقدی، المغازی، ترجمه مهدوی دامغانی، ج۲، ص۳۵۸ – ۳۵۹.</ref>.

 

چنین مواردی در تاریخ اسلام، حکایت از آن دارد که نظرخواهی‌های [[رسول اکرم]]{{صل}} در غیر موارد و [[حی]] و [[تشریع]] بوده است و [[مسلمانان]] نیز به [[اطاعت]] از دستورهای [[خداوند]] و رعایت محدوده مجاز برای اظهار نظر ملتزم بوده‌اند.

 

 

 

 

 

بر اساس بینش سیاسی [[اسلام]]، [[رهبر]] جامعه اسلامی - که فردی لایق و حائز شرایط لازم برای [[تولّی]] امور، از جانب مردم مورد پذیرش و [[بیعت]] واقع شده است - لازم است مورد [[تکریم]] و [[احترام]] قرار گیرد و هرگز نباید بهره‌مندی مردم از [[حق]] [[نصیحت]] و [[انتقاد]] و تحقیق و بررسی از [[سیاست‌ها]] و عملکردهای وی به هتک حرمت یا تضعیف او منجر شود. در این [[بینش]] عموم مردم موظف‌اند تا از حریم [[ولایت]] و [[حاکمیت اسلامی]] پاسداری کنند و در برابر هرگونه رفتار ناشایست درباره چنین جایگاهی بی‌تفاوت نباشند.

[[امام علی]]{{ع}} در راستای [[حفظ]] حریم [[رهبری]] در [[جامعه]] به [[مالک اشتر]] چنین توصیه می‌فرماید: نامه‌های محرمانه که دربردارنده سیاست‌ها و [[اسرار]] توست، از میان نویسندگان به کسی اختصاص ده که صالح‌تر از دیگران باشد؛ کسی که گرامی داشت تو او را به گستاخی و [[سرکشی]] نکشاند، تا در حضور دیگران با تو به [[مخالفت]] بپردازد<ref>نهج البلاغه، نامه ۵۳.</ref>.

شایسته است در جامعه اسلامی [[عزت]] و [[شکوه]] [[ولیّ امر]] محفوظ بماند، تا امر رهبری و مدیریت جامعه سامان یابد؛ چراکه با تضعیف او، پایه‌های [[اقتدار]] [[سست]] و گروه‌گرایی و هرج و مرجی که موجب [[طمع]] [[دشمنان]] به [[سرزمین اسلامی]] و به مخاطره افتادن ارکان [[دینی]]، [[فرهنگی]]، [[سیاسی]] و [[اقتصادی]] [[جامعه]] می‌شود، فراگیر خواهد گردید.

[[امام رضا]]{{ع}} در پاسخ به نامه «[[محمد بن سنان]]» علت [[حرمت]] [[فرار از جنگ]] را «[[سستی]] و [[ضعف]] [[دین]] و [[استخفاف]] [[پیشوایان]] [[عادل]] و در نهایت جرئت [[دشمنان]] بر [[مسلمین]]» ذکر می‌فرماید<ref>{{متن حدیث|عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا{{ع}} كَتَبَ إِلَيْهِ فِيمَا كَتَبَ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ حَرَّمَ اللَّهُ الْفِرَارَ مِنَ الزَّحْفِ لِمَا فِيهِ مِنَ الْوَهْنِ فِي الدِّينِ وَ الِاسْتِخْفَافِ بِالرُّسُلِ وَ الْأَئِمَّةِ الْعَادِلَةِ... لِمَا فِي ذَلِكَ مِنْ جُرْأَةِ الْعَدُوِّ عَلَى الْمُسْلِمِينَ}}؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۶۵، ح۲.</ref>.

[[امام صادق]]{{ع}} از [[رسول اکرم]]{{صل}} نقل می‌کند که آن حضرت فرمود: هر کس که به [[خدا]] و [[روز قیامت]] [[ایمان]] داشته باشد، نباید در [[مجلسی]] که به پیشوای مسلمین بی‌احترامی و هتک حرمت می‌شود و یا [[مسلمانی]] مورد [[عیب]] و ایراد واقع گردد، شرکت نماید؛ که [[خداوند تبارک و تعالی]] می‌فرماید<ref>انعام، آیه ۶۸.</ref>: هرگاه کسانی را دیدی که [[آیات]] ما را [[استهزا]] می‌کنند، از آنها روی بگردان، تا به سخن دیگری بپردازند<ref>وسائل الشیعه، ص۵۰۷، ح۲۱.</ref>.

از این رو سزاوار است که [[نظارت]] مردمی بر سیاست‌های [[نظام]]، با رعایت حرمت [[حاکم اسلامی]] انجام یابد، تا موجب [[عزت]] و سربلندی [[امت اسلامی]] و [[اصلاح]] شایسته امور در راستای خیر و [[سعادت]] جامعه بوده باشد<ref>[[محمد رضا کریمی والا|کریمی والا، محمد رضا]]، [[وظایف متقابل مردم و حکومت در حاکمیت علوی (کتاب)|وظایف متقابل مردم و حکومت در حاکمیت علوی]] ص ۲۴۱.</ref>.