فتنه در نهج البلاغه: تفاوت میان نسخه‌ها

فتنه در نهج البلاغه (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۰ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۱۲

۳ بایت حذف‌شده ، ‏۲۰ ژوئیهٔ ۲۰۱۹

←‏مقدمه

دیداریویکی‌متن

Msadeq

مدیران

۱۱۵٬۳۵۵

ویرایش

@@ خط ۱۲: / خط ۱۲: @@
 *واژه "[[فتنه]]" از جمله واژگانی است که میدان معنایی گسترده‌ای داشته و معانی چندی برای آن برشمرده‌اند.[[فتنه]] در لغت [[فارسی]] به‌معنای [[اختلاف]] [[رأی]] و نظر داشتن، گناه‌ورزی، [[آشوب]]، [[عذاب]]، [[رنج]]، [[گناه]] و [[ستیز]] معنا شده است و در [[ادبیات عرب]] با معانی گوناگون، چون [[اختبار]] و [[آزمایش]]، [[سوزاندن]] در [[آتش]]، مانند وارد کردن طلا در [[آتش]] برای دفع ناخالصی‌ها بیان شده است. [[فتنه]] دارای دو بعد فردی و [[اجتماعی]] است.
 *این واژه در [[قرآن کریم]] نیز در معانی متفاوت به‌کار رفته است؛ معانی گوناگونی چون: [[آزمایش]]<ref>{{متن قرآن|إِذْ تَمْشِي أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَن يَكْفُلُهُ فَرَجَعْنَاكَ إِلَى أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلا تَحْزَنَ وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَا مُوسَى}}؛ سوره  طه، آیه ۴۰ و {{متن قرآن| وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لِّيَقُولُوا أَهَؤُلاء مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِم مِّن بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ}}؛ سوره انعام، آیه ۵۳</ref>، [[فریب]]<ref>{{متن قرآن| يَا بَنِي آدَمَ لاَ يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُم مِّنَ الْجَنَّةِ يَنزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لاَ تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاء لِلَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ }}؛ سوره اعراف، آیه ۲۷، {{متن قرآن|وَأَنِ احْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَن يَفْتِنُوكَ عَن بَعْضِ مَا أَنزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ فَإِن تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَن يُصِيبَهُم بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ}}؛ سوره مائده، آیه ۴۹ و {{متن قرآن|قَالُوا اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ تُفْتَنُونَ }}؛ سوره نمل، آیه ۴۷</ref>، [[انحراف]]<ref>{{متن قرآن|وَإِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ وَإِذًا لاَّتَّخَذُوكَ خَلِيلاً }}؛ سوره اسراء، آیه ۷۳</ref>؛ [[اختلاف]]<ref>لَوْ خَرَجُواْ فِيكُم مَّا زَادُوكُمْ إِلاَّ خَبَالاً ولأَوْضَعُواْ خِلالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ؛ سوره توبه، آیه ۴۷</ref>، [[شرک]]<ref>{{متن قرآن| ثُمَّ لَمْ تَكُن فِتْنَتُهُمْ إِلاَّ أَن قَالُواْ وَاللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ }}؛ سوره انعام، آیه ۲۳</ref>، [[گناه]]<ref>{{متن قرآن|وَمِنْهُم مَّن يَقُولُ ائْذَن لِّي وَلاَ تَفْتِنِّي أَلاَ فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُواْ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ}}؛ سوره توبه، آیه ۴۹</ref> و [[کفر]]<ref>{{متن قرآن|سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَن يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُواْ قَوْمَهُمْ كُلَّ مَا رُدُّواْ إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُواْ فِيهَا فَإِن لَّمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُواْ إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّواْ أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُوْلَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُّبِينًا }}؛ سوره نساء، آیه ۹۱</ref>. هم‌چنین بعضی را به بعضی آزمودیم تا بگویند: آیا از میان ما اینان بودند کسانی که [[خدا]] به آن‌ها [[نعمت]] داد؟ آیا [[خدا]] به سپاس‌گزاران داناتر نیست<ref>{{متن قرآن| وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لِّيَقُولُوا أَهَؤُلاء مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِم مِّن بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ }}؛ سوره انعام، آیه ۵۳</ref>.
-*آنچه [[امام علی]] از واژه [[فتنه]] در [[نهج البلاغه]] در نظر داشته‌اند، با توجه به شرایط زمانی و [[موقعیت]] [[اجتماعی]] – [[سیاسی]]، بیشتر بر مفهوم [[آزمایش]] و [[انحراف]] و بعد [[اجتماعی]] [[فتنه]] تأکید دارد. ایشان در [[تبیین]] مفهوم [[فتنه]] می‌فرماید: هنگامی که [[آیه]] "آیا [[مردم]] پنداشته‌اند که چون بگویند [[ایمان]] آوردیم رها شوند و دیگر [[آزمایش]] نشوند" نازل شد، دانستم که تا [[رسول الله]] {{صل}} در میان ماست، فتنه‌ای بر ما فرود نیاید. پرسیدم: "یا [[رسول الله]]، این فتنه‌ای که [[خدا]] از آن خبر داده چیست؟" گفت: "[[یا علی]]، [[امت]] من بعد از من گرفتار [[فتنه]] خواهد شد." [[[پیامبر]]] گفت: "[[یا علی]]، این [[مردم]] فریفته  دارایی‌های خود شوند و از این‌که [[دین خدا]] را پذیرفته‌اند بر خدای منت نهند و [[رحمت]] او را تمنا کنند و از [[خشم]] او خود را در [[امان]] پندارند. با شبهه‌های [[دروغ]] و هواهای سهوآمیز، [[حرام]] [[خدا]] را [[حلال]] شمارند و شراب را نبیذ نام نهند و [[حلال]] کنند و [[ربا]] را عنوان خرید و فروخت دهند و [[رشوه]] را هدیه خوانند." گفتم: "یا [[رسول الله]]، در آن زمان [[مردم]] را در چه پایگاهی فرود آرم: از دین‌برگشتگان یا فریب‌خوردگان." فرمود: "آن‌ها را در پایگاه فریب‌خوردگان بنشان"<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۵۵</ref>.
+*آنچه [[امام علی]] از واژه [[فتنه]] در [[نهج البلاغه]] در نظر داشته‌اند، با توجه به شرایط زمانی و [[موقعیت]] [[اجتماعی]] – [[سیاسی]]، بیشتر بر مفهوم [[آزمایش]] و [[انحراف]] و بعد [[اجتماعی]] [[فتنه]] تأکید دارد. ایشان در [[تبیین]] مفهوم [[فتنه]] می‌فرماید: هنگامی که [[آیه]] "آیا [[مردم]] پنداشته‌اند که چون بگویند [[ایمان]] آوردیم رها شوند و دیگر [[آزمایش]] نشوند" نازل شد، دانستم که تا [[رسول الله]] {{صل}} در میان ماست، فتنه‌ای بر ما فرود نیاید. پرسیدم: "یا [[رسول الله]]، این فتنه‌ای که [[خدا]] از آن خبر داده چیست؟" گفت: "[[یا علی]]، [[امت]] من بعد از من گرفتار [[فتنه]] خواهد شد." [[پیامبر]] گفت: "[[یا علی]]، این [[مردم]] فریفته  دارایی‌های خود شوند و از این‌که [[دین خدا]] را پذیرفته‌اند بر خدای منت نهند و [[رحمت]] او را تمنا کنند و از [[خشم]] او خود را در [[امان]] پندارند. با شبهه‌های [[دروغ]] و هواهای سهوآمیز، [[حرام]] [[خدا]] را [[حلال]] شمارند و شراب را نبیذ نام نهند و [[حلال]] کنند و [[ربا]] را عنوان خرید و فروخت دهند و [[رشوه]] را هدیه خوانند." گفتم: "یا [[رسول الله]]، در آن زمان [[مردم]] را در چه پایگاهی فرود آرم: از دین‌برگشتگان یا فریب‌خوردگان." فرمود: "آن‌ها را در پایگاه فریب‌خوردگان بنشان"<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۵۵</ref>.
-*از منظر [[امام]] {{ع}} [[آدمیان]] همگی در معرض [[فتنه]] و [[آزمایش]] قرار دارند. از این‌رو فرمود: کسی از شما نگوید که خداوندا [[پناه]] می‌برم به تو از [[آزمایش]]، زیرا هیچ‌کس نیست مگر آن‌که به‌نحوی به [[آزمایش]] گرفتار است، ولی اگر کسی خواهد به [[خدا]] [[پناه]] برد، از او بخواهد که از آزمایش‌های [[گمراه]] کننده‌اش [[پناه]] دهد. [[خدای سبحان]] می‌فرماید: "بدانید که [[دارایی‌ها]] و [[فرزندان]] شما وسیله [[آزمایش]] شمایند." یعنی [[خداوند]] بندگانش را به [[اموال]] و [[اولاد]] می‌آزماید تا معلوم دارد چه کسی به روزی او ناخشنود است و چه کسی [[خشنود]]. هر چند [[خداوند]] به آن‌ها از خود آن‌ها آگاه‌تر است، ولی برای آن است که کارهای [[مستحق]] [[ثواب]] را از کارهایی که درخور عقاب است معلوم دارد، زیرا برخی [[فرزند]] پسر را [[دوست]] دارند و آنان را از دختر خوش نیاید و بعضی بارور ساختن [[مال]] را می‌پسندند و از کاهش آن ناخشنودند<ref>نهج البلاغه، حکمت ۹۰</ref>.
+*از منظر [[امام]] {{ع}} [[آدمیان]] همگی در معرض [[فتنه]] و [[آزمایش]] قرار دارند. از این‌رو فرمود: کسی از شما نگوید که خداوندا [[پناه]] می‌برم به تو از [[آزمایش]]، زیرا هیچ‌کس نیست مگر آن‌که به‌نحوی به [[آزمایش]] گرفتار است، ولی اگر کسی خواهد به [[خدا]] [[پناه]] برد، از او بخواهد که از آزمایش‌های [[گمراه]] کننده‌اش [[پناه]] دهد. [[خدای سبحان]] می‌فرماید: "بدانید که [[دارایی‌ها]] و [[فرزندان]] شما وسیله [[آزمایش]] شمایند." یعنی [[خداوند]] بندگانش را به [[اموال]] و [[اولاد]] می‌آزماید تا معلوم دارد چه کسی به روزی او ناخشنود است و چه کسی [[خشنود]]. هر چند [[خداوند]] به آن‌ها از خود آن‌ها آگاه‌تر است، ولی برای آن است که کارهای [[مستحق]] [[ثواب]] را از کارهایی که درخور عقاب است معلوم دارد، زیرا برخی [[فرزند]] پسر را [[دوست]] دارند و آنان را از دختر خوش نیاید و بعضی بارور ساختن [[مال]] را می‌پسندند و از کاهش آن ناخشنودند<ref>نهج البلاغه، حکمت ۹۰</ref>.[[امام علی]] {{ع}} در [[تبیین]] زمینه‌ها و عوامل [[فتنه]] به [[مال]]، [[فرزندان]] و [[دنیا]] به عنوان عوامل اصلی و انگیزاننده آن اشارت دارند<ref>نک: خطبه‌های ۶۳ و ۱۹۲</ref>.
-[[امام علی]] {{ع}} در [[تبیین]] زمینه‌ها و عوامل [[فتنه]] به [[مال]]، [[فرزندان]] و [[دنیا]] به عنوان عوامل اصلی و انگیزاننده آن اشارت دارند<ref>نک: خطبه‌های ۶۳ و ۱۹۲</ref>.
 *[[موقعیت]] و شرایط تاریخی دوران [[خلافت ظاهری]] [[امام]] {{ع}} به‌گونه‌ای رقم خورد که فتنه‌های [[اجتماعی]] در [[جامعه]] بیشتر بروز کند. [[فتنه]] در بعد [[اجتماعی]] عبارت از حوادثی پیچیده است که جریان [[اهل باطل]] در برابر جریان [[حق]] ایجاد می‌کند، اما ظاهری [[فریبنده]] و حق‌گرا دارد. از این‌رو [[امام]] {{ع}} در سخنان پیش به [[تبیین]] زمینه‌های [[اجتماعی]] [[فتنه]] و رمزگشایی از آن می‌پردازد. [[فتنه]] در آغاز ظاهری آراسته دارد، از این‌رو با پوششی از [[حق]] ظاهر می‌شود. تعبیر [[امام]] از [[فتنه‌ها]] ممزوج بودن [[حق]] و [[باطل]] است. در تعریف [[امام]]، [[فتنه‌ها]] در پایان کار، ماهیت [[باطل]] خود را [[آشکار]] می‌سازند. ایشان می‌فرماید: هنگامی که [[فتنه‌ها]] روی آورند، [[حق]] و [[باطل]] به هم بیامیزند و چون بازگردند، [[حقیقت]] [[آشکار]] شود. [[فتنه‌ها]] به هنگام روی‌آوردن، ناشناخته‌اند و چون بازگردند، شناخته آیند. [[فتنه‌ها]] چون بادها در گردش‌اند، به شهری می‌رسند و از شهری می‌گذرند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۹۲</ref>.
 *انگیزه اصلی [[فتنه‌گران]] در [[کلام امام]]، [[بدعت]] در [[دین]] و [[علت]] آن [[پیروی]] از [[هواهای نفسانی]] بیان شده است، چنان‌که می‌فرماید: جز این نیست که آغاز پیدایش [[فتنه‌ها]] [[پیروی]] از [[هواهای نفسانی]] است و نیز بدعت‌هایی که گذاشته می‌شود؛ بدعت‌هایی برخلاف [[کتاب خدا]]. آن‌گاه کسانی، کسان دیگر را در اموری که مخالف [[دین]] خداست، [[یاری]] می‌کنند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۵۰</ref>. در این شرایط افرادی با بی‌بصیرتی به [[حمایت]] از جریان [[فتنه]] می‌پردازند، در برابر [[حق]] می‌ایستند و جریان [[فتنه]] را [[یاری]] می‌کنند. هنگام بروز [[فتنه]]، به‌دلیل امتزاج و [[اختلاف]] امر [[حق]] و امر [[باطل]]، تشخیص [[حق]] بر [[مردمان]] مشکل می‌شود. از این‌رو می‌فرماید: اگر [[باطل]] با [[حق]] نمی‌آمیخت بر جویندگان [[حق]] [[پنهان]] نمی‌ماند و اگر [[حق]] به [[باطل]] پوشیده نمی‌شد، زبان [[معاندان]] از طعن بریده می‌شد. ولی همواره پاره‌ای از [[حق]] و پاره‌ای از [[باطل]] در هم می‌آمیزند. در چنین حالی، [[شیطان]] بر [[دوستان]] خود مستولی می‌شود و تنها کسانی رهایی می‌یابند که [[الطاف الهی]] شامل حالشان شده باشد<ref>نهج البلاغه، خطبه ۵۰</ref>.