بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{امامت}} | |||
<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | |||
: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div> | |||
<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | |||
: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[آیه نور در قرآن]] - [[آیه نور در حدیث]] - [[آیه نور در معارف و سیره نبوی]]</div> | |||
<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | |||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
از آنجا که در [[آیه]] {{متن قرآن|اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>«خداوند، نور آسمانها و زمین است، مثل نور او چون چراغدانی است در آن چراغی، آن چراغ در شیشهای، آن شیشه گویی ستارهای درخشان است کز درخت خجسته زیتونی میفروزد که نه خاوری است و نه باختری، نزدیک است روغن آن هر چند آتشی بدان نرسیده برفروزد، نوری است فرا نوری، خداوند هر که را بخواهد به نور خویش رهنمون میگردد و خداوند این مثلها را برای مردم میزند و خداوند به هر چیزی داناست» سوره نور، آیه ۳۵.</ref> اعلام نموده که [[خداوند]]، [[نور]] [[آسمانها]] و [[زمین]] است، آن را | از آنجا که در [[آیه]] {{متن قرآن|اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>«خداوند، نور آسمانها و زمین است، مثل نور او چون چراغدانی است در آن چراغی، آن چراغ در شیشهای، آن شیشه گویی ستارهای درخشان است کز درخت خجسته زیتونی میفروزد که نه خاوری است و نه باختری، نزدیک است روغن آن هر چند آتشی بدان نرسیده برفروزد، نوری است فرا نوری، خداوند هر که را بخواهد به نور خویش رهنمون میگردد و خداوند این مثلها را برای مردم میزند و خداوند به هر چیزی داناست» سوره نور، آیه ۳۵.</ref> اعلام نموده که [[خداوند]]، [[نور]] [[آسمانها]] و [[زمین]] است، آن را آیه نور نامیدهاند. | ||
نور به معنی [[روشنایی]] پراکندهای است که به دیدن موجودات کمک میکند و آن بر دو نوع است: [[دنیوی]] و [[اخروی]]. | نور به معنی [[روشنایی]] پراکندهای است که به دیدن موجودات کمک میکند و آن بر دو نوع است: [[دنیوی]] و [[اخروی]]. | ||
| خط ۱۴: | خط ۲۱: | ||
صاحب [[تفسیر المیزان]] میگوید: این [[آیه]]، نور [[خدا]] را [[وصف]] میکند. به دلالت اضافه کلمه نور به [[ضمیر]] خدا، مراد، وصف خود خدا نیست، بلکه مقصود وصف نوری است که خدا آن را [[افاضه]] میکند. البته باز مراد از آن نور عامی نیست که به وسیله آن هر چیزی ظهور یافته و نه وجودی که هر چیزی به آن وصف میشود، زیرا پس از پایان [[مَثَل]] پیشگفته میفرماید: [[خدا]] هرکه را بخواهد به سوی [[نور]] خود [[هدایت]] میکند. اگر مقصود، آن نور عام بود به موجود خاصی اختصاص نداشت، بلکه مقصود، نوری است که ویژه [[مؤمنان]] است که بر اثر [[حقیقت ایمان]] پدیدار میگردد<ref>المیزان، ج۱۵، ص۱۲۳.</ref>. | صاحب [[تفسیر المیزان]] میگوید: این [[آیه]]، نور [[خدا]] را [[وصف]] میکند. به دلالت اضافه کلمه نور به [[ضمیر]] خدا، مراد، وصف خود خدا نیست، بلکه مقصود وصف نوری است که خدا آن را [[افاضه]] میکند. البته باز مراد از آن نور عامی نیست که به وسیله آن هر چیزی ظهور یافته و نه وجودی که هر چیزی به آن وصف میشود، زیرا پس از پایان [[مَثَل]] پیشگفته میفرماید: [[خدا]] هرکه را بخواهد به سوی [[نور]] خود [[هدایت]] میکند. اگر مقصود، آن نور عام بود به موجود خاصی اختصاص نداشت، بلکه مقصود، نوری است که ویژه [[مؤمنان]] است که بر اثر [[حقیقت ایمان]] پدیدار میگردد<ref>المیزان، ج۱۵، ص۱۲۳.</ref>. | ||
[[ملاصدرا]] در تبیین بخش نخست | [[ملاصدرا]] در تبیین بخش نخست آیه نور {{متن قرآن|اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}} و اضافه [[نور الهی]] به [[آسمانها]] و [[زمین]]، سه وجه را بیان میکند: | ||
#طریقه [[جمهور]] [[مفسران]]؛ | #طریقه [[جمهور]] [[مفسران]]؛ | ||
#طریقه عرفای متقدم؛ | #طریقه عرفای متقدم؛ | ||
| خط ۲۲: | خط ۲۹: | ||
وی در تفسیر خود میگوید: "کسی که [[تأمل]] و [[اندیشه]] کند میداند که وجود و نور از نظر معنی و [[حقیقت]] یکی هستند و از [[جهت]] لفظ متفاوت و تردیدی نیست که وجود، برای هر موجودی از حیث موجود بودنش، [[خیر]] و کمال است و خدا، صِرف و محض وجود است، لذا نور محض است. بنابراین [[ثابت]] شد که نور عبارت از خود حقیقت [[واجب]] الوجود، یعنی [[خدای تعالی]] است...؛ حقیقت نور و وجود یک چیز است و وجود هر چیزی عبارت است از [[ظهور]] آن چیز؛ بنابراین وجود اجسام نیز از مراتب نور به شمار میرود. همچنین نور و وجود یک حقیقتاند؛ حقیقتی بسیط که دارای مراتب است. یک مرتبه آن، (یعنی مرتبه اکمل و اتمّ آن)، وجود و نور خداست که مطلق و [[ازلی]] و [[ابدی]] و قیوم و واجب بالذات است و مراتب دیگر آن را سایر موجودات دارند و وجود و وجوبشان بالغیر است و به غیر خود برپا هستند". | وی در تفسیر خود میگوید: "کسی که [[تأمل]] و [[اندیشه]] کند میداند که وجود و نور از نظر معنی و [[حقیقت]] یکی هستند و از [[جهت]] لفظ متفاوت و تردیدی نیست که وجود، برای هر موجودی از حیث موجود بودنش، [[خیر]] و کمال است و خدا، صِرف و محض وجود است، لذا نور محض است. بنابراین [[ثابت]] شد که نور عبارت از خود حقیقت [[واجب]] الوجود، یعنی [[خدای تعالی]] است...؛ حقیقت نور و وجود یک چیز است و وجود هر چیزی عبارت است از [[ظهور]] آن چیز؛ بنابراین وجود اجسام نیز از مراتب نور به شمار میرود. همچنین نور و وجود یک حقیقتاند؛ حقیقتی بسیط که دارای مراتب است. یک مرتبه آن، (یعنی مرتبه اکمل و اتمّ آن)، وجود و نور خداست که مطلق و [[ازلی]] و [[ابدی]] و قیوم و واجب بالذات است و مراتب دیگر آن را سایر موجودات دارند و وجود و وجوبشان بالغیر است و به غیر خود برپا هستند". | ||
بر این اساس تفسیر {{متن قرآن|اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}} طبق [[تعالیم]] [[حکمت]] متعالیه، [[الله]] نور الأنوار یا هستیبخش موجودات است. وی با این [[عقیده]] که فقط [[اهل]] [[بصیرت]] و اهل [[شهود]] و [[راسخان در علم]] میتوانند به حقیقت [[آیات]] نایل آیند، به رمزگشایی مثالهای | بر این اساس تفسیر {{متن قرآن|اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}} طبق [[تعالیم]] [[حکمت]] متعالیه، [[الله]] نور الأنوار یا هستیبخش موجودات است. وی با این [[عقیده]] که فقط [[اهل]] [[بصیرت]] و اهل [[شهود]] و [[راسخان در علم]] میتوانند به حقیقت [[آیات]] نایل آیند، به رمزگشایی مثالهای آیه نور روی مینهد و طبق روش [[تفسیری]] خویش، پس از تبیین و تحلیل ظاهری [[آیه]] به تحقیق در [[حقیقت]] [[باطنی]] آیه میپردازد و در این بررسی سه [[تأویل]] برای آیه نور ارائه میدهد. این سه تأویل عبارتاند از: | ||
#تأویل آیه در عالم [[انسانی]] بدنی (عالم صغیر [[جسمانی]])؛ | #تأویل آیه در عالم [[انسانی]] بدنی (عالم صغیر [[جسمانی]])؛ | ||
#تأویل آیه در عالم [[آفاق]] (جسمانیات)؛ | #تأویل آیه در عالم [[آفاق]] (جسمانیات)؛ | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۷: | ||
[[خداوند]] در [[آیه مبارکه]] [[نور]]، در قالب تشبیهات متعدد، مهمترین مسئله هستی، یعنی رابطه خود با [[جهان آفرینش]] را توصیف مینماید. خداوند از خود با تعبیر «نور [[آسمانها]] و [[زمین]]» یاد فرموده؛ که با بررسی [[آیه]] مشخص میگردد این تعبیر شامل هر دو [[نظام تکوین]] و [[تشریع]] است. بر این اساس، موجودیت [[خلقت]] از یک سو و [[مراتب هدایت]] و [[ایمان]] از دیگر سو، به مبدأ هستی باز میگردد. ولی نکته مهم آن است که در ادامه [[آیه]]، منزلگاه [[نور]] در بیوتی معرفی شده که در آن ذکر [[خداوند]] محقق میگردد. اقامه ذکر در این [[بیوت]] با لفظ مضارع آمده که استمرار آن را نشان میدهد. در آیه بعد، اوصاف صاحبان این بیوت تشریح شده است. | [[خداوند]] در [[آیه مبارکه]] [[نور]]، در قالب تشبیهات متعدد، مهمترین مسئله هستی، یعنی رابطه خود با [[جهان آفرینش]] را توصیف مینماید. خداوند از خود با تعبیر «نور [[آسمانها]] و [[زمین]]» یاد فرموده؛ که با بررسی [[آیه]] مشخص میگردد این تعبیر شامل هر دو [[نظام تکوین]] و [[تشریع]] است. بر این اساس، موجودیت [[خلقت]] از یک سو و [[مراتب هدایت]] و [[ایمان]] از دیگر سو، به مبدأ هستی باز میگردد. ولی نکته مهم آن است که در ادامه [[آیه]]، منزلگاه [[نور]] در بیوتی معرفی شده که در آن ذکر [[خداوند]] محقق میگردد. اقامه ذکر در این [[بیوت]] با لفظ مضارع آمده که استمرار آن را نشان میدهد. در آیه بعد، اوصاف صاحبان این بیوت تشریح شده است. | ||
نور در [[روایات اهل بیت]]{{عم}} غالباً به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} تعبیر شده و در همین [[سیاق]]، مفهوم [[ولایت]] و [[امامت]] تبیین گردیده است. همچنین در [[روایات]] گوناگونی که ذیل | نور در [[روایات اهل بیت]]{{عم}} غالباً به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} تعبیر شده و در همین [[سیاق]]، مفهوم [[ولایت]] و [[امامت]] تبیین گردیده است. همچنین در [[روایات]] گوناگونی که ذیل آیه نور آمده، هریک از تعابیر به کار رفته در آیه، نظیر مشکات، زجاجه و... [[تفسیر]] و تبیین شده که میتوان با استفاده از آنها با مفهوم [[نور ولایت]] آشناشد.<ref>[[محمد تقی فیاضبخش|فیاضبخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۳۶۳.</ref> | ||
در این [[آیه شریفه]]، موضوع [[هدایت ایصالی]] [[پروردگار]] در [[نظام]] [[تشریع]]، به [[نور الهی]] تعبیر گردیده است که در مراتب [[قلوب]] [[اولیاء]] [[معصوم]] [[خداوند]]{{عم}} بر [[مردم]] هر [[زمان]] عرضه میگردد. به این ترتیب، انحصار [[هدایت مردم]] فقط از طریق [[تولی]] به [[ولایت امام]] معصوم حاضر، ثابت میگردد. شکل منطقی [[برهان]] را میتوان به شکل زیر تبیین نمود: | در این [[آیه شریفه]]، موضوع [[هدایت ایصالی]] [[پروردگار]] در [[نظام]] [[تشریع]]، به [[نور الهی]] تعبیر گردیده است که در مراتب [[قلوب]] [[اولیاء]] [[معصوم]] [[خداوند]]{{عم}} بر [[مردم]] هر [[زمان]] عرضه میگردد. به این ترتیب، انحصار [[هدایت مردم]] فقط از طریق [[تولی]] به [[ولایت امام]] معصوم حاضر، ثابت میگردد. شکل منطقی [[برهان]] را میتوان به شکل زیر تبیین نمود: | ||
| خط ۳۹: | خط ۴۶: | ||
در نتیجه: هدایت الهی در همه زمانها منحصر در امام معصوم است.<ref>[[محمد تقی فیاضبخش|فیاضبخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۴۱۴.</ref> | در نتیجه: هدایت الهی در همه زمانها منحصر در امام معصوم است.<ref>[[محمد تقی فیاضبخش|فیاضبخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۴۱۴.</ref> | ||
== جستارهای وابسته == | |||
==منابع== | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده:1379153.jpg|22px]] [[محمد تقی فیاضبخش|فیاضبخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)|'''ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | |||
[[رده:آیه نور]] | |||
[[رده:مدخل]] | |||