←منابع
(←منابع) |
|||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
گفتنی است که تقیه انواعی دارد: [[تقیه خوفی]] و [[تقیه مداراتی]]، که هر دو در [[سیره پیشوایان معصوم]] [[شیعیان]] به چشم میخورد. امامان در طول [[تاریخ]] در شرایطی به سر میبردند که ناچار از تقیه بودند، تقیه از [[حکومتهای اموی]] و [[عباسی]] و در عین حال، مبارزهای مؤثر و متناسب با شرایط و مقتضیات [[روز]]، تقیه از فضای [[حاکم]] بر [[جامعه]] و [[عالمان]] درباری [[اهلسنت]] و [[پرهیز]] از بیان [[احکام واقعی]] [[شریعت]] و گاه [[سخن گفتن]] مطابق با جوّ [[حاکم]] بر [[جامعه]]<ref>به همین جهت در علم اصول، بحث تعارض ادله، یکی از مرجحات در تعارض روایات، مخالفت با فتوای اهلسنت است؛ زیرا ممکن است روایت موافق با فتوای آنان در شرایط تقیه صادر شده باشد که طبعاً حکم واقعی شریعت نخواهد بود (ر.ک: آخوند خراسانی، کفایة الاصول، ص۴۳۳).</ref>، [[تقیه]] بهمنظور [[مدارا]] با [[پیروان]] [[مذاهب]] دیگر [[اسلامی]] با [[هدف]] جلوگیری از [[سوء]] استفاده [[دشمنان]] مشترک [[مسلمانان]]. | گفتنی است که تقیه انواعی دارد: [[تقیه خوفی]] و [[تقیه مداراتی]]، که هر دو در [[سیره پیشوایان معصوم]] [[شیعیان]] به چشم میخورد. امامان در طول [[تاریخ]] در شرایطی به سر میبردند که ناچار از تقیه بودند، تقیه از [[حکومتهای اموی]] و [[عباسی]] و در عین حال، مبارزهای مؤثر و متناسب با شرایط و مقتضیات [[روز]]، تقیه از فضای [[حاکم]] بر [[جامعه]] و [[عالمان]] درباری [[اهلسنت]] و [[پرهیز]] از بیان [[احکام واقعی]] [[شریعت]] و گاه [[سخن گفتن]] مطابق با جوّ [[حاکم]] بر [[جامعه]]<ref>به همین جهت در علم اصول، بحث تعارض ادله، یکی از مرجحات در تعارض روایات، مخالفت با فتوای اهلسنت است؛ زیرا ممکن است روایت موافق با فتوای آنان در شرایط تقیه صادر شده باشد که طبعاً حکم واقعی شریعت نخواهد بود (ر.ک: آخوند خراسانی، کفایة الاصول، ص۴۳۳).</ref>، [[تقیه]] بهمنظور [[مدارا]] با [[پیروان]] [[مذاهب]] دیگر [[اسلامی]] با [[هدف]] جلوگیری از [[سوء]] استفاده [[دشمنان]] مشترک [[مسلمانان]]. | ||
در قلمرو [[سیاست داخلی]] اصول و [[قواعد]] دیگری هم وجود دارد که مجال شرح و تفصیل آنها نیست. از آن جمله میتوان از قاعده [[احترام]]، قاعده [[عدالت]]، [[قاعده لاضرر]]، قاعده [[نفی]] [[عسر و حرج]]، قاعده [[تعاون]]، قاعده [[احسان]]، قاعده [[الزام]] و مانند آن نام برد<ref>[[سید جواد ورعی|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)|درسنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۸.</ref> | در قلمرو [[سیاست داخلی]] اصول و [[قواعد]] دیگری هم وجود دارد که مجال شرح و تفصیل آنها نیست. از آن جمله میتوان از قاعده [[احترام]]، قاعده [[عدالت]]، [[قاعده لاضرر]]، قاعده [[نفی]] [[عسر و حرج]]، قاعده [[تعاون]]، قاعده [[احسان]]، قاعده [[الزام]] و مانند آن نام برد<ref>[[سید جواد ورعی|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)|درسنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۸.</ref> | ||
==[[تقیه]] و [[حفظ هویت شیعیان]]== | |||
[[مشی سیاسی امامان معصوم]] نشان میدهد که [[قیام]] و [[مبارزه]] برای [[دستیابی به قدرت]] [[سیاسی]] را غیر ممکن دانسته، یا دستکم به [[مصلحت اسلام]] و [[مسلمانان]] نمیدانستند، از اینرو، رویکرد “تقیه” را برای [[حفظ جان]] و [[مال]] [[شیعیان]] خود مطرح کرده، خود نیز در [[مقام عمل]] بدان ملتزم شدند. اهمیت اتخاذ این رویکرد در زمانهای که بسیاری از [[حاکمان]] [[جامعه]]، وجود آنان را در جامعه تهدیدی برای [[حکومت]] خود میدانستند و [[منتظر]] [[فرصت]] مناسب برای قلع و قمع شیعیان بودند، روشنتر میشود. از توصیههای آنان به پیروانشان، همچنین [[سیره]] عملیشان در برخورد با [[حکومتها]] بر میآید که [[هدف]] اصلی آنان “حفظ و حراست از شیعیان و [[ترویج]] [[تفکر شیعی]] به تناسب شرایط [[زمان]] و مکان” بود تا در [[آینده]] شرایط مناسب دستیابی به قدرت سیاسی فراهم شود. | |||
منظور از تقیه، “پنهان کردن [[عقیده]] [[واقعی]] خود در موضوع حکومت” و “آشکار نکردن هدف اصلی شیعیان مبنی بر [[لزوم]] قیام و مبارزه برای اسقاط حکومتهای نامشروع” است. با آنکه حکومتها را [[نامشروع]] دانسته، منتظر فرصتی هستند تا حکومت را به جایگاه اصلی خود بازگردانند، با وجود این، به صورت آشکار از این عقیده و رویکرد سخن نمیگویند و از هرگونه اقدامی که این [[باور]] را برملا کند، [[پرهیز]] دارند<ref>تقیه در امور عقیدتی را هم اینگونه تعریف کردهاند: {{عربی|التقية كتمان الحق و ستر الاعتقاد فيه و مكاتمة المخالفين و ترك مظاهرتهم بما يعقب ضررا في الدين أو الدنيا و فرض ذلك إذا علم بالضرورة أو قوي في الظن فمتى لم يعلم ضررا بإظهار الحق و لا قوي في الظن ذلك لم يجب فرض التقية}} (شیخ مفید، تصحیح اعتقادات الامامیه، ص۱۳۷).</ref>. به تعبیر برخی از [[روایات]]، هدف از تقیه “حفظ [[دین]] و عقیده” است. شاید سفارش به “حفظ [[اسرار]] ائمه” در پارهای از روایات ناظر به همین [[واقعیت]] باشد. | |||
[[فقیهان]] برای [[مشروعیت تقیه]] به [[دلایل]] متعدد [[عقلی]] و [[نقلی]] استناد کردهاند<ref>شیخ مفید تقیه را هنگام ترس از دشمن بر جان خود و نیز گاهی برای حفظ مال و بعضی از مصالح جایز دانسته و سپس به احکام مختلف آن در شرایط گوناگون اشاره کرده، مینویسد: {{عربی|إن التقية جائزة في الدين عند الخوف على النفس، وقد تجوز في حال دون حال للخوف على المال ولضروب من الاستصلاح، وأقول إنها قد تجب أحيانا وتكون فرضا، وتجوز أحيانا من غير وجوب، وتكون في وقت أفضل من تركها و يكون تركها أفضل وإن كان فاعلها معذورا ومعفوا عنه متفضلا عليه بترك اللوم عليها}} (اوائل المقالات، ص۱۱۸).</ref>. اشاره مختصری به این [[دلایل]] خالی از [[لطف]] نیست.<ref>[[سید جواد ورعی|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)|درسنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۱۰.</ref> | |||
==منابع== | ==منابع== | ||