←موانع دعا
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
==موانع [[دعا]]== | ==موانع [[دعا]]== | ||
*عدم [[استجابت دعا]] یا به خاطر آن است که شرائط لازم برای [[استجابت]] فراهم نشده و یا به خاطر آن است که مانعی در میان بوده و از پذیرش [[دعا]] ممانعت میکند. به عنوان نمونه گاه آنچه مورد [[دعا]] قرار میگیرد با [[مصلحت]] [[حقیقی]] دعاکننده [[سازگاری]] نداشته، در [[حقیقت]] برای او ضرر خواهد داشت: {{متن قرآن| | *عدم [[استجابت دعا]] یا به خاطر آن است که شرائط لازم برای [[استجابت]] فراهم نشده و یا به خاطر آن است که مانعی در میان بوده و از پذیرش [[دعا]] ممانعت میکند. به عنوان نمونه گاه آنچه مورد [[دعا]] قرار میگیرد با [[مصلحت]] [[حقیقی]] دعاکننده [[سازگاری]] نداشته، در [[حقیقت]] برای او ضرر خواهد داشت: {{متن قرآن|وَيَدْعُ الإِنسَانُ بِالشَّرِّ دُعَاءَهُ بِالْخَيْرِ وَكَانَ الإِنسَانُ عَجُولاً}}<ref>«و آدمی بدی را چنان فرا میخواند که نیکی را و آدمی شتابگر است» سوره اسراء، آیه ۱۱.</ref>؛ {{متن قرآن|وعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تُحِبُّواْ شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}}<ref>«جنگ بر شما مقرر شده است در حالی که شما را ناپسند است و بسا چیزی را ناپسند میدارید و همان برای شما بهتر است و بسا چیزی را دوست میدارید و همان برایتان بدتر است و خداوند میداند و شما نمیدانید» سوره بقره، آیه ۲۱۶.</ref>. با این همه اما چون [[دعا]] خود در شمار امور [[نیکو]] و [[پسندیده]] است، دست بردن به آن خود از ثوابی [[عظیم]] برخوردار است. از اینرو [[قرآن کریم]] [[شهادت]] میدهد اگر دعائی پذیرفته نشود، [[خداوند]] به جای آن خیر دیگری برای [[انسان]] مقدر خواهد فرمود: {{متن قرآن|فَأَرَدْنَا أَن يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِّنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا}}<ref>«پس، خواستیم که پروردگارشان برای آنان فرزندی (دیگر) پاکجانتر و مهربانتر از او، جایگزین کند» سوره کهف، آیه ۸۱.</ref>.<ref> ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۰۵-۳۰۶.</ref> | ||
*موانعی که میتوانند [[مانع]] پذیرش [[دعا]] شوند بسیارند؛ برخی از آنها عبارتند از: | *موانعی که میتوانند [[مانع]] پذیرش [[دعا]] شوند بسیارند؛ برخی از آنها عبارتند از: | ||
#[[صفات ]][[رذیلت]]: به صورت بسیار شدیدی از رسیدن [[دعا]] به [[حریم]] [[پاک]] [[الهی]] جلوگیری مینماید، همانگونه که بند، پرنده را از پرواز باز میدارد: {{متن قرآن|وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا | #[[صفات ]][[رذیلت]]: به صورت بسیار شدیدی از رسیدن [[دعا]] به [[حریم]] [[پاک]] [[الهی]] جلوگیری مینماید، همانگونه که بند، پرنده را از پرواز باز میدارد: {{متن قرآن|وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الأَرْضِ}}<ref>«و اگر میخواستیم (جایگاه) او را با آن آیات فرا میبردیم اما او به دنیاگرایید و از هوای نفس خود پیروی کرد» سوره اعراف، آیه ۱۷۶.</ref>. [[امام صادق]] {{ع}} میفرمایند: «[[خداوند]] دعائی که از قلبی سخت و سنگین برآید را نمیپذیرد»<ref>{{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَا یَسْتَجِیبُ دُعَاءً بِظَهْرِ قَلْبٍ قَاسٍ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۷۴.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۰۷.</ref> | ||
#[[گناه]]: [[خداوند متعال]] بارها [[عهد]] فرموده [[کافران]]، [[فاسقان]] و [[ظالمان]] را مشمول [[هدایت]] خود نکند؛ از اینرو نه خود آنان را میپذیرد نه عملشان را و نه دعایشان را؛ {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ | #[[گناه]]: [[خداوند متعال]] بارها [[عهد]] فرموده [[کافران]]، [[فاسقان]] و [[ظالمان]] را مشمول [[هدایت]] خود نکند؛ از اینرو نه خود آنان را میپذیرد نه عملشان را و نه دعایشان را؛ {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«بیگمان خداوند نافرمانان را راهنمایی نمیکند» سوره منافقون، آیه ۶.</ref>؛ إِ{{متن قرآنإِنَّ اللَّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ}}<ref>«خداوند گروه کافران را راهنمایی نمیکند» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref>؛ {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ}}<ref>«بیگمان خداوند گروه ستمگران را راهنمایی نمیکند» سوره مائده، آیه ۵۱.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۰۸.</ref> [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: «فرد [[ظالم]] دعایش قبول نمیشود تا وقتی که به سوی [[خداوند]] [[توبه]] کند»<ref>{{متن حدیث|وَ عَنْهُ أَیْضاً أَنَّهُ قِیلَ لَهُ: أَ لَسْتَ تَقُولُ یَقُولُ اللَّهُ "ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ" وَ قَدْ نَرَی الْمُضْطَرَّ یَدْعُوهُ فَلَا یُسْتَجَابُ لَهُ وَ الْمَظْلُومَ یَسْتَنْصِرُهُ عَلَی عَدُوِّهِ فَلَا یَنْصُرُهُ قَالَ{{ع}} وَیْحَکَ مَا یَدْعُوهُ أَحَدٌ إِلَّا اسْتَجَابَ لَهُ أَمَّا الظَّالِمُ فَدُعَاؤُهُ مَرْدُودٌ إِلَی أَنْ یَتُوبَ إِلَیْهِ...}}؛ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۱۷۴.</ref>. | ||
#[[مال]] مُشتبَه: [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: «کسب خود را [[حلال]] کن تا دعایت [[اجابت]] شود، چراکه [[انسان]] لقمهای که در آن [[حرام]] است را فقط به سوی دهانش میبرد، از اینرو تا [[چهل]] روز دعایش [[مستجاب]] نمیشود»<ref>{{متن حدیث|أَطِبْ کَسْبَکَ تستجاب تُسْتَجَبْ دَعْوَتُکَ فَإِنَّ الرَّجُلَ یَرْفَعُ اللُّقْمَةَ إِلَی فِیهِ حَرَاماً فَمَا تُسْتَجَابُ لَهُ أَرْبَعِینَ یَوْماً}}؛ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۳۵۸.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۱۴-۳۱۵.</ref> | #[[مال]] مُشتبَه: [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: «کسب خود را [[حلال]] کن تا دعایت [[اجابت]] شود، چراکه [[انسان]] لقمهای که در آن [[حرام]] است را فقط به سوی دهانش میبرد، از اینرو تا [[چهل]] روز دعایش [[مستجاب]] نمیشود»<ref>{{متن حدیث|أَطِبْ کَسْبَکَ تستجاب تُسْتَجَبْ دَعْوَتُکَ فَإِنَّ الرَّجُلَ یَرْفَعُ اللُّقْمَةَ إِلَی فِیهِ حَرَاماً فَمَا تُسْتَجَابُ لَهُ أَرْبَعِینَ یَوْماً}}؛ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۳۵۸.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۱۴-۳۱۵.</ref> | ||
#ناهماهنگی میان زبان و [[قلب]]: پذیرفته شدن [[دعا]] در گرو هماهمنگی آن با دعای قلبی است و [[خداوند]] دعای کسی که با قلبی غافل به [[دعا]] پرداخته را نمیپذیرد؛ [[امیرمؤمنان]] {{ع}} فرمودند: «[[خداوند]] دعائی که از قلبی غافل برخیزد را نمیپذیرد»<ref>{{متن حدیث|عَنْهُ{{ع}} قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ{{صل}} لَا یَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ دُعَاءَ قَلْبٍ لَاهٍ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۷۳.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۱۴.</ref> | #ناهماهنگی میان زبان و [[قلب]]: پذیرفته شدن [[دعا]] در گرو هماهمنگی آن با دعای قلبی است و [[خداوند]] دعای کسی که با قلبی غافل به [[دعا]] پرداخته را نمیپذیرد؛ [[امیرمؤمنان]] {{ع}} فرمودند: «[[خداوند]] دعائی که از قلبی غافل برخیزد را نمیپذیرد»<ref>{{متن حدیث|عَنْهُ{{ع}} قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ{{صل}} لَا یَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ دُعَاءَ قَلْبٍ لَاهٍ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۷۳.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۱۴.</ref> | ||
#تکیه و [[اعتماد بر غیر خداوند]] | #تکیه و [[اعتماد بر غیر خداوند]] متعال: در [[روایات]] بسیاری وارد شده، [[خداوند]] [[امید]] [[امیدواری]] که به غیر او [[امید]] بندد را [[ناامید]] خواهد کرد، و دعایش را نیز نخواهد پذیرفت: {{متن قرآن|أَغَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«بگو مرا آگاه سازید، چنانچه عذاب خداوند، یا رستخیز شما را دریابد، اگر راست میگویید آیا جز خداوند را میخوانید؟» سوره انعام، آیه ۴۰.</ref> | ||
#ناهماهنگی میان [[دعا]] و عمل [[انسان]]: اگر کسی خود را به [[فقر]]، [[گناه]] و [[بردگی]] اَجانب [[مبتلا]] ساخت و از آن پس دست به [[دعا]] برداشت که: «خدایا! مرا به واسطۀ حلالت از حرامت و به واسطۀ اطاعتت از گناهت و به واسطۀ فضلت از دیگران بینیاز ساز»<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ أَغْنِنِی بِحَلَالِکَ عَنْ حَرَامِکَ وَ أَغْنِنِی بِفَضْلِکَ عَمَّنْ سِوَاک}}</ref>، دعای او [[اجابت]] نخواهد شد؛ مگر آنکه به سوی [[حضرت]] [[حق]] بازگردد و از آنچه انجام داده [[توبه]] نماید<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۱۷-۳۱۸.</ref>. | #ناهماهنگی میان [[دعا]] و عمل [[انسان]]: اگر کسی خود را به [[فقر]]، [[گناه]] و [[بردگی]] اَجانب [[مبتلا]] ساخت و از آن پس دست به [[دعا]] برداشت که: «خدایا! مرا به واسطۀ حلالت از حرامت و به واسطۀ اطاعتت از گناهت و به واسطۀ فضلت از دیگران بینیاز ساز»<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ أَغْنِنِی بِحَلَالِکَ عَنْ حَرَامِکَ وَ أَغْنِنِی بِفَضْلِکَ عَمَّنْ سِوَاک}}</ref>، دعای او [[اجابت]] نخواهد شد؛ مگر آنکه به سوی [[حضرت]] [[حق]] بازگردد و از آنچه انجام داده [[توبه]] نماید<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۱۷-۳۱۸.</ref>. | ||
#فراهم نساختن [[علل]] و اسباب لازم: هرکس اسباب و [[علل]] ظاهری خواسته خود را فراهم نکرده تنها دست به [[دعا]] بردارد، دعایش پذیرفته نخواهد شد. [[آیات]] و [[روایات]] بسیاری بر این مطلب دلالت مینماید: {{متن قرآن|وَابْتَغِ | #فراهم نساختن [[علل]] و اسباب لازم: هرکس اسباب و [[علل]] ظاهری خواسته خود را فراهم نکرده تنها دست به [[دعا]] بردارد، دعایش پذیرفته نخواهد شد. [[آیات]] و [[روایات]] بسیاری بر این مطلب دلالت مینماید: {{متن قرآن|وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا}}<ref>«و در آنچه خداوند به تو داده است سرای واپسین را بجوی و بهره خود از این جهان را (هم) فراموش مکن» سوره قصص، آیه ۷۷.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۱۸-۳۱۹.</ref> | ||
#رسیدن به مراتب [[اولیاء]]: بسیاری از [[روایات]] و [[آیات]] بر این نکته دلالت میفرماید، که [[اولیاء]] [[خدا]] را منازل و منزلتی است که دستیابی به آن، تنها با [[بلاء]]، [[سختی]]، مشکلات و رد کردن دعای آنان ممکن خواهد بود: {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا | #رسیدن به مراتب [[اولیاء]]: بسیاری از [[روایات]] و [[آیات]] بر این نکته دلالت میفرماید، که [[اولیاء]] [[خدا]] را منازل و منزلتی است که دستیابی به آن، تنها با [[بلاء]]، [[سختی]]، مشکلات و رد کردن دعای آنان ممکن خواهد بود: {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّبِيٍّ إِلاَّ أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ}}<ref>«و ما در هیچ دیاری پیامبری نفرستادیم مگر آنکه مردمش را به سختی و رنج دچار کردیم باشد که (به درگاه خدا) لابه کنند» سوره اعراف، آیه ۹۴.</ref>.<ref> ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۲۰.</ref> [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: «[[بنده]] را مقامی نزد [[پروردگار]] است، که به آن دست نمییابد مگر به واسطۀ یکی از این دو امر: یا آنکه مالش از دستش برود، و یا آنکه [[مرضی]] در بدنش پدید آید»<ref> {{متن حدیث|عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: إِنَّهُ لَیَکُونُ لِلْعَبْدِ مَنْزِلَةٌ عِنْدَ اللَّهِ فَمَا یَنَالُهَا إِلَّا بِإِحْدَی خَصْلَتَیْنِ إِمَّا بِذَهَابِ مَالِهِ أَوْ بِبَلِیَّةٍ فِی جَسَدِهِ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۵۷.</ref>.<ref> ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۲۱.</ref> | ||
#علاقۀ [[خداوند]] به شنیدن صدای بندهاش: این [[مانع]] تنها مخصوص اَخصّ [[خواص]] است که [[خدا]] را بسیار [[دوست]] میدارند و از [[مناجات]] با او لذّت میبرند و او نیز از [[مناجات]] ایشان لذّت میبرد، آنان او را میخوانند و او آنان را میخواند؛ [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در [[مناجات]] شعبانیه میفرمایند: «پروردگارا! مرا از آنان قرار ده که خواندیشان پس تو را پاسخ دادند، و به آنان نگریستی پس برای [[عظمت]] تو مدهوش شدند، زان پس در سِرّ آنان به [[مناجات]] با آنان پرداختی»<ref>{{متن حدیث|إِلَهِی وَ اجْعَلْنِی مِمَّنْ نَادَیْتَهُ فَأَجَابَکَ وَ لَاحَظْتَهُ فَصَعِقَ لِجَلَالِکَ فَنَاجَیْتَهُ}}؛ مفاتیح الجنان، مناجات شعبانیه.</ref>. [[خداوند متعال]] چون محبّتی بیشتر نسبت به بندهاش دارد، دعای او را [[اجابت]] نمیکند تا سخن [[بنده]] طولانی شود و او بتواند در خفا و [[آشکار]] [[مناجات]] او را بشنود و به او التفات فرماید. [[امام کاظم]] {{ع}} میفرمایند: «[[امام باقر]] {{ع}} میفرمودند: [[مؤمن]] گاه [[حاجت]] خود را از [[خداوند]] طلب مینماید، امّا [[اجابت]] آن [[دعا]] به خاطر آنکه [[خداوند]] صدای او را [[دوست]] دارد به تأخیر میافتد»<ref>{{متن حدیث|عَنِ الْإِمَامِ مَوْلَانَا مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ{{ع}} إِنَّ أَبَا جَعْفَرٍ{{ع}} کَانَ یَقُولُ إِنَّ الْمُؤْمِنَ یَسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حَاجَةً فَیُؤَخِّرُ عَنْهُ تَعْجِیلَ إِجَابَتِهِ حُبّاً لِصَوْتِهِ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۸۸.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۲۳-۳۲۴.</ref> | #علاقۀ [[خداوند]] به شنیدن صدای بندهاش: این [[مانع]] تنها مخصوص اَخصّ [[خواص]] است که [[خدا]] را بسیار [[دوست]] میدارند و از [[مناجات]] با او لذّت میبرند و او نیز از [[مناجات]] ایشان لذّت میبرد، آنان او را میخوانند و او آنان را میخواند؛ [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در [[مناجات]] شعبانیه میفرمایند: «پروردگارا! مرا از آنان قرار ده که خواندیشان پس تو را پاسخ دادند، و به آنان نگریستی پس برای [[عظمت]] تو مدهوش شدند، زان پس در سِرّ آنان به [[مناجات]] با آنان پرداختی»<ref>{{متن حدیث|إِلَهِی وَ اجْعَلْنِی مِمَّنْ نَادَیْتَهُ فَأَجَابَکَ وَ لَاحَظْتَهُ فَصَعِقَ لِجَلَالِکَ فَنَاجَیْتَهُ}}؛ مفاتیح الجنان، مناجات شعبانیه.</ref>. [[خداوند متعال]] چون محبّتی بیشتر نسبت به بندهاش دارد، دعای او را [[اجابت]] نمیکند تا سخن [[بنده]] طولانی شود و او بتواند در خفا و [[آشکار]] [[مناجات]] او را بشنود و به او التفات فرماید. [[امام کاظم]] {{ع}} میفرمایند: «[[امام باقر]] {{ع}} میفرمودند: [[مؤمن]] گاه [[حاجت]] خود را از [[خداوند]] طلب مینماید، امّا [[اجابت]] آن [[دعا]] به خاطر آنکه [[خداوند]] صدای او را [[دوست]] دارد به تأخیر میافتد»<ref>{{متن حدیث|عَنِ الْإِمَامِ مَوْلَانَا مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ{{ع}} إِنَّ أَبَا جَعْفَرٍ{{ع}} کَانَ یَقُولُ إِنَّ الْمُؤْمِنَ یَسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حَاجَةً فَیُؤَخِّرُ عَنْهُ تَعْجِیلَ إِجَابَتِهِ حُبّاً لِصَوْتِهِ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۸۸.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۳۲۳-۳۲۴.</ref> | ||
==لوازم [[دعا]]== | ==لوازم [[دعا]]== | ||