علم غیب: تفاوت میان نسخهها
←ویژگیهای علم غيب غیر خدا
(←پانویس) |
|||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
==مصادیق علم غیب== | ==مصادیق علم غیب== | ||
از جمله مصداقها و مثالهای علم غیب که به آنها در [[آیات]] و [[روایات]] اشاره شده است، موارد ذیلاند: [[علم به وحی]] [[الهی]]؛ [[علم به احکام و شرایع الهی]]؛ [[علم به حکمت احکام و علل شرایع الهی]]؛ [[علم به باطن قرآن]]؛ [[علم به تأویل قرآن]]؛ [[علم به تمام حقایق قرآن]]؛ [[علمالکتاب]]؛ [[علم]] به کتاب مرقوم یا کتاب [[ابرار]]؛ [[علم به احوال امتهای پیشین]]؛ [[علم به احوال و کتب و علوم پیامبران]]؛ [[علم به حاجات و نیازهای مردم]]؛ [[علم به عجایب یا راههای آسمان و زمین]]؛ [[علم به ملکوت]]؛ [[علم به عرش و کرسی]]؛ [[علم به لوح محفوظ]]؛ [[علم به لوح محو و اثبات]]؛ [[علم به بداء]]؛ [[علم به اسماء]]؛ [[علم به اسم اعظم الهی]]؛ [[علم به خطورات قلبی]] یا [[علم به ضمائر و نهان آدمیان]]؛ [[علم به اعمال و احوال خلق]]؛ [[علم الوصایا]]؛ [[علم به فصل الخطاب]]؛ [[علم به انساب]] یا [[علم به حلال یا حرامزادگی افراد]]؛ [[علم به بلایا و منایا]]؛ علم به [[زمان]] و کیفیت [[مرگ]] خود و دیگران؛ [[علم به گذشته و حال و آینده]]؛ علم به [[ایمان]] یا عدم [[ایمان]] افراد؛ [[علم به بارش باران]]؛ [[علم به آنچه در رحم مادران است]]؛ [[علم به قیام قائم و و زمان و احوال آن]]؛ [[علم به ملاحم و فتن]]؛ [[علم به رجعت]]؛ [[علم به زمان ظهور در آخر الزمان]]؛ [[علم به آخر الزمان و حوادث و احوال آن]]؛ [[علم به علوم و احوال فرشتگان و دیدن آنها]]؛ [[علم به علوم و احوال جنیان و دیدن آنها]]؛ [[علم به عالم ذر]]؛ [[علم به قیامت و زمان و احوال آن]]؛ [[علم به احوال مردگان و برزخ و ارتباط با آن عالم]]؛ [[علم به ارواح و احوال آنها]]؛ [[علم به ثواب و عقاب یا بهشت و جهنم و سرنوشت آدمیان]] و [[علم به منطق الطیر یا زبان حیوانات]]. | از جمله مصداقها و مثالهای علم غیب که به آنها در [[آیات]] و [[روایات]] اشاره شده است، موارد ذیلاند: [[علم به وحی]] [[الهی]]؛ [[علم به احکام و شرایع الهی]]؛ [[علم به حکمت احکام و علل شرایع الهی]]؛ [[علم به باطن قرآن]]؛ [[علم به تأویل قرآن]]؛ [[علم به تمام حقایق قرآن]]؛ [[علمالکتاب]]؛ [[علم]] به کتاب مرقوم یا کتاب [[ابرار]]؛ [[علم به احوال امتهای پیشین]]؛ [[علم به احوال و کتب و علوم پیامبران]]؛ [[علم به حاجات و نیازهای مردم]]؛ [[علم به عجایب یا راههای آسمان و زمین]]؛ [[علم به ملکوت]]؛ [[علم به عرش و کرسی]]؛ [[علم به لوح محفوظ]]؛ [[علم به لوح محو و اثبات]]؛ [[علم به بداء]]؛ [[علم به اسماء]]؛ [[علم به اسم اعظم الهی]]؛ [[علم به خطورات قلبی]] یا [[علم به ضمائر و نهان آدمیان]]؛ [[علم به اعمال و احوال خلق]]؛ [[علم الوصایا]]؛ [[علم به فصل الخطاب]]؛ [[علم به انساب]] یا [[علم به حلال یا حرامزادگی افراد]]؛ [[علم به بلایا و منایا]]؛ علم به [[زمان]] و کیفیت [[مرگ]] خود و دیگران؛ [[علم به گذشته و حال و آینده]]؛ علم به [[ایمان]] یا عدم [[ایمان]] افراد؛ [[علم به بارش باران]]؛ [[علم به آنچه در رحم مادران است]]؛ [[علم به قیام قائم و و زمان و احوال آن]]؛ [[علم به ملاحم و فتن]]؛ [[علم به رجعت]]؛ [[علم به زمان ظهور در آخر الزمان]]؛ [[علم به آخر الزمان و حوادث و احوال آن]]؛ [[علم به علوم و احوال فرشتگان و دیدن آنها]]؛ [[علم به علوم و احوال جنیان و دیدن آنها]]؛ [[علم به عالم ذر]]؛ [[علم به قیامت و زمان و احوال آن]]؛ [[علم به احوال مردگان و برزخ و ارتباط با آن عالم]]؛ [[علم به ارواح و احوال آنها]]؛ [[علم به ثواب و عقاب یا بهشت و جهنم و سرنوشت آدمیان]] و [[علم به منطق الطیر یا زبان حیوانات]]. | ||
==تفاوتهای علم غیب [[خدا]] و [[علم غیب معصوم|معصوم]]== | |||
باتوجه به معنای [[غیب]] در [[قرآن]] و [[احادیث]]، روشن شد که در [[فرهنگ]] [[کتاب و سنت]] تنها به [[علمی]] که مختص [[خداوند]] است، "[[علم به غیب]]" گفته میشود و [[علم معصومین]] هرچند [[لدنی]] و ویژه است اما چون تعلیمی و اعطایی از جانب خداست به آن "[[علم غیب]]" گفته نمیشود و اگر در موردی به [[علم ویژه]] [[ائمه]]{{ع}} علم غیب اطلاق شده از باب [[مسامحه]] یا [[اختیار]] معنای لغوی و عرفی بوده است. | |||
علاوه برآنچه گفته شد میتوان به تفاوتهای روشنی میان علم غیب [[خدای متعال]] و علم ویژه [[معصومین]] اشاره نمود از جمله: | |||
===تفاوت اصلی: استقلالی و تبعی بودن=== | |||
رسولان برگزیده الهی طبق تصریح [[قرآن مجید]] دارای علم غیب (ویژه) هستند: {{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ}}<ref>او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمیکند جز فرستادهای را که بپسندد سوره جن، آیه ۲۶ و ۲۷.</ref>، منتها تفاوتهای فراوانی بین علم غیب [[خداوند]] و [[علم غیب معصوم]] وجود دارد، زیرا [[بشر]] با محدودیتهایی روبروست که او را از دسترسی به بسیاری از [[علوم]] باز میدارد، اما [[علم خداوند]] به غیب، با یکتاییِ مخصوص به ذات او همراه است. [[علم معصوم]] [[شریک]] [[علم خداوند]] نیست، بلکه در طول علم خداوند قرار دارد و به عبارتی [[علم امام]] برگرفته از [[خداوند]] است. همۀ [[علوم]] و از جمله [[علم غیب]] مختص به خداست: {{متن قرآن|وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ}}<ref>و کلیدهای (چیزهای) نهان نزد اوست؛ (هیچ کس) جز او آنها را نمیداند سوره انعام، آیه ۵۹.</ref> و هیچکس و هیچ موجودی در آن راه ندارد، منتها بالاستقلال و بالأصاله و تمام علومی که از جانب [[خدا]] به غیر عنایت شده است، [[افاضه]] و تعلیم داده شده از ناحیۀ او بوده و واسطۀ دریافت علم خداوند، [[وحی]]، [[الهام]]، تحدیث و برخی طرق دیگر است<ref>ر.ک نجفی لاری، سیدعبدالحسین، المعارف السلمانیة فی کیفیة علم الإمام و کمیته، ص ۲۹؛ حسینی طهرانی، سیدمحمد حسین، امامشناسی، ج ۱۲، ص ۲۲۴؛ برنجکار، رضا، شاکر، محمدتقی، مسئله آگاهی از غیب و امکان آن از نگاه مفسران، فصلنامه مطالعات تفسیری، شماره ۱۰، تابستان ۱۳۹۱، ص ۶۸؛ بهدار، محمدرضا، گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه، فصلنامه تحقیقات کلامی، شماره ۳، ص ۴۶؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص۲۱۴؛ پارسانسب، گل افشان، پژوهشی در مقام علمی و مقام تحدیث حضرت فاطمۀ زهرا(سلام الله علیها)، ص ۴۲ و ۴۳؛ لطیفی، رحیم، علم غیب معصوم، ماهنامۀ معارف، ش ۴۸.</ref>. | |||
بنابراین تفاوت اصلی علم غیب معصوم با علم غیب خداوند در این است که علم غیب خداوند ذاتی است، اما علم غیب معصوم ناشی از تعلیم و اعطای [[الهی]] است. به عبارتی دیگر علم غیب خدا [[عین]] ذات اوست، لکن [[علم معصوم]] زائد بر ذات و اکتسابی است. [[دانشمندان]] [[شیعی]]<ref>مانند: شریف لاهیجی در تفسیر لاهیجی، ج۲، ص۴۸۹؛ ابن میثم در شرح نهج البلاغه، ج ۳، ص۱۴۰، طبرسی در مجمع البیان، علامۀ امینی در الغدیر و... .</ref> هم بر این نکته تاکید کردهاند که [[علم امامان]] به [[غیب]] ذاتی نیست<ref>ر.ک: لقمانی، احمد، شبههزدایی از قیام امام حسین{{ع}}، فصلنامۀ فرهنگ کوثر، ش ۵۲، ص ۶۶ و ۶۷؛ موسوی، سیدامین، گسترۀ علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ص ۱۹۰؛ نقوی، سیدانیس الحسن، علم غیب ائمۀ معصومین{{ع}}، ص ۴۵ ـ ۵۰.</ref>. | |||
===تفاوتهای دیگر=== | |||
علاوه بر تفاوت [[ذکر]] شده، تفاوتهای دیگری هم میان این دو [[علم غیب]] وجود دارد که به برخی از آنها اشاره میشود: | |||
# [[علم خدا]] محتاج به توجه نیست، اما [[علم امام]] محتاج به توجه از جانب [[خداوند]] است. | |||
# علم خدا غیر محدود، اما علم امام متناهی و محدود است<ref>ر.ک: مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل، ص ۱۰۵.</ref> به عبارت دیگر علم غیب خداوند مطلق بوده و او به تمام اشیاء علم دارد و برای آن حد و مرزی نیست. [[خداوند متعال]] [[جهان]] و آنچه در آن روی داده و روی خواهد داد را میداند، خواه جزئی باشد یا کلی، مادی باشد یا [[معنوی]]، به خلاف [[علم]] غیرخدا<ref>ر.ک: نادم، محمدحسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، فصلنامۀ شعه پژوهی، ش ۲، ص ۶۷؛ بشارتی، علی محمد، رضوان معارف، ص ۷۱.</ref>. | |||
# علم خدا به [[زمان]] و مکان و حالت خاصی منحصر نمیشود، زیرا [[علم]] او ذاتی است و نه اکتسابی و [[ذات خدا]] زمان و مکان نداشته و با [[تغییر]] حالتها و رویدادها تغییر نمیکند<ref>ر.ک: [[محمد جواد مغنیه|مغنیه، محمد جواد]]، تفسیر کاشف، ج۳، ص٣١۴؛ [[محمد حسین مظفر|مظفر، محمد حسین]]، [[علم الامام (کتاب)|علم الامام]]، ص۲۸؛ [[رضا برنجکار|برنجکار، رضا]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[مسئله آگاهی از غیب و امکان آن از نگاه مفسران (مقاله)|مسئله آگاهی از غیب و امکان آن از نگاه مفسران]]، فصلنامه مطالعات تفسیری، ش ۱۰، تابستان ۱۳۹۱، ص ۶۸؛ [[سید علی هاشمی|هاشمی، سید علی]]، مکاتبۀ اختصاصی با دانشنامۀ مجازی امامت و ولایت، پژوهشگران ماهنامه پرسمان، چند پاسخ درباره چگونگی علم امام، ماهنامه پرسمان، ش۲۵، ص۴.</ref>. | |||
# علم خدا [[ازلی]] و [[ابدی]] است، بدین معنا که از ابتدا بوده و تا ابد نیز خواهد بود<ref>ر.ک: [[محمد حسین مظفر|مظفر، محمد حسین]]، [[علم الامام (کتاب)|علم الامام]]، ص۲۸؛ [[رضا برنجکار|برنجکار، رضا]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[مسئله آگاهی از غیب و امکان آن از نگاه مفسران (مقاله)|مسئله آگاهی از غیب و امکان آن از نگاه مفسران]]، فصلنامه مطالعات تفسیری، ش ۱۰، تابستان ۱۳۹۱، ص ۶۸؛ [[سید علی هاشمی|هاشمی، سید علی]]، مکاتبۀ اختصاصی با دانشنامۀ مجازی امامت و ولایت، پژوهشگران ماهنامه پرسمان، چند پاسخ درباره چگونگی علم امام، ماهنامه پرسمان، ش۲۵، ص۴.</ref>. | |||
# [[علم خدا]] قدیم و سابق بر معلومات است، اما [[علم امام]] موهبتی از جانب خداست و هر لحظه در حال افزایش، لذا علم ایشان حادث و بعد از معلومات است<ref>ر.ک: موسوی، سیدامین، گسترۀ علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ص ۱۹۰؛ موسوی حصینی، سیدعبدالرحیم، آگاهی امامان از غیب، ص ۴۱ و ۴۲.</ref>. | |||
باتوجه به تفاوتهایی که گفته شد، روشن میشود علم امام اولاً ذاتی و استقلالی نیست بلکه عرضی، اکتسابی و تعلیمی است، ثانیاً [[ازلی]] و [[ابدی]] نیست، ثالثاً محدود به [[تعلیم الهی]] است و نه نامحدود، رابعاً مطلق نیست و دارای حد و مرز است<ref>ر.ک: نادم، محمدحسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، فصلنامۀ شعه پژوهی، ش ۲، ص ۶۷؛ بشارتی، علی محمد، رضوان معارف، ص ۷۱.</ref>. | |||
==ویژگیهای [[علم غيب غیر خدا]]== | ==ویژگیهای [[علم غيب غیر خدا]]== | ||
| خط ۴۲: | خط ۶۲: | ||
# این [[علم]]، از راههای [[معصوم از خطا]] مانند: [[وحی الهی]]<ref>به دلیل آیه: {{متن قرآن|ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ}} این از خبرهای نهانی است که به تو وحی میکنیم سوره آل عمران، آیه ۴۴</ref>، [[تحدیث فرشتگان]]<ref>به عنوان نمونه: قرآن از علومی سخن میگوید که توسط فرشتگان به حضرت مریم داده شده: {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ}} و آنگاه فرشتگان گفتند: ای مریم! خداوند تو را برگزید و پاکیزه داشت و بر زنان جهان برتری داد سوره آل عمران، آیه ۴۲.</ref>، [[الهامات قلبی]]<ref>در روایتی از امام صادق آمده است: {{متن حدیث|إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يُعَايِنُ مُعَايَنَةً وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يَنْقُرُ فِي قَلْبِهِ كَيْتَ وَ كَيْتَ وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يَسْمَعُ كَمَا يَقَعُ اَلسِّلْسِلَةُ كُلُّهُ يَقَعُ فِي اَلطَّسْتِ قَالَ قُلْتُ فَالَّذِينَ يُعَايِنُونَ مَا هُمْ قَالَ خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ}} و همانا برخى از ما صدايى همانند صداى زنجير در تشت را مىشنود و به نزد برخى نيز آفريدهاى بزرگتر از جبرئيل و ميكائيل مىآيد و حضرت صادق عليه السّلام فرمودند:از ميان ما كسانى هستند كه بر قلبشان الهام مىشود و كسانى هم در دلشان انداخته مىشود و كسانى كه با ايشان سخن گفته مىشود.و همچنين فرمود:از ميان ما كسانى به چشم مىبينند كسانى در قلبشان چنين و چنان الهام مىشود و كسانى نيز فقط مىشنوند چنان زنجير در تشت مىافتد. راوى گفته است:من عرض كردم:و آنچه آنان به چشم مىبينند چه چيز است؟فرمودند: آفريدهاى بزرگتر از جبرئيل و ميكائيل. صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص۲۳۱؛ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، ج۱، ص۴۰۷. و در روایتی دیگر فرمود: {{متن حدیث|لَكِنَّ اَللَّهَ يُلْهِمُ ذَلِكَ اَلرَّجُلَ بِالْقَذْفِ فِي اَلْقَلْبِ حَتَّى يُخَيَّلَ إِلَى اَلْأُذُنِ أَنَّهُ تَكَلَّمَ بِمَا شَاءَ اَللَّهُ [مِنْ] عِلْمِهِ وَ اَللّٰهُ وٰاسِعٌ عَلِيمٌ}}. صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص۲۲۳</ref>، [[روح القدس]]<ref>در روایتی از [[امام باقر]]{{ع}} در تفسیر آیه شریفه: {{متن قرآن|كَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا مَا كُنتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلا الإِيمَانُ وَلَكِن جَعَلْنَاهُ نُورًا نَّهْدِي بِهِ مَنْ نَّشَاء مِنْ عِبَادِنَا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ}} سوره شوری، آیه ۵۲. چنین نقل شده: از آن زمان که خداوند آن روح را بر پیامبرش نازل کرد به آسمان باز نگشت، و او در ما است. این تعبیر نشان میدهد که این روح که یکی از منابع اصلی علم و دانش پیامبر و ائمه معصومین{{عم}} بوده غیر از جبرییل است، و حقیقتی است در درون وجود آنها که از پیامبر{{صل}} به امام{{ع}} و از هر امام به امام بعد منتقل شده است</ref>، [[رؤیای صادق]]<ref>قرآن کریم در آیه {{متن قرآن|فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ}} و چون در تلاش، همپای او گشت (ابراهیم) گفت: پسرکم! من در خواب میبینم که تو را سر میبرم (سوره صافات، آیه ۱۰۲) از رؤیای صادقه حضرت ابراهیم{{ع}} و دریافت دستور الهی از این راه سخن گفته است</ref> و غیر از آن دریافت میشود و به همین دلیل، دانشی [[خطاناپذیر]] است. | # این [[علم]]، از راههای [[معصوم از خطا]] مانند: [[وحی الهی]]<ref>به دلیل آیه: {{متن قرآن|ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ}} این از خبرهای نهانی است که به تو وحی میکنیم سوره آل عمران، آیه ۴۴</ref>، [[تحدیث فرشتگان]]<ref>به عنوان نمونه: قرآن از علومی سخن میگوید که توسط فرشتگان به حضرت مریم داده شده: {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ}} و آنگاه فرشتگان گفتند: ای مریم! خداوند تو را برگزید و پاکیزه داشت و بر زنان جهان برتری داد سوره آل عمران، آیه ۴۲.</ref>، [[الهامات قلبی]]<ref>در روایتی از امام صادق آمده است: {{متن حدیث|إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يُعَايِنُ مُعَايَنَةً وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يَنْقُرُ فِي قَلْبِهِ كَيْتَ وَ كَيْتَ وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يَسْمَعُ كَمَا يَقَعُ اَلسِّلْسِلَةُ كُلُّهُ يَقَعُ فِي اَلطَّسْتِ قَالَ قُلْتُ فَالَّذِينَ يُعَايِنُونَ مَا هُمْ قَالَ خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ}} و همانا برخى از ما صدايى همانند صداى زنجير در تشت را مىشنود و به نزد برخى نيز آفريدهاى بزرگتر از جبرئيل و ميكائيل مىآيد و حضرت صادق عليه السّلام فرمودند:از ميان ما كسانى هستند كه بر قلبشان الهام مىشود و كسانى هم در دلشان انداخته مىشود و كسانى كه با ايشان سخن گفته مىشود.و همچنين فرمود:از ميان ما كسانى به چشم مىبينند كسانى در قلبشان چنين و چنان الهام مىشود و كسانى نيز فقط مىشنوند چنان زنجير در تشت مىافتد. راوى گفته است:من عرض كردم:و آنچه آنان به چشم مىبينند چه چيز است؟فرمودند: آفريدهاى بزرگتر از جبرئيل و ميكائيل. صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص۲۳۱؛ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، ج۱، ص۴۰۷. و در روایتی دیگر فرمود: {{متن حدیث|لَكِنَّ اَللَّهَ يُلْهِمُ ذَلِكَ اَلرَّجُلَ بِالْقَذْفِ فِي اَلْقَلْبِ حَتَّى يُخَيَّلَ إِلَى اَلْأُذُنِ أَنَّهُ تَكَلَّمَ بِمَا شَاءَ اَللَّهُ [مِنْ] عِلْمِهِ وَ اَللّٰهُ وٰاسِعٌ عَلِيمٌ}}. صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص۲۲۳</ref>، [[روح القدس]]<ref>در روایتی از [[امام باقر]]{{ع}} در تفسیر آیه شریفه: {{متن قرآن|كَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا مَا كُنتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلا الإِيمَانُ وَلَكِن جَعَلْنَاهُ نُورًا نَّهْدِي بِهِ مَنْ نَّشَاء مِنْ عِبَادِنَا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ}} سوره شوری، آیه ۵۲. چنین نقل شده: از آن زمان که خداوند آن روح را بر پیامبرش نازل کرد به آسمان باز نگشت، و او در ما است. این تعبیر نشان میدهد که این روح که یکی از منابع اصلی علم و دانش پیامبر و ائمه معصومین{{عم}} بوده غیر از جبرییل است، و حقیقتی است در درون وجود آنها که از پیامبر{{صل}} به امام{{ع}} و از هر امام به امام بعد منتقل شده است</ref>، [[رؤیای صادق]]<ref>قرآن کریم در آیه {{متن قرآن|فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ}} و چون در تلاش، همپای او گشت (ابراهیم) گفت: پسرکم! من در خواب میبینم که تو را سر میبرم (سوره صافات، آیه ۱۰۲) از رؤیای صادقه حضرت ابراهیم{{ع}} و دریافت دستور الهی از این راه سخن گفته است</ref> و غیر از آن دریافت میشود و به همین دلیل، دانشی [[خطاناپذیر]] است. | ||
# این [[علم]] افزایشپذیر است<ref> به دلیل درخواست ازدیاد علم از جانب پیامبر خاتم که در آیه: {{متن قرآن|رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا}} پروردگارا! بر دانش من بیفزای! (سوره طه، آیه ۱۱۴) آمده است و در روایت حضرت امام جواد{{ع}} از پیامبر اکرم{{صل}} روایت کرده است که چنین فرمود: {{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: إِنَّ أَرْوَاحَنَا وَ أَرْوَاحَ النَّبِيِّينَ تُوَافِي الْعَرْشَ كُلَّ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ فَتُصْبِحُ الْأَوْصِيَاءُ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِمْ مِثْلَ جَمِّ الْغَفِيرِ مِنَ الْعِلْمِ}} (صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۱۳۲، ح۷) بدون شک، ارواح ما و ارواح پیامبران، در هر شب جمعه به عرش میروند. پس اوصیا صبح آن شب را آغاز میکنند، در حالی که علم آنان به مقدار انبوهی افزایش یافته است. ر.ک: یارمحمدیان، محمد تقی، ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت، ص۱۱۸-۱۸۶.</ref>. | # این [[علم]] افزایشپذیر است<ref> به دلیل درخواست ازدیاد علم از جانب پیامبر خاتم که در آیه: {{متن قرآن|رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا}} پروردگارا! بر دانش من بیفزای! (سوره طه، آیه ۱۱۴) آمده است و در روایت حضرت امام جواد{{ع}} از پیامبر اکرم{{صل}} روایت کرده است که چنین فرمود: {{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: إِنَّ أَرْوَاحَنَا وَ أَرْوَاحَ النَّبِيِّينَ تُوَافِي الْعَرْشَ كُلَّ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ فَتُصْبِحُ الْأَوْصِيَاءُ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِمْ مِثْلَ جَمِّ الْغَفِيرِ مِنَ الْعِلْمِ}} (صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۱۳۲، ح۷) بدون شک، ارواح ما و ارواح پیامبران، در هر شب جمعه به عرش میروند. پس اوصیا صبح آن شب را آغاز میکنند، در حالی که علم آنان به مقدار انبوهی افزایش یافته است. ر.ک: یارمحمدیان، محمد تقی، ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت، ص۱۱۸-۱۸۶.</ref>. | ||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||