ابرار در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۴٬۷۳۹ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱ فوریهٔ ۲۰۲۱
خط ۱۴۰: خط ۱۴۰:


[[علامه طباطبایی]] در [[المیزان]] فرموده: اَبرار، جمع بَرّ به [[فتح]] باء، صفت مشبّهه از [[برّ]] به معنای [[احسان]] است. از معنای آن بر می‌آید که بَرّ، نیکویی در عمل است بدون اینکه [[انسان]] در ازای آن، [[انتظار]] نفع یا بیان تشکّری را داشته باشد؛ بدین معنا که او عمل خیر را به جهت خیر بودن آن اراده می‌کند، نه برای این که در آن نفعی است که در ازای آن به او باز می‌گردد، و اگر نفسش از آن ناخشنود باشد، پس او بر تلخیِ [[مخالفت]] نفسش در آنچه اراده نموده، [[صبر]] می‌کند و کارش را انجام می‌دهد؛ زیرا آن فی‌نفسه خیر است، مانند: وفای به [[نذر]]، و یا اینکه در آن عمل، خیری برای غیرش است، مانند [[اطعام]] طعام نسبت به مستحقین از [[بندگان خدا]]؛ چون نه در عمل، و نه در [[صلاح]]، هیچ خیری جز به واسطه [[ایمان به خدا]] و به [[رسول]] او و به [[روز قیامت]] محقّق نگردد، چنانکه فرموده: {{متن قرآن|أُولَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ}}<ref>«آنان ایمان نیاورده‌اند و خداوند کارهای آنان را از میان برده است» سوره احزاب، آیه ۱۹.</ref>، و [[آیات]] دیگری که در این خصوص است. پس ابرار، [[مؤمنان]] به خدا و به [[پیامبر]] او و به [[روز قیامت]] هستند، و چون [[ایمان]] آنان، ایمان از روی [[رشد]] و [[بینش]] است، پس آنان خود را [[بندگان]] مملوکی در پیشگاه پروردگارشان دیده که خلقتشان برای اوست؛ [[امر]] و کار آنان برای اوست؛ خودشان را [[مالک]] هیچ نفع و ضرری نمی‌دانند. بر آنان است که به جز آنچه پروردگارشان [[اراده]] می‌کند، نخواهند و به جز آنچه پروردگارشان بدان [[خشنود]] و [[راضی]] است، انجام ندهند. پس آنان خواست [[پروردگار]] را بر خواسته خویش مقدّم داشته و برای تحقق آن، به عمل می‌پردازند؛ پس در [[مخالفت]] بر آنچه نفسشان می‌طلبد، [[صابر]] و شکیبایند و [[سختی]] [[طاعت]] را به [[جان]] می‌خرند، و آنچه آنان انجام می‌دهند، صرفاً برای رضای خداست. (سخن آخر آن که) [[بندگی]] را برای [[خدای سبحان]]، [[خالص]] گردانیده‌اند. این صفاتی است که [[خدای متعال]] [[ابرار]] را با آن صفات معرفی می‌کند؛ چنان‌که از قوله: {{متن قرآن|عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ}}<ref>«از چشمه‌ای که بندگان خداوند از آن می‌آشامند» سوره انسان، آیه ۶.</ref>، و قوله: {{متن قرآن|إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ}}<ref>«(با خود می‌گویند:) شما را تنها برای خشنودی خداوند خوراک می‌دهیم» سوره انسان، آیه ۹.</ref>، و قوله: {{متن قرآن|وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا}}<ref>«و به آنان برای شکیبی که ورزیده‌اند بهشت و (پوشاک) پرنیان پاداش می‌دهد» سوره انسان، آیه ۱۲.</ref> استفاده می‌شود، و این صفات مستفاد از قول او در صفت ایشان: {{متن قرآن|لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ}}<ref>«نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref> (نیز) است<ref>. المیزان، ج۲۰، ص۲۱۳.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۳۰.</ref>
[[علامه طباطبایی]] در [[المیزان]] فرموده: اَبرار، جمع بَرّ به [[فتح]] باء، صفت مشبّهه از [[برّ]] به معنای [[احسان]] است. از معنای آن بر می‌آید که بَرّ، نیکویی در عمل است بدون اینکه [[انسان]] در ازای آن، [[انتظار]] نفع یا بیان تشکّری را داشته باشد؛ بدین معنا که او عمل خیر را به جهت خیر بودن آن اراده می‌کند، نه برای این که در آن نفعی است که در ازای آن به او باز می‌گردد، و اگر نفسش از آن ناخشنود باشد، پس او بر تلخیِ [[مخالفت]] نفسش در آنچه اراده نموده، [[صبر]] می‌کند و کارش را انجام می‌دهد؛ زیرا آن فی‌نفسه خیر است، مانند: وفای به [[نذر]]، و یا اینکه در آن عمل، خیری برای غیرش است، مانند [[اطعام]] طعام نسبت به مستحقین از [[بندگان خدا]]؛ چون نه در عمل، و نه در [[صلاح]]، هیچ خیری جز به واسطه [[ایمان به خدا]] و به [[رسول]] او و به [[روز قیامت]] محقّق نگردد، چنانکه فرموده: {{متن قرآن|أُولَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ}}<ref>«آنان ایمان نیاورده‌اند و خداوند کارهای آنان را از میان برده است» سوره احزاب، آیه ۱۹.</ref>، و [[آیات]] دیگری که در این خصوص است. پس ابرار، [[مؤمنان]] به خدا و به [[پیامبر]] او و به [[روز قیامت]] هستند، و چون [[ایمان]] آنان، ایمان از روی [[رشد]] و [[بینش]] است، پس آنان خود را [[بندگان]] مملوکی در پیشگاه پروردگارشان دیده که خلقتشان برای اوست؛ [[امر]] و کار آنان برای اوست؛ خودشان را [[مالک]] هیچ نفع و ضرری نمی‌دانند. بر آنان است که به جز آنچه پروردگارشان [[اراده]] می‌کند، نخواهند و به جز آنچه پروردگارشان بدان [[خشنود]] و [[راضی]] است، انجام ندهند. پس آنان خواست [[پروردگار]] را بر خواسته خویش مقدّم داشته و برای تحقق آن، به عمل می‌پردازند؛ پس در [[مخالفت]] بر آنچه نفسشان می‌طلبد، [[صابر]] و شکیبایند و [[سختی]] [[طاعت]] را به [[جان]] می‌خرند، و آنچه آنان انجام می‌دهند، صرفاً برای رضای خداست. (سخن آخر آن که) [[بندگی]] را برای [[خدای سبحان]]، [[خالص]] گردانیده‌اند. این صفاتی است که [[خدای متعال]] [[ابرار]] را با آن صفات معرفی می‌کند؛ چنان‌که از قوله: {{متن قرآن|عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ}}<ref>«از چشمه‌ای که بندگان خداوند از آن می‌آشامند» سوره انسان، آیه ۶.</ref>، و قوله: {{متن قرآن|إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ}}<ref>«(با خود می‌گویند:) شما را تنها برای خشنودی خداوند خوراک می‌دهیم» سوره انسان، آیه ۹.</ref>، و قوله: {{متن قرآن|وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا}}<ref>«و به آنان برای شکیبی که ورزیده‌اند بهشت و (پوشاک) پرنیان پاداش می‌دهد» سوره انسان، آیه ۱۲.</ref> استفاده می‌شود، و این صفات مستفاد از قول او در صفت ایشان: {{متن قرآن|لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ}}<ref>«نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref> (نیز) است<ref>. المیزان، ج۲۰، ص۲۱۳.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۳۰.</ref>
===ابرار در [[تفاسیر]] و تفاسیر [[روایی]]===
[[شیخ طبرسی]] در [[مجمع‌البیان]] فرموده: [[اجماع اهل بیت]]{{عم}} و موافقان آنان و بسیاری از [[مخالفان]] آنها بر آن است که مراد از اَبرار در [[آیه]] پنجم [[سوره انسان]] {{متن قرآن|إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا}}<ref>«نیکان از پیاله‌ای می‌نوشند که آمیخته به بوی خوش است» سوره انسان، آیه ۵.</ref>، [[علی]]، [[فاطمه]]، [[حسن]] و [[حسین]]{{عم}} بوده و [[آیات]] بعد از آن هم: {{متن قرآن|عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ يُفَجِّرُونَهَا تَفْجِيرًا *يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا * وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا * إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا}}<ref>«از چشمه‌ای که بندگان خداوند از آن می‌آشامند آن را به خواست خود روان می‌سازند * به پیمان خود وفا می‌کنند و از روزی می‌هراسند که شرّ آن همه‌گیر است * و خوراک را با دوست داشتنش به بینوا و یتیم و اسیر می‌دهند * بی‌گمان ما از پروردگارمان، روزی که تیره و بسیار سخت است می‌هراسیم» سوره انسان، آیه ۶-۱۰.</ref> متعیّن در آنان است، و هم‌چنین [[اجماع]] بر آن است که آنان [[ابرار]] بوده و در ابرار بودن دیگران، [[اختلاف]] است، و این که ابرار، اولیای خدایند که در [[دنیا]] از او [[طاعت]] و [[فرمانبرداری]] نموده‌اند<ref>. تفسیر شبّر، ذیل سوره انسان.</ref>.
[[سید عبدالله]] معروف به شُبَّر در تفسیرش گوید: ابرار جمع [[برّ]] یا بارّ است و مراد از «إن الأبرار» در سوره انسان، بنا بر اجماع، [[اهل‌بیت]]، علی، فاطمه و دو پسرشان{{عم}}، و [[پیروان]] آنان، هستند و بسیاری از [[روایات]] عامّه و خاصّه در این‌باره [[اتفاق نظر]] دارند<ref>. مجمع‌البیان، ج۲، ص۱۰۰</ref>.
[[سید هاشم بحرانی]] در [[تفسیر برهان]] آورده که: [[اصبغ بن نباته]] از علی{{ع}} [[نقل]] کند که: {{عربی|قال رسول الله ان فی قوله تعالی:}} {{متن قرآن|ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}<ref>«به پاداشی از نزد خداوند» سوره آل عمران، آیه ۱۹۵.</ref>، {{متن قرآن|وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ}}<ref>«و آنچه نزد خداوند است برای نیکوکاران بهتر است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۸.</ref>: {{متن حدیث|انت الثواب و انصارک الابرار}}؛ یعنی [[پیامبر خدا]]{{صل}} درباره سخن [[خدای متعال]]: {{متن قرآن|ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}، {{متن قرآن|وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ}}، به [[علی]]{{ع}} فرمود: «تو [[ثواب]] هستی و یارانت [[ابرار]] هستند»<ref>. برهان، ص۲۰۵. این روایت را این جمعه عروسی در نورالثقلین، ج۱، ص۴۲۵، حدیث ۴۹۳، از تفسیر عیاشی نقل کرده است.</ref>.
او در ادامه گفته: [[محمد بن مسلم]] از ابی‌جعفر، [[امام باقر]]{{ع}} [[نقل]] کند که: [[حضرت]] فرموده: {{متن حدیث|الْمَوْتُ‏ خَيْرٌ لِلْمُؤْمِنِ‏، لِأَنَّ اللَّهَ يَقُولُ: {{متن قرآن|وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ}}. قال: قال [[رسول الله]]{{صل}} لِعَليّ: انت الثواب، و انصارك الأبرار}}؛ یعنی امام باقر{{ع}} فرمود: [[مرگ]] برای [[مؤمن]] نیکوتر است؛ زیرا [[خدای متعال]] می‌فرماید: {{متن قرآن|وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ}}. (هم‌چنین) آن حضرت فرمود که [[پیامبر خدا]]{{صل}} به علی{{ع}} فرموده: تو ثواب هستی و یارانت (هم) ابرارند<ref>. برهان، ص۲۰۵ - این روایت را این جمعه عروسی در نورالثقلین، ج۱، ص۴۲۵، حدیث ۴۹۴، نقل کرده است.</ref>.
و نیز می‌فرماید: [[محمد بن عباس]] با اسنادش از ابی‌حمزه و او از ابی‌جعفر، امام باقر{{ع}} درباره فرموده [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِي نَعِيمٍ * وَإِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ}}<ref>«بی‌گمان نیکان در ناز و نعمتی بی‌شمارند * و به راستی گنهکاران در دوزخ‌اند» سوره انفطار، آیه ۱۳-۱۴.</ref>، نقل کند که: {{متن حدیث|قال: الأبرار هم نحن، و الفجار هم أعداؤنا}}؛ یعنی امام باقر{{ع}} فرمود: ابرار خود ما هستیم و [[فجّار]] همان [[دشمنان]] ما هستند<ref>. برهان، ص۱۱۷۷.</ref>.
و نیز می‌فرماید: [[علی بن ابراهیم]] گوید: پدرم از [[محمد بن اسماعیل]]، و او از ابی‌حمزه، و او هم از ابی‌جعفر، امام باقر{{ع}}، برای من [[روایت]] نمود که: {{متن حدیث|قَالَ‏ إِنَّ اللَّهَ‏ خَلَقَنَا مِنْ‏ أَعْلَى‏ عِلِّيِّينَ‏ وَ خَلَقَ قُلُوبَ شِيعَتِنَا مِمَّا خَلَقَنَا مِنْهُ وَ خَلَقَ أَبْدَانَهُمْ مِنْ دُونِ ذَلِكَ- فَقُلُوبُهُمْ تَهْوِي إِلَيْنَا لِأَنَّهَا خُلِقَتْ مِمَّا خَلَقَنَا مِنْهُ- ثُمَّ تَلَا قَوْلَهُ: {{متن قرآن|كَلَّا إِنَّ كِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِي عِلِّيِّينَ}}<ref>«نه چنین است؛ کارنامه نیکان در «علّیین» است» سوره مطففین، آیه ۱۸.</ref> إِلَى قَوْلِهِ‏ {{متن قرآن|يُسْقَوْنَ مِنْ رَحِيقٍ مَخْتُومٍ}}<ref>«به آنان از شرابی دست ناخورده می‌نوشانند» سوره مطففین، آیه ۲۵.</ref>}}: امام باقر{{ع}} فرمود: «خدای متعال ما را از [[اعلی علیین]] آفرید و دل‌های [[شیعیان]] ما را (نیز) از آنچه (دل‌های) ما از آن [[آفریده]] شده، آفرید و بدن‌های آنان را از چیز دیگری آفرید. پس دل‌های آنان به سوی ما میل دارد؛ چرا که دل‌هایشان از آنچه ما از آن آفریده شده‌ایم، آفریده شده است. بعد این سخن [[خدای متعال]] را [[تلاوت]] نمود: {{متن قرآن|كَلَّا إِنَّ كِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِي عِلِّيِّينَ}} إِلَى قَوْلِهِ‏ {{متن قرآن|يُسْقَوْنَ مِنْ رَحِيقٍ مَخْتُومٍ}}<ref>. برهان، ص۱۱۷۹. این روایت را این جمعه عروسی در نورالثقلین، ج۵، ص۵۳۳، حدیث ۳۱، نقل نموده است.</ref>.
شیخ [[عبد علی بن جمعه عروسی]] در [[نورالثقلین]] می‌فرماید: در کتاب [[مناقب]] از ابن شهرآشوب با اسنادش از [[محمد بن حنفیه]] و او از [[حسن بن علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} [[نقل]] کند که: {{متن حدیث|قال: کل ما فی کتاب الله عزو جل من قوله:}} {{متن قرآن|إِنَّ الْأَبْرَارَ}}، {{متن حدیث|فوالله ما اراد به الا علی بن ابی طالب و فاطمه و انا و الحسین؛ لانّا نحن ابرار؛ ابائنا و امهاتنا، و قلوبنا علمت بالطاعات و البر، و تبرأت من الدنیا وجیهاً و اطعنا الله فی جمیع فرائضه و أمنا بوحدانیته و صدقنا برسوله}}: [[امام حسن]]{{ع}} فرمود: هر چه در [[کتاب]] [[خدای عزوجل]] از سخن: {{متن قرآن|إِنَّ الْأَبْرَارَ}} هست، به [[خدا]] [[سوگند]]، به جز علی بن ابی طالب، فاطمه، من و [[حسین]] از آن [[اراده]] نشده؛ زیرا ما خود، پدرانمان و مادرانمان، ابرار هستیم و دل‌های ما، [[آگاه]] به [[طاعات]] و [[اعمال]] [[نیکو]] و بیزار از جلوه‌های (سطحی و ظاهری) دنیاست و ما خدای متعال را در همه واجباتش [[اطاعت]] کرده و به یکتایی و وحدانیتش [[ایمان]] آورده‌ایم و پیامبرش را(هم) [[تصدیق]] نموده‌ایم<ref>. نورالثقلین، ج۵، ص۵۲۶، حدیث ۲۷.</ref>.
و نیز به نقل از کتاب [[علل الشرایع]] با اسنادش تا [[زید]] شحام و او هم از [[ابی عبدالله]]، [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده که: {{متن حدیث|قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَنَا مِنْ نُورٍ مُبْتَدَعٍ مِنْ نُورٍ رَسَخَ ذَلِكَ النُّورُ فِي طِينَةٍ مِنْ أَعْلَى عِلِّيِّينَ وَ خَلَقَ‏ قُلُوبَ‏ شِيعَتِنَا مِمَّا خَلَقَ‏ مِنْهُ‏ أَبْدَانَنَا وَ خَلَقَ أَبْدَانَهُمْ مِنْ طِينَةٍ دُونَ ذَلِكَ فَقُلُوبُهُمْ تَهْوَى إِلَيْنَا لِأَنَّهَا خُلِقَتْ مِمَّا خُلِقْنَا مِنْهُ ثُمَّ قَرَأَ {{متن قرآن|كَلَّا إِنَّ كِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِي عِلِّيِّينَ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا عِلِّيُّونَ * كِتَابٌ مَرْقُومٌ * يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ}}<ref>«نه چنین است؛ کارنامه نیکان در «علّیین» است * و تو چه دانی که «علّیین» چیست * کارنامه‌ای است نگاشته * که مقرّبان (درگاه خداوند) در آن می‌نگرند» سوره مطففین، آیه ۱۸-۲۱.</ref>...}}: [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: [[خدای متعال]] ما را از نوری که [[نور]] آن سنخ نور در [[سرشت]] [[اعلی علیین]] است، آفرید و دل‌های [[شیعیان]] ما را [[خلق]] نمود از آنچه بدن‌های ما را از آن آفرید و بدن‌های آنان را از سرشتی دیگر آفرید. پس دل‌های آنان رو به سوی ما دارد؛ زیرا آنها [[آفریده]] شده‌اند از آنچه ما از آن خلق شده‌ایم، بعد از آن، [[تلاوت]] نمود: {{متن قرآن|كَلَّا إِنَّ كِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِي عِلِّيِّينَ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا عِلِّيُّونَ * كِتَابٌ مَرْقُومٌ * يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ}} تا آخر [[حدیث]]<ref>. همان، ص۵۳۳، حدیث ۳۲.</ref>.
[[علامه طباطبایی]] در [[المیزان]] می‌فرماید: مراد از: {{متن قرآن|الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ}} در [[آیه]] ۱۹۸ [[سوره آل عمران]]، [[ابرار]] هستند، به [[دلیل]] آنچه در آخر آیه آمده است: {{متن قرآن|وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ}}<ref>«و آنچه نزد خداوند است برای نیکوکاران بهتر است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۸.</ref> و در [[احتجاج]] [[حدیثی]] است بدین مضمون که [[علی]]{{ع}} پس از [[مرگ]] عمربن خطاب برای گروهی از [[مردم]] فرموده که: شما را به [[خدا]] [[سوگند]]، آیا آیه: {{متن قرآن|إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا}}<ref>«نیکان از پیاله‌ای می‌نوشند که آمیخته به بوی خوش است» سوره انسان، آیه ۵.</ref> [تا آخر [[سوره]]]، درباره کسی از شما و فرزندانتان به جز من نازل شده است؟ آنان در پاسخ گفتند: نه<ref>. المیزان، ج۴، ص۲۰.</ref>.
[[علامه]] شیخ [[جلال‌الدین عبدالرحمن سیوطی]] در [[تفسیر]] در المنثور فرموده:
#ابن‌جریر درباره قوله: {{متن قرآن|وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ}} از ابن‌زید [[اخراج]] نموده که او گفته است: {{عربی|لمن يطيع الله عزوجل}}<ref>. الدرّ المنثور، ج۲، ص۱۱۳.</ref>.
#ابن‌جریر، [[ابن ابی‌حاتم]]، ابن‌منذر درباره قوله: {{متن قرآن|لَفِي عِلِّيِّينَ}} از [[ابن عباس]] اخراج نموده‌اند که او در قوله: {{متن قرآن|لَفِي عِلِّيِّينَ}}، گفته است: {{عربی|الجنة}}، و در قوله: {{متن قرآن|يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ}} هم گفته: {{عربی|كل اهل سماء}}<ref>. همان، ج۶، ص۳۲۶.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۳۳.</ref>


==منابع==
==منابع==
۸۰٬۴۸۳

ویرایش