اخلاص در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

اخلاص در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۰۲

۱۸٬۷۸۹ بایت اضافه‌شده ، ‏۱ ژوئن ۲۰۲۱

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Msadeq

مدیران

۱۱۵٬۲۷۹

ویرایش

@@ خط ۵۱: / خط ۵۱: @@
 #'''[[ستایش]] [[شایسته]]:''' خداوند از هر آن‌چه [[کافران]] یا مطلق انسان‌ها او را بدان [[وصف]] می‌کنند، منزّه است و فقط [[بندگان]] [[مخلَص]] [[الهی]] می‌توانند او را آن‌گونه که شایسته است، وصف کنند: {{متن قرآن|سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ}}<ref>« پاکا که خداوند است از آنچه وصف می‌کنند» سوره مؤمنون، آیه ۹۱.</ref>، {{متن قرآن|إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«مگر بندگان ناب خداوند» سوره صافات، آیه ۴۰.</ref>.<ref> المیزان،  ج‌۱۷، ص‌۱۷۳‌ـ‌۱۷۴.</ref>
 #'''برخورداری از [[رزق]] معلوم:''' گرچه جزای انسان‌ها در [[آخرت]]، نفس عمل آنان است، مخلَصین از این قاعده مستثنایند و برای آنها، بالاتر از جزای عملشان، رزقی معلوم است. مقصود از رزق معلوم، رزقی خاص و جدا از رزق دیگران و بالاتر از آنها است: {{متن قرآن|وَمَا تُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ إِلاَّ عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ  أُوْلَئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَّعْلُومٌ}}<ref>«و جز (برای) آنچه کرده‌اید کیفر نمی‌بینید مگر بندگان ناب خداوند، که آنان را روزی شناخته‌ای است» سوره صافات، آیه ۳۹-۴۱.</ref>.<ref>المیزان،  ص‌۱۳۵‌ـ‌۱۳۶.</ref>.<ref>[[مصطفی جعفرپیشه فرد|جعفرپیشه فرد، مصطفی]]، [[اخلاص - جعفرپیشه فرد (مقاله)|مقاله «اخلاص»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲.</ref>
+==اخلاص در دانشنامه معاصر قرآن کریم==
+[[اخلاص]] در لغت به معنی صاف شدن و بی‌خلط شدن است. راغب می‌گوید: [[خالص]] مثل صاف است با این فرق که خالص آن است که آمیختگی آن از بین رفته باشد، ولی صاف گاهی به آن گویند که اصلاً آمیختگی ندارد<ref>مفردات، ص۲۹۲.</ref>. [[طبرسی]] ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«بگو، اگر راست می‌گویید که از میان همه مردم، سرای واپسین نزد خداوند، ویژه شماست  پس آرزوی مرگ کنید» سوره بقره، آیه ۹۴.</ref> می‌گوید: اصل [[خلوص]] آن است که شیء از هر [[آلودگی]] صاف باشد: {{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ}}<ref>«ما این کتاب را به حقّ به سوی تو فرو فرستاده‌ایم، از این روی خداوند را در حالی که دین (خود) را برای او ناب می‌داری بپرست» سوره زمر، آیه ۲.</ref>. اصطلاح اخلاص در [[قرآن]] نشانه‌هایی از یک مفهوم و [[تصور]] [[دینی]] خاص است که به معنای خلوص [[نیّت]] است و منظور از خلوص نیّت این است که [[انگیزه]] [[تصمیم‌گیری]] تنها [[خدا]] باشد و بس.
+اخلاص یکی از اصطلاحات کلیدی قرآن است که دارای [[همبستگی]] با شبکه مفاهیم قرآن شامل: [[شرک]]، [[ریاء]]، عمل، [[اصطفاء]] [[اجتباء]]، [[ایمان]]، تمییز، [[توحید]]، تنقیه، [[تهذیب]]، [[تصفیه]]، [[انفاق]]، [[تقرب]]، [[تعبد]]، [[ثواب]]، خفاء، [[دین]]، ذکر، [[طاعة]]، [[عبادة]]، عبودیة و نیّت است. اخلاص [[عبد]] با توجه به این شبکه معنایی یعنی [[پاک]] کردن نیت و عمل از [[شرک]] و ریاء و اخلاص [[خالق]] یعنی اصطفاء و اجتباء [[عبدی]] از بین [[بندگان]] و [[تقرب]] او به [[خداوند]].
+اخلاص از مفاهیم کلیدی قرآن است و از ماده خلص است که مشتقات این ماده ۳۱ بار در قرآن ذکر شده است. در قرآن، اخلاص گاهی به موضوع و شیء نسبت داده شده است: {{متن قرآن|وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَنًا خَالِصًا سَائِغًا لِلشَّارِبِينَ}}<ref>«و به یقین در چارپایان برای شما پندی (نهفته) است؛ از آنچه در شکم دارند از میان سرگین و خون، شیری ناب به شما می‌نوشانیم که گوارای نوشندگان است» سوره نحل، آیه ۶۶.</ref> و گاهی [[اخلاص]] به عمل نسبت داده شده است: {{متن قرآن|إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولَئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا}}<ref>«مگر آنان که توبه کنند و به راه آیند و به خداوند توسّل جویند و دینشان را برای خداوند، ناب گردانند؛ که اینان با مؤمنان (همراه)‌اند و زودا که خداوند به مؤمنان پاداشی سترگ بخشد» سوره نساء، آیه ۱۴۶.</ref> و گاهی هم اخلاص به [[نیت]] و [[فکر]] نسبت داده شده است. {{متن قرآن|وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ}}<ref>«و فرمانی نیافته بودند جز این که خدا را در حالی که دین خویش را برای او ناب داشته‌اند، با درستی آیین، بپرستند و نماز بر پا دارند و زکات بپردازند و این است آیین پایدار (و استوار)» سوره بینه، آیه ۵.</ref> و گاهی اخلاص از [[عبد]] است در مقابل [[خداوند متعال]] که این به معنای اخلاص نیت است از شوائب و [[توحید]] عبد در توجه به سوی [[خداوند]] و [[انقطاع]] از غیر خداوند. {{متن قرآن|قُلِ اللَّهَ أَعْبُدُ مُخْلِصًا لَهُ دِينِي}}<ref>«بگو: خداوند را در حالی که دینم را برای او ناب می‌دارم، می‌پرستم» سوره زمر، آیه ۱۴.</ref> و گاهی اخلاص از خدواند [[متعال]] است در برابر عبد که این به معنای [[انتخاب]] کردن خدواند است این عبد را از بین [[بندگان]] دیگر؛ یعنی او را دارای صفات ممتاز و [[استعداد]] خاص می‌کند و در او [[ولایت]] و [[حقیقت ایمان]] و [[انوار]] [[معرفت]] را قرار می‌دهد.
+[[قرآن]] از اخلاص به این معنا، تعبیر به [[مخلَص]] می‌نماید: {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref>.
+اخلاص از چنان اهمیتی برخوردار است که خداوند علاوه بر اینکه به [[پیامبر]] [[دستور]] اخلاص میدهد حتی به او [[فرمان]] می‌دهد که این [[مأمور]] بودن به [[اخلاص]] را برای دیگران نیز بگوید: {{متن قرآن|قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ}}<ref>«بگو: من فرمان یافته‌ام که خداوند را در حالی که دین (خویش) را برای او ناب می‌دارم بپرستم» سوره زمر، آیه ۱۱.</ref>. در جای دیگر به همه [[مسلمانان]] [[دستور]] به اخلاص میدهد. {{متن قرآن|فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}}<ref>«بنابراین خداوند را در حالی که دین (خود) را برای او ناب می‌دارید بخوانید هر چند کافران ناپسند دارند» سوره غافر، آیه ۱۴.</ref>.
+اخلاص در تمام [[ادیان الهی]] مطرح بوده است و شالوده [[دین]] می‌باشد: {{متن قرآن|وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ}}<ref>«و فرمانی نیافته بودند جز این که خدا را در حالی که دین خویش را برای او ناب داشته‌اند، با درستی آیین، بپرستند و نماز بر پا دارند و زکات بپردازند و این است آیین پایدار (و استوار)» سوره بینه، آیه ۵.</ref>. در [[آیات]] متعدد [[قرآن]] کلمه مخلِصین ([[خالص]] شدگان) ذکر شده است: {{متن قرآن|هُوَ الْحَيُّ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«اوست که زنده است، هیچ خدایی جز او نیست، از این روی او را در حالی که دین خویش را برای او ناب می‌دارید بخوانید؛ سپاس خداوند پروردگار جهانیان را» سوره غافر، آیه ۶۵.</ref>.
+مخلِصین کسانی هستند که خود، در [[راه]] [[خالص‌سازی]] خویشتن از هر گونه [[آلودگی]] به [[شرک]] و انگیزه‌های غیر [[الهی]] و [[رذائل اخلاقی]] گام مینهند و تا آنجا که در توان دارند پیش میروند. اخلاص [[دین]] برای [[خدا]] آن است که دین را از شرک [[بت‌پرستان]] و [[تثلیث]] [[نصاری]] و [[تشبیه]] [[یهود]] و مطلق غیر خدا، خالص و [[پاک]] و صاف کنیم. صیغه‌های ماضی و اسم فاعل آن همه بازگشت به این معنا دارد؛ مانند: {{متن قرآن|وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ}}<ref>«و دینشان را برای خداوند، ناب گردانند» سوره نساء، آیه ۱۴۶.</ref>، {{متن قرآن|فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ}}<ref>«از این روی خداوند را در حالی که دین (خود) را برای او ناب می‌داری بپرست. ترجمه قرآن ۴۹۸» سوره زمر، آیه ۲.</ref>، {{متن قرآن|وَنَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ}}<ref>«و ما برای او یکرنگیم» سوره بقره، آیه ۱۳۹.</ref>، {{متن قرآن|ادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ}}<ref>«و او را در حالی که دین را برای وی ناب می‌سازید بخوانید» سوره اعراف، آیه ۲۹.</ref>.
+[[مخلص]] چهار بار، مخلصون یک بار، مخلصین هفت بار در [[قرآن مجید]] آمده و همه درباره [[اخلاص]] دین‌اند. در [[آیات]] متعدد [[قرآن]] کلمه [[مخلَصین]] ([[خالصان]]) آمده است، مخلَصین به صیغه اسم مفعول که هشت بار در قرآن تکرار شده به معنی آن است که [[خدا]] او را برای خود [[خالص]] کرده است و غیر خدا را در آن [[نصیبی]] نیست و مخلَصین کسانی هستند که [[امدادهای الهی]] و [[عنایات]] ربانی آخرین ناخالصی‌های وجودشان را از بین می‌برد و به [[لطف خداوند]] از هر نظر خالص می‌شوند: {{متن قرآن|وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«و بی‌گمان آن زن آهنگ وی کرد و وی نیز اگر برهان پروردگار خویش را نمی‌دید آهنگ او می‌کرد بدین گونه (بر آن بودیم) تا از او زشتی و پلیدکاری را بگردانیم که او از بندگان ناب ما بود» سوره یوسف، آیه ۲۴.</ref>.
+مخلصین ابتدا بر [[پیامبران]] [[تطبیق]] می‌شود که خدا آنها را [[برگزیده]] و [[انتخاب]] کرده و مخصوص خدایند، [[شیطان]] و [[هوای نفس]] را در آنها راهی نیست چنان که درباره آنها فرموده: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref>، {{متن قرآن|قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَامٌ عَلَى عِبَادِهِ الَّذِينَ اصْطَفَى آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ}}<ref>«بگو: سپاس خداوند را و درود بر آن بندگان وی که برگزیده است؛ آیا خداوند بهتر است یا آنچه (برای او) شریک می‌آورند؟» سوره نمل، آیه ۵۹.</ref>، {{متن قرآن|وَإِنَّهُمْ عِنْدَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيَارِ}}<ref>«و آنان نزد ما از گزیدگان نیکان بودند» سوره ص، آیه ۴۷.</ref>. گذشته از [[پیامبران]] و [[ائمه]]{{عم}} ممکن است پاکانی در اثر [[ایمان قوی]] و [[اعمال نیک]] همواره [[رضای خدا]] را [[هدف]] خویش قرار دهند و [[خدا]] نیز آنها را مخصوص خود قرار دهد و از [[بندگان]] [[خالص]] کرده باشد و غیر خدا را در آنها [[نصیبی]] نباشد. در [[قرآن]] تعبیرات بسیار [[ارزشمند]] و مهمی در رابطه با مخلصین شده است.
+در [[آیه]] {{متن قرآن|قَالَ رَبِّ بِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَلَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ}}<ref>«گفت: پروردگارا! برای آنکه مرا بیراه نهادی، در زمین (بدی‌ها را) در دید آنها خواهم آراست و همگان را از راه به در خواهم برد» سوره حجر، آیه ۳۹.</ref>، {{متن قرآن|إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«بجز از میان آنان بندگان نابت را» سوره حجر، آیه ۴۰.</ref> [[شیطان]] می‌فرماید: من همه [[انسان‌ها]] را [[گمراه]] خواهم ساخت مگر بندگان مخلصت را. این تعبیر نشان می‌دهد که موقعیت بندگان [[مخلَص]] آن چنان تثبیت شده است که حتی شیطان هم [[طمع]] خود را از آنها [[بریده]] است در [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}}<ref>«و جز (برای) آنچه کرده‌اید کیفر نمی‌بینید» سوره صافات، آیه ۳۹.</ref>، {{متن قرآن|إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«مگر بندگان ناب خداوند،» سوره صافات، آیه ۴۰.</ref> نیز، [[وعده]] [[پاداش]] فوق العاده‌ای که جز خدا از آن [[آگاه]] نیست به [[مخلَصین]] داده شده است. همچنین در این [[سوره]] فقط توصیف مخلَصین را [[شایسته]] [[ذات خداوند]] شمرده است که نشان از عمق [[معرفت]] آنان به [[خداوند]] دارد: {{متن قرآن|سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«پاکا که خداوند است از آنچه وصف می‌کنند مگر بندگان ناب خداوند» سوره صافات، آیه ۱۵۹-۱۶۰.</ref>.
+از نظر [[عرفانی]]، سالکان [[راه خدا]] نیز باید دقیقاً به [[اخلاص]] در [[نیت]] توجه داشته باشند که آیا هدف [[اصلاح]] خویشتن و [[تکامل]] جنبه‌های [[اخلاق]] و رسیدن به [[مقام]] [[قرب الی الله]] است یا هدف رسیدن به [[کرامات]] خارق عادات و [[برتری‌جویی]] بر [[مردم]] از این طریق می‌باشد؛ زیرا [[ارزش اعمال]] به [[نیت‌ها]] بستگی دارد و سعی کنند که از [[راه]] اخلاص به [[مقام مخلَصین]] برسند. از نظر [[اخلاقی]] هم، [[اخلاص]] نمی‌گذارد که [[انسان]] مرتکب جرایم و [[رذائل اخلاقی]] بشود، بلکه او را متخلق به [[فضائل اخلاقی]] می‌کند. اخلاص باعث می‌شود که هم خود انسان تلاش کند که دارای فضائل اخلاقی بشود و هم [[خداوند]] به او در [[راه]] رسیدن به [[فضائل]] کمک می‌نماید.
+از نظر [[اجتماعی]] اخلاص باعث می‌شود که توقعات بی‌جا که بسیاری از [[مشکلات]] اجتماعی را در پی دارد به وجود نیاید و به علاوه توقعات به مورد را نیز تحت کنترل انسان قرار می‌دهد، زیرا کسی که کاری را برای [[خدا]] انجام میدهد، انتظاری از دیگران ندارد و اگر دیگران [[خدمت]] او را جبران نکنند، برایش مشکلی به وجود نمی‌آید.
+از نظر [[فقهی]]، اخلاص به معنای ترک [[ریا]] است، زیرا ریا موجب بطلان [[عبادت]] و اخلاص در [[عبادات]]، شرط [[صحت]] آنها است و در غیر عبادات هم [[مستحب]] است که انسان در تمام نیات و کارهای خود اخلاص داشته باشد.
+<ref>[[سید محمد صادق شاه‌میری|شاه‌میری، سید محمد صادق]]، [[اخلاص - شاه‌میری (مقاله)|مقاله «اخلاص»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>
 ==منابع==
@@ خط ۵۶: / خط ۸۲: @@
 #[[پرونده:000053.jpg|22px]] [[مصطفی جعفرپیشه فرد|جعفرپیشه فرد، مصطفی]]، [[اخلاص - جعفرپیشه فرد (مقاله)|مقاله «اخلاص»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]
 # [[پرونده:1379150.jpg|22px]] [[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش، محمد تقی]] و [[فرید محسنی|محسنی، فرید]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۲ (کتاب)|'''ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۲''']]
+# [[پرونده:10524027.jpg|22px]] [[سید محمد صادق شاه‌میری|شاه‌میری، سید محمد صادق]]، [[اخلاص - شاه‌میری (مقاله)|مقاله «اخلاص»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
 {{پایان منابع}}