افضلیت: تفاوت میان نسخه‌ها

==مقدمه==

*به طوری که می‌بینیم [[ابن ابی الحدید معتزلی]] در اول [[شرح نهج البلاغه]] خود می‌نویسد: "[[سپاس]] خدایی را سزد که [[مفضول]] را بر [[فاضل]] مقدم داشت، به خاطر اقتضای یک [[مصلحت]] تکلیفی"<ref>{{متن حدیث|الحمد لله الذي... و قدم المفضول على الأفضل لمصلحة اقتضاها التكليف...}}؛ ابن ابی الحدید معتزلی، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۳.</ref> .

*ولی بی‌پایگی و [[نادرستی]] این سخن از جهات متعددی که ذیلاً بدان اشاره می‌گردد، معلوم می‌شود:

#این تقدیم اگر به [[اراده]] و [[مشیت الهی]] بود، چرا [[امام علی]]{{ع}} از این [[انتخاب]] [[شکایت]] می‌کند؟ آیا [[شکایت]]، [[اعتراض]] بر [[انتخاب]] الهی نیست؟

#اگر [[انتخاب]] [[ابوبکر]] و تقدیم او بر [[امام علی]]{{ع}} به [[مصلحت]] و [[خواست الهی]] بود، چرا [[ابوبکر]] از [[مردم]] می‌خواست که او را از [[خلافت]] [[خلع]] کنند، زیرا با [[وجود امام]] [[علی]]{{ع}} خود را لایق آن نمی‌دیده است<ref>ر.ک: علی اصغر رضوانی، شیعه‌شناسی و پاسخ به شبهات، ج۱، ص۵۵۴؛ قاضی نور الله مرعشی، إحقاق الحق، ج۲، ص۳۲۵.</ref>.

==[[افضلیت پیامبر]]==

فرض سوم از آن جهت باطل است که مستلزم [[ترجیح بلامرجح]] است و ترجیح بلامرجح از نظر عقل قبیح و بلکه محال است. [[خواجه نصیرالدین طوسی]] در این باره گفته است: {{عربی|و قبح تقدیم المفضول معلوم و لا ترجیح فی المساوی}}<ref>کشف المراد، ص۴۹۵.</ref>؛ ناروایی مقدم داشتن مفضول بر افضل معلوم است، و در فرض [[تساوی]] امام با دیگران، وجهی برای ترجیح امام بر دیگران وجود ندارد. با [[نادرستی]] فرض دوم و سوم، فرض اول متعیّن خواهد بود. بنابراین، امام باید بر دیگران برتر باشد.

منشأ این [[تصور]]، آن است که برتری در [[صفات کمال]]، نسبی فرض شده است، در حالی که برتری در باب امامت و رهبری، شامل همه صفات کمالی است که در تحقق یافتن و [[اهداف امامت]] نقش دارند و کسی که در برخی صفات بر دیگران [[برتر]] باشد، مصداق [[افضل]] به معنای مطلق آن نخواهد بود<ref>الشافی فی الإمامة، ج۳، ص۱۷۸؛ دلائل الصدق، ج۳، ص۲۹-۳۰.</ref>.

در این [[آیه]] دو گزینه با یکدیگر مقایسه شده است: یکی فردی که خود، [[هدایت یافته]] است و به [[هدایت]] انسان‌های دیگر نیازی ندارد، در نتیجه می‌تواند مردم را هدایت کند، و دیگر فردی که تا دیگران، وی را هدایت نکنند، هدایت یافته نخواهد بود. اکنون اگر بنا باشد [[انسان]] از یکی از دو گزینه مزبور [[پیروی]] کند، کدام‌یک از آن دو سزاوارتر است؟ بدون [[شک]]، عقل [[سلیم]]، پیروی از گزینه نخست را [[نیکو]] و [[پیروی]] از گزینه دوم را [[ناپسند]] می‌داند. جمله {{متن قرآن|فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} ناظر به همین [[حکم عقلی]] و [[درک]] وجدانی است<ref>کشف المراد، ص۴۹۵؛ نهج الحق و کشف الصدق، ص۱۶۸؛ ارشاد الطالبین، ۳۳۶.</ref>.

پاسخ: در این [[آیه]] قرینه روشنی وجود دارد که مقصود از {{متن قرآن|أَحَقُّ}} آن نیست که هر دو گزینه، خوب و پذیرفته است، ولی گزینه اول برتری دارد، بلکه مقصود این است که فقط گزینه اول درست است و گزینه دوم پذیرفته نیست، زیرا در آغاز آیه، [[پرستش]] [[خدای یکتا]] با پرستش [[بت‌ها]] و معبودهای [[دروغین]] مقایسه شده است: {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ}}<ref>«بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی “حق” رهنمون باشد؟ بگو خداوند به “حق” رهنماست» سوره یونس، آیه ۳۵.</ref>. روشن است که بت‌ها و معبودان دروغین هیچ‌گونه [[هدایت‌گری]] به [[حق]] نداشته، و پرستش آنها [[باطل]] است، و تنها باید خدای یکتا را پرستش کرد. بنابراین، در ادامه آیه که فرموده است: {{متن قرآن|أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لَا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} مقصود این است که تنها باید از کسی پیروی کرد که [[هدایت‌گر]] به حق است و احتمال [[خطا]] و [[انحراف]] در او وجود ندارد. شاید وجه اینکه [[خداوند متعال]] در این جا از واژه {{متن قرآن|أَحَقُّ}} استفاده کرده، آن بوده است که [[مشرکان]] را به [[تفکر]] وادارد و [[عقل]] و [[فطرت]] آنان را بیدار سازد و تعصب‌های [[جاهلی]]، مانع [[اندیشیدن]] آنان نشود<ref>{{عربی|والتعبیر فی الترجیح فی قوله:}} {{متن قرآن|أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ}} {{عربی|بأفعل التفضیل الدال علی مطلق الرجحان دون التعین و الانحصار، مع ان اتباعه تعالی حق لاغیر، و اتباعهم لانصیب له من الحق، انما هو بالنظر الی مقام الترجیح و لیسهل بذلک قبولهم للقول من غیر اثارة لعصبیتهم و تهییج لجهالهتم}}؛ المیزان فی التفسیر القرآن، ج۱۰، ص۵۷.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[براهین و نصوص امامت (کتاب)|براهین و نصوص امامت]]، ص ۲۱.</ref>

==جستارهای وابسته==

* [[اثبات افضلیت]]

=='''[[:رده:آثار افضلیت|منبع‌شناسی جامع افضلیت]]'''==