پرش به محتوا

خشوع در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۰٬۴۱۶ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲ مارس ۲۰۲۱
خط ۱۲۸: خط ۱۲۸:
# [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} هنگام برخورد با [[مشکلات]]، از [[نماز]] (و [[روزه]]) [[استعانت]] می‌کردند. [[شیخ طایفه]] [[طوسی]] در [[تفسیر تبیان]]، و [[شیخ طبرسی]] در [[مجمع البیان]] فرموده‌اند: {{متن حدیث|و کان النبی{{صل}} اذا احزنه امر، استعان بالصلاة و الصوم}}؛ یعنی چون امری پیامبر{{صل}} را [[غمگین]] و محزون می‌ساخت، آن [[حضرت]] از نماز و روزه استعانت می‌جست<ref>تبیان، ج۱، ص۲۰۲؛ مجمع البیان. ج۱، ص۹۹.</ref>. و در [[کتاب کافی]] از [[امام صادق]]{{ع}} می‌خوانیم که: {{متن حدیث|کان علی{{ع}} اذا اهاله امر فزع، قام الی الصلوة، ثم تلا هذه الایة: {{متن قرآن|اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ}}<ref>«از شکیبایی و نماز یاری بجویید» سوره بقره، آیه ۴۵.</ref>}}؛ یعنی هنگامی‌که مشکل مهمی برای [[علی]]{{ع}} پیش می‌آمد، او به نماز برمی‌خاست، و سپس این [[آیه]] را [[تلاوت]] می‌فرمود: {{متن قرآن|اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ}}<ref>تفسیر نمونه، ج۱، ص۲۱۹.</ref>.
# [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} هنگام برخورد با [[مشکلات]]، از [[نماز]] (و [[روزه]]) [[استعانت]] می‌کردند. [[شیخ طایفه]] [[طوسی]] در [[تفسیر تبیان]]، و [[شیخ طبرسی]] در [[مجمع البیان]] فرموده‌اند: {{متن حدیث|و کان النبی{{صل}} اذا احزنه امر، استعان بالصلاة و الصوم}}؛ یعنی چون امری پیامبر{{صل}} را [[غمگین]] و محزون می‌ساخت، آن [[حضرت]] از نماز و روزه استعانت می‌جست<ref>تبیان، ج۱، ص۲۰۲؛ مجمع البیان. ج۱، ص۹۹.</ref>. و در [[کتاب کافی]] از [[امام صادق]]{{ع}} می‌خوانیم که: {{متن حدیث|کان علی{{ع}} اذا اهاله امر فزع، قام الی الصلوة، ثم تلا هذه الایة: {{متن قرآن|اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ}}<ref>«از شکیبایی و نماز یاری بجویید» سوره بقره، آیه ۴۵.</ref>}}؛ یعنی هنگامی‌که مشکل مهمی برای [[علی]]{{ع}} پیش می‌آمد، او به نماز برمی‌خاست، و سپس این [[آیه]] را [[تلاوت]] می‌فرمود: {{متن قرآن|اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ}}<ref>تفسیر نمونه، ج۱، ص۲۱۹.</ref>.
# امام صادق{{ع}} فرمود: با خواندن دو رکعت نماز از [[خدا]] بخواهید، همّ و [[غم]] شما برطرف گردد، {{متن حدیث|و روی عن الصادق أنه قال: ما یمنع احدهم اذا دخل علیه غم من غموم الدنیا. ان یتوضا ثم یدخل المسجد فیرکع رکعتین یدعو الله فیها؟ أما سمعت الله تعالی یقول}}: {{متن قرآن|اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ}}: و از امام صادق [[روایت]] شده که فرمود: چه چیز منع می‌کند یکی از آنان را، آن گاه که غمی از غم‌های [[دنیا]] به او وارد می‌شود، [[وضو]] گرفته و سپس داخل در [[مسجد]] گردد و دو رکعت نماز به جا آورد و در آن غم خدا را بخواند؟ مگر نشنیده‌ای که [[خدای تعالی]] می‌فرماید: {{متن قرآن|اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ}}<ref>تبیان، ج۱، ص۱۰۰.</ref>؟<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۶۹۳.</ref>
# امام صادق{{ع}} فرمود: با خواندن دو رکعت نماز از [[خدا]] بخواهید، همّ و [[غم]] شما برطرف گردد، {{متن حدیث|و روی عن الصادق أنه قال: ما یمنع احدهم اذا دخل علیه غم من غموم الدنیا. ان یتوضا ثم یدخل المسجد فیرکع رکعتین یدعو الله فیها؟ أما سمعت الله تعالی یقول}}: {{متن قرآن|اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ}}: و از امام صادق [[روایت]] شده که فرمود: چه چیز منع می‌کند یکی از آنان را، آن گاه که غمی از غم‌های [[دنیا]] به او وارد می‌شود، [[وضو]] گرفته و سپس داخل در [[مسجد]] گردد و دو رکعت نماز به جا آورد و در آن غم خدا را بخواند؟ مگر نشنیده‌ای که [[خدای تعالی]] می‌فرماید: {{متن قرآن|اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ}}<ref>تبیان، ج۱، ص۱۰۰.</ref>؟<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۶۹۳.</ref>
====معنا و مفهوم پنجم خشوع====
یکی از معانی و مفاهیم خشوع، تذلّل [[قلبی]] و [[تواضع]] بدنی توأم با [[خوف]]، در مردان و [[زنان]] است در حال [[نماز]]، در برابر [[عظمت]] و کبریایی [[خدای سبحان]]: {{متن قرآن|إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا}}: البته، مردان و زنان [[مسلمان]]، و مردان و زنان [[مؤمن]]، و مردان و زنان [[مطیع]] و [[خاضع]]، و مردان [[راستگو]]، و زنان راستگو، و مردان و زنان [[صابر]] و [[شکیبا]]، و مردان و زنانی که در حال نماز تذلّل قلبی و تواضع بدنی توأم با خوف دارند، و مردان و زنان صدقه‌دهنده و انفاق‌کننده، و مردان و زنان [[روزه‌دار]]، و مردانی که منافذشان را از ارتکاب به [[گناه]] [[حفظ]] کنند و زنانی که خود را از [[ارتکاب گناه]] حفظ کنند، و مردان و زنانی که [[خدا]] را بسیار یاد کنند، [[خدای تعالی]] برای آنان [[آمرزش]] و [[پاداش]] عظیمی را آماده نموده است.
[[مؤمنین]]، آنان که در نمازشان در برابر عظمت و کبریایی [[خدای متعال]] تذلّل قلبی و تواضع بدنی توأم با خوف ناشی از [[خشیت]] دارند و بر نمازشان محافظت می‌کنند، از جمله کسانی هستند که [[رستگار]] شده‌اند، و اینان [[وارثان]] [[بهشت]] و جاویدان در آن هستند: {{متن قرآن|قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ * الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ * وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ * وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ * وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ * إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ * فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ * وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ * وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَوَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ * أُولَئِكَ هُمُ الْوَارِثُونَ * الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}}<ref>«بی‌گمان مؤمنان رستگارند * همانان که در نماز خویش فروتنند * و آنان که از یاوه رویگردانند * و آنان که دهنده زکاتند * و آنان که پاکدامنند * جز با همسران خویش یا کنیزهاشان که اینان نکوهیده نیستند * پس کسانی که بیش از این بخواهند تجاوزکارند * و آنان که سپرده‌های نزد خویش و پیمان خود را پاس می‌دارند * و آنان که بر نمازهای خویش نگهداشت دارند * آنانند که میراث برند * همانان که بهشت را به میراث می‌برند؛ آنان در آن جاودانند» سوره مؤمنون، آیه ۱-۱۰.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۶۹۴.</ref>
====معنا و مفهوم ششم خشوع====
یکی از معانی و مفاهیم خشوع، [[ذلّت]] و [[خواری]] [[باطنی]] و ظاهری است که در به زیر افتادن [[چشم‌ها]] ظاهر می‌گردد: {{متن قرآن|خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ}}. در حالی‌که چشم‌های آنان به نشانه ذلّت و خواری به زیر افتاده، از قبرها خارج می‌گردند و هم چون ملخ‌ها، به هر سو پراکنده می‌شوند. آنان که در [[دنیا]]، [[دعوت]] به [[سجاده]] (و [[اقامه نماز]]) می‌شدند و در حالی که تندرست و سالم بودند، دعوت را [[اجابت]] نمی‌کردند و [[نماز]] را اقامه نمی‌نمودند، در [[قیامت]]، سراسر وجودشان را خواری و ذلّت [[حسرت]] و [[ندامت]] فراگرفته، چشمان [[ذلیل]] و خفّت‌بار خود را به پایین می‌اندازند، به آنها گفته می‌شود:(این است آن روزی که در [[زمان]] [[تکلیف]]) به شما [[وعده]] داده می‌شد (و شما آن را [[انکار]] می‌کردید): {{متن قرآن|خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَقَدْ كَانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَهُمْ سَالِمُونَ}}<ref>«در حالی که دیدگانشان (از شرم و ترس) بر زمین دوخته است (گرد) خواری (چهره) آنان را می‌پوشاند و (پیش‌تر هم) در حالی که تندرست بودند به سجده کردن فرا خوانده می‌شدند (و سجده نمی‌کردند)» سوره قلم، آیه ۴۳.</ref>، {{متن قرآن|خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ}}<ref>«در حالی که دیدگانشان (از شرم و ترس) بر زمین دوخته، (گردی از) خواری (سراپای) آنان را پوشانده است. این روزی است که به آنان وعده می‌دادند» سوره معارج، آیه ۴۴.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۶۹۵.</ref>
====معنا و مفهوم هفتم خشوع====
یکی از معانی و مفاهیم خشوع، نرم‌شدن و رقّت‌آوردن [[قلب]] و [[تواضع]] [[بدن]] است در برابر ذکر و [[یاد خدا]] و در برابر آنچه از جانب [[حق]] نازل گردیده: {{متن قرآن|أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلَا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ}}: آیا وقت آن نرسیده، آن کسانی که [[ایمان]] آورده‌اند، در برابر ذکر و یاد [[خدای متعال]] و در برابر آنچه از جانب حق نازل گردیده، دل‌هایشان نرم گردد و رقّت آورند و [[تواضع]] نمایند، و مانند کسانی که پیش از این [[کتاب آسمانی]] به آنان داده شده، نباشند که با طولانی‌شدن [[زمان]]، دل‌های آنان سخت گردید و بسیاری از آنان فاسقند و حال آن که:
# [[زمین]] [[خاشع]]، در حالی که [[خاضع]] است، [[نزول]] [[باران]] بر او، حرکت، [[جنبش]] و [[حیات]] را در او دمیده و او را زنده می‌گرداند. {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خَاشِعَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ إِنَّ الَّذِي أَحْيَاهَا لَمُحْيِي الْمَوْتَى إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«و از نشانه‌های او این است که زمین را پژمرده می‌بینی و چون بر آن آب فرو باریم می‌جنبد و می‌بالد، به راستی آن کس که آن را زنده کرد زندگی‌بخش مردگان است که او بر هر کاری تواناست» سوره فصلت، آیه ۳۹.</ref>.
#و اگر [[قرآن]] بر کوهی نازل می‌شد، مسلّماً ملاحظه می‌کردی که آن از [[خشیت]] [[خدای تعالی]] در حال [[خضوع]]، شکاف می‌خورد: {{متن قرآن|لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«اگر این قرآن را بر کوهی فرو می‌فرستادیم آن را از بیم خداوند فروتن و فروپاشیده می‌دیدی و این مثل‌ها را برای مردم می‌زنیم باشد که بیندیشند» سوره حشر، آیه ۲۱.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۶۹۶.</ref>


== جستارهای وابسته ==
== جستارهای وابسته ==
۸۰٬۱۲۹

ویرایش