حیات طیبه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

۶٬۶۷۳ بایت اضافه‌شده ،  دیروز در ‏۰۹:۳۶
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۳۷: خط ۳۷:


[[خدا]] در [[آیه]] {{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> به مردان و زنانی که عمل صالح انجام دهند، [[وعده]] می‌دهد که به آنان حیات طیب می‌بخشد و [[عمل]]ایشان را نیکوتر از آن [[پاداش]] می‌دهد، اگر ایمان داشته و [[توحید]] را [[باور]] و به [[راستگویی]] [[پیامبران]] [[اقرار]] کنند<ref> مجمع البیان، ج ۶، ص ۵۹۳.</ref>، زیرا عمل بی‌ایمان، حبط گشته و اثری ندارد: {{متن قرآن|الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ}}<ref>«امروز چیزهای پاکیزه بر شما حلال است و غذای اهل کتاب برای شما حلال است و غذای شما برای آنان حلال است و (نیز ازدواج با) زنان پاکدامن از زنان مؤمن (مسلمان) و زنان پاکدامن از آنان که پیش از شما به آنان کتاب آسمانی داده‌اند، اگر کابینشان را پرداخته و پاکدامن باشید نه پلیدکار و گزینندگان دوست پنهان، (بر شما حلال است) و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه می‌شود و او در جهان واپسین از زیانکاران است» سوره مائده، آیه ۵.</ref><ref> المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۱؛ منهج الصادقین، ج ۵، ص ۲۲۵.</ref>؛ نیز {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که در رستخیز جز آتش (دوزخ) نخواهند داشت و آنچه در آن کرده‌اند نابود و آنچه انجام می‌داده‌اند تباه است» سوره هود، آیه ۱۶.</ref>، بنابراین در پذیرش ایمان و نتیجه عمل صالح از دیدگاه [[قرآن]] میان [[زن]] و مرد تفاوتی نیست، در حالی که بسیاری از [[بت‌پرستان]] و [[اهل کتاب]] [[زنان]] را از بیشتر مزایای [[دینی]] [[محروم]] دانسته و برای آنان نسبت به مردان [[جایگاه]] [[پستی]] [[معتقد]] بودند و آن را هرگز تغییرپذیر نمی‌دانستند<ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۱؛ الفرقان، ج ۴، ص ۴۷۴.</ref>. به گفته برخی، تقدیم عمل صالح بر [[ایمان]] در [[آیه]] یاد شده، اشاره است که [[هدف]] نهایی از ایمان، عمل است، چنان‌که [[علم]] و ایمان نیز ابزار عمل‌اند<ref> الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۶.</ref>. برپایه احتمالی، نکره بودن {{متن قرآن|صَالِحًا}} در آیه {{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> برای تفخیم است و بر اساس آن، [[وعده]] [[حیات طیب]] به کسانی است که [[عمل صالح]] بزرگی انجام دهند و آن، جز [[پذیرش ولایت]] [[امامان معصوم]] {{عم}} نیست، زیرا در پرتو آن، هر عملی ارزش واقعی می‌یابد<ref>بیان السعاده، ج ۲، ص ۴۲۵.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]].</ref>
[[خدا]] در [[آیه]] {{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> به مردان و زنانی که عمل صالح انجام دهند، [[وعده]] می‌دهد که به آنان حیات طیب می‌بخشد و [[عمل]]ایشان را نیکوتر از آن [[پاداش]] می‌دهد، اگر ایمان داشته و [[توحید]] را [[باور]] و به [[راستگویی]] [[پیامبران]] [[اقرار]] کنند<ref> مجمع البیان، ج ۶، ص ۵۹۳.</ref>، زیرا عمل بی‌ایمان، حبط گشته و اثری ندارد: {{متن قرآن|الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ}}<ref>«امروز چیزهای پاکیزه بر شما حلال است و غذای اهل کتاب برای شما حلال است و غذای شما برای آنان حلال است و (نیز ازدواج با) زنان پاکدامن از زنان مؤمن (مسلمان) و زنان پاکدامن از آنان که پیش از شما به آنان کتاب آسمانی داده‌اند، اگر کابینشان را پرداخته و پاکدامن باشید نه پلیدکار و گزینندگان دوست پنهان، (بر شما حلال است) و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه می‌شود و او در جهان واپسین از زیانکاران است» سوره مائده، آیه ۵.</ref><ref> المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۱؛ منهج الصادقین، ج ۵، ص ۲۲۵.</ref>؛ نیز {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که در رستخیز جز آتش (دوزخ) نخواهند داشت و آنچه در آن کرده‌اند نابود و آنچه انجام می‌داده‌اند تباه است» سوره هود، آیه ۱۶.</ref>، بنابراین در پذیرش ایمان و نتیجه عمل صالح از دیدگاه [[قرآن]] میان [[زن]] و مرد تفاوتی نیست، در حالی که بسیاری از [[بت‌پرستان]] و [[اهل کتاب]] [[زنان]] را از بیشتر مزایای [[دینی]] [[محروم]] دانسته و برای آنان نسبت به مردان [[جایگاه]] [[پستی]] [[معتقد]] بودند و آن را هرگز تغییرپذیر نمی‌دانستند<ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۱؛ الفرقان، ج ۴، ص ۴۷۴.</ref>. به گفته برخی، تقدیم عمل صالح بر [[ایمان]] در [[آیه]] یاد شده، اشاره است که [[هدف]] نهایی از ایمان، عمل است، چنان‌که [[علم]] و ایمان نیز ابزار عمل‌اند<ref> الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۶.</ref>. برپایه احتمالی، نکره بودن {{متن قرآن|صَالِحًا}} در آیه {{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> برای تفخیم است و بر اساس آن، [[وعده]] [[حیات طیب]] به کسانی است که [[عمل صالح]] بزرگی انجام دهند و آن، جز [[پذیرش ولایت]] [[امامان معصوم]] {{عم}} نیست، زیرا در پرتو آن، هر عملی ارزش واقعی می‌یابد<ref>بیان السعاده، ج ۲، ص ۴۲۵.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]].</ref>
== [[زندگی]] دنیایی و حیات [[پاکیزه]] ==
در دنیا می‌‌توان به حیات طیّب رسید؛ ولی حیات طیّب نمی‌تواند حیات دنیایی (زرق و برق دنیا و [[رفاه]] مادی) باشد، به چند دلیل:
# برای رسیدن به دنیا و رفاه آن، [[حُسن]] فاعلی شرط نیست، چنان‌که [[خدای سبحان]] [[دنیا]] و نعمت‌های مادی آن را به [[کافران]] نیز داده و می‌دهد، حال‌آنکه آیۀ مورد بحث شرط رسیدن به [[حیات طیب]] را ایمان و عمل صالح ([[حسن فعلی]] و فاعلی) می‌داند: {{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}.
# [[انسان]] تا در دنیا زندگی می‌کند، در [[رنج]] و [[درد]] و [[گرفتاری]] است، چون خدایی که عالم، [[آدم]] و پیوند این دو را آفرید، [[سوگند]] یاد کرد که [[انسان]] را در رنج و [[زحمت]] آفریدم: {{متن قرآن|لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ}}<ref>«که بی‌گمان انسان را در رنج آفریده‌ایم» سوره بلد، آیه ۴.</ref> پس [[بشر]] تا زنده است، نباید [[امید]] [[راحتی]] مطلق و زندگی بی‌زحمت را در دنیا داشته باشد؛ زیرا دنیا خانۀ [[تکلیف]] و تحصیل معاش و [[سعادت]] [[معاد]] است که با زحمت‌های [[مالی]]، [[علمی]] و عملی همراه است.
# [[سخن]] [[نورانی]] [[امیر مؤمنان]]، [[حضرت علی]]{{ع}} درباره [[دنیا]] که {{متن حدیث|دَارٌ بِالْبَلَاءِ مَحْفُوفَةٌ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۶.</ref> روشن می‌نماید که [[دنیا]] از آن جهت که دنیاست، [[شایستگی]] طیّب شدن را ندارد، چون خانه‌ای که همۀ جهاتِ درون و بیرونش به [[دشواری]] و [[آزمون الهی]] پیچیده است، چگونه می‌‌تواند طیّب باشد، پس مراد از روایاتی همچون {{متن حدیث|الدُّنْيَا مَزْرَعَةُ الْآخِرَةِ}}<ref>تنبیه الخواطر ونزهة النواظر، ج۱، ص۱۸۳؛ عوالی اللئالی، ج۱، ص۲۶۷.</ref>، {{متن حدیث|الدُّنْيَا... مَسْجِدُ أَحِبَّاءِ اللَّهِ وَ مُصَلَّی مَلَائِكَةِ اللَّهِ وَ مَهْبِطُ وَحْيِ اللَّهِ وَ مَتْجَرُ أَوْلِيَاءِ اللَّهِ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۳۱.</ref> آن است که ثمرۀ این مزرعه، طیّب است و می‌‌توان با این ظرف به [[مقامات معنوی]] رسید؛ وگرنه مزرعه همیشه با [[رنج]] و [[زحمت]] همراه است، چنان‌که [[حقیقت دنیا]] نیز [[لهو و لعب]] است: {{متن قرآن|إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ}}<ref>«زندگانی این جهان تنها بازیچه و سرگرمی است» سوره محمد، آیه ۳۶.</ref>.
[[علامه طباطبایی]] ذیل [[آیه]] مورد بحث گفتار لطیفی دارد که [[خدا]] به مؤمنِ [[نیکوکار]] [[حیات]] طیّب می‌دهد؛ نه آنکه [[زندگی]] دنیایی‌اش را به [[حیات]] طیّب بدل سازد<ref>المیزان، ج۱۲، ص۳۴۱-۳۴۲.</ref>.
حاصل آنکه رسیدن به حیات طیّب در دنیا با طیّب شدن حیات [[دنیایی]] فرق دارد: اوّلی (رسیدن به حیات طیّب در دنیا) شدنی است و [[انسان]] می‌تواند در دنیا با [[ایمان]] و [[عمل صالح]] به [[زندگی پاکیزه]] برسد، چون اولاً حیات طیّب به [[بهشت]] اختصاص ندارد و ثانیاً با [[معارف اعتقادی]]، [[اخلاقی]] و اوصاف کمالی ـ همچون [[معرفت]] و [[قناعت]] ـ می‌‌توان در دنیا به حیات [[پاکیزه]] رسید؛ اما دومی (طیّب شدن حیات دنیایی) شدنی نیست؛ زیرا مصادیق حیات طیّب همچون قناعت، معرفت و [[التزام]] به [[احکام الهی]]، وابسته به [[روح انسان]] و اموری [[معنوی]] و مجرّدند که فقط ظرف تحقّق آنها، با [[بدنی]] است که آن بدن در دنیاست؛ وگرنه [[روح انسانی]] ـ همچون [[معارف]] و [[علوم]] ـ [[زمان]] و مکان‌بردار نیست و به همین سبب، حیات طیّب با دنیا و بدن مادی انسان که همواره با رنج و زحمت همراه است، پیوند ندارد.
گفتنی است که مراد از [[دنیا]] و [[زندگی]] آن، اموری همچون [[زمین]]، [[آسمان]]، دریا، صحرا، آب، [[درخت]] و... نیست؛ زیرا اینها [[نعمت]] و [[آیت]] الهی‌اند که [[خدا]] از آنها با [[عظمت]] یاد کرده و دنیای [[ممدوح]]، تجارتخانۀ [[اولیا]] و [[مسجد]] [[دوستان]] خداست<ref>ر.ک: نهج البلاغه، حکمت ۱۳۱.</ref>. مراد از [[دنیای مذموم]]، همان اعتباریات [[دنیایی]]، [[وابستگی]] و [[دلبستگی]] به [[جاه]] و [[پست]] و [[مقام]] است که [[قرآن کریم]] از آنها به [[بازی]]، [[سرگرمی]]، زینت‌خواهی، [[تفاخر]] و [[تکاثر]] در [[ثروت]] و فرزند یاد می‌‌کند: {{متن قرآن|أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ}}<ref>«زندگانی این جهان بازیچه و سرگرمی و زیور و نازشی است میان شما و افزون‌خواهی در دارایی‌ها و فرزندان است» سوره حدید، آیه ۲۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)|تفسیر تسنیم]]، ج۴۷، ص۳۶۳ ـ ۳۶۵.</ref>


== آثار حیات طیب ==
== آثار حیات طیب ==
۱۲۹٬۶۸۱

ویرایش