سوره مائده: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div> | : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div> | ||
<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | ||
: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;"> | : <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[سوره مائده در علوم قرآنی]]</div> | ||
<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
پنجمین [[سوره]] [[قرآن]] و صد و دوازدهمین آن به ترتیب [[نزول]]، نازل شده در [[مدینه]] با موضوعات مسئله [[امامت]] بعد از [[پیامبر]]{{صل}}، داستان [[هابیل و قابیل]]، [[معاد]] و احوال [[قیامت]]، برخی [[احکام فقهی]]. | |||
کلمه «[[مائده]]» ۲ بار در این سوره به کار رفته است: [[آیات]] {{متن قرآن|إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref>«هنگامی که حواریان گفتند: ای عیسی پسر مریم! آیا پروردگار تو یارایی دارد که برای ما از آسمان خوانی فرو فرستد؟ (عیسی) گفت: اگر مؤمنید از خداوند پروا کنید» سوره مائده، آیه ۱۱۲.</ref> و {{متن قرآن|قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ وَارْزُقْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«عیسی پسر مریم گفت: خداوندا! ای پروردگار ما! خوانی از آسمان بر ما فرو فرست تا برای ما، برای آغاز و انجام ما عیدی و نشانهای از سوی تو باشد و به ما روزی ده و تو بهترین روزی دهندگانی» سوره مائده، آیه ۱۱۴.</ref>. این کلمه در هیچ سوره دیگری نیامده است. | |||
نامگذاری آن به [[سوره مائده]] به خاطر این است که داستان نزول مائده برای [[یاران]] [[مسیح]] در [[آیه]] {{متن قرآن|قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ وَارْزُقْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«عیسی پسر مریم گفت: خداوندا! ای پروردگار ما! خوانی از آسمان بر ما فرو فرست تا برای ما، برای آغاز و انجام ما عیدی و نشانهای از سوی تو باشد و به ما روزی ده و تو بهترین روزی دهندگانی» سوره مائده، آیه ۱۱۴.</ref> ذکر شده است. | |||
نامهای دیگرش «[[عقود]]» (به معنای پیمانها و [[قراردادها]]) و «مُنقِذه» (به معنای رهاننده و نجاتدهنده) است. از نظر حجم از سورههای «طُوَل» و یکی از بزرگترین [[سورههای قرآن]] است. بیش از یک جزء قرآن را دربر دارد. این سوره دارای ۱۲۰ آیه، ۲۸۴۲ کلمه و ۱۲۲۰۷ حرف است. گفتهاند پس از [[سوره فتح]] نازل شده است و طبق روایتی، تمام این سوره در [[حجةالوداع]] و بین [[مکه]] و مدینه نازل شده است. دومین سوره از سورههای یازدهگانه «مخاطبات» است که با خطاب {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا}} آغاز میشود. | |||
«[[ابی بن کعب]]» از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل کرده است: «هرکس سوره مائده را قرائت کند، [[خداوند]] به تعداد هر [[یهودی]] و [[نصرانی]] که در [[دنیا]] نفس میکشد، ده [[حسنه]] به او عطا میکند و ده [[سیئه]] از او محو مینماید و ده درجه بر [[مقام]] او میافزاید» <ref>تفسیر نمونه، ج۴، ص۲۴۱.</ref>. [[امام باقر]]{{ع}} فرموده است: «کسی که هر [[روز]] [[پنجشنبه]] سوره مائده را قرائت کند، ایمانش به [[ظلم]] و [[شرک]] [[آلوده]] نخواهد شد»<ref>مجمع البیان، ج۳، ص۱۵۰.</ref>. | |||
احکام فقهی بسیاری در این سوره از جمله: [[حرمت]] [[قتل]] و آدمکُشی، [[احکام]] [[غسل]]، [[وضو]] و [[تیمم]]، احکام مربوط به [[وصیت]]، احکام حدّ دزدی، احکام حد و یا [[مجازات]] مقسد و [[محارب]]، احکام [[قصاص]] و سایر [[اعمال]] مربوط به افراد [[محرم]] (در حال [[حج]]) آمده است. | |||
نکات و مطالب مهم این سوره عبارتند از: مسئله امامت و [[ولایت]] و [[رهبری]] بعد از [[پیامبر اسلام]]{{صل}}، داستان [[فرزندان آدم]] ([[هابیل و قابیل]]) و مطالبی درباره مسئله [[معاد]] و [[روز رستاخیز]] و اوضاع و احوال [[قیامت]]. | |||
غرض جامع از این [[سوره]]، [[دعوت]] به [[وفا]] کردن نسبت به عهدها و [[پایداری]] در پیمانها و [[تهدید]] و هشدار شدید نسبت به شکستن آن و [[بیاعتنایی]] نکردن به امر آن است و این که [[عادت]] [[خدای تعالی]] به [[رحمت]] و آسان کردن [[تکلیف]] [[بندگان]] و [[تخفیف]] دادن به کسی است که [[تقوا]] پیشه کند و [[ایمان]] آورد و از [[خدا]] بترسد و [[احسان]] کند و در مقابل کسی که [[پیمان]] خود را با [[امام]] خویش بشکند و گردنکشی و [[تجاوز]] آغاز بنماید و از [[عهد]] و پیمان درآید و [[طاعت امام]] را ترک گوید و حدود و میثاقهایی که در [[دین]] از ایشان گرفته شده بشکند، [[خداوند]] نسبت به او [[سختگیری]] کند به همین جهت است که بسیاری از [[احکام]] حدود و [[قصاص]] و داستان [[مائده]] [[زمان]] [[عیسی]]{{ع}} که از خدا خواست مائدهای از [[آسمان]] برای او و یارانش بیاید و داستان دو پسران [[آدم]] و اشاره به بسیاری از ظلمهای بنی اسرائیل و پیمانشکنیهای آنان در این سوره آمده است. | |||
افزون بر اینها، در آیاتی بر [[مردم]] [[منّت]] میگذارد که دینشان را کامل و نعمتشان را تمام کرد و طیّبات را برایشان [[حلال]] و خبائث را برایشان [[حرام]] کرد و احکام و دستوراتی بر ایشان تشریح کرد که مایه [[طهارت]] آنان است و در عین حال [[عسر]] و حرجی هم نمیآورد <ref>المیزان، ترجمه، ج۵، ص۲۵۶ – ۲۵۷.</ref>. موضوعمحوری [[سوره مائده]] بر اساس [[آیه]] اول [[وفای به عهد]] و انواع آن است که طی [[آیات]] مختلف تبیین شده است. | |||
محتوای این سوره، یک [[سلسله]] از [[معارف]] و [[عقائد اسلامی]] و یک سلسله از احکام و [[وظائف]] [[دینی]] است. | |||
در قسمت اول، به مسئله [[ولایت]] و رهبری بعد از [[پیامبر]]{{صل}} و مسئله [[تثلیث]] [[مسیحیان]] و بخشهایی از مسائل مربوط به [[رستاخیز]] و سخن از [[پیامبران]] و امتهای ایشان آمده است در قسمت دوم، مسئله وفای به پیمانها، [[عدالت اجتماعی]]، [[شهادت]] به [[عدل]] و [[تحریم]] [[قتل نفس]] و به تناسب آن داستان [[فرزندان آدم]] وقتل [[هابیل]] به وسیله [[قابیل]] و همچنین توضیح برخی از غذاهای [[حلال و حرام]] و نیز برخی از [[احکام]] [[وضو]] و [[تیمم]] آمده است. | |||
[[طبرسی]] در «[[تفسیر مجمع البیان]]»، ذیل [[آیه شریفه]]: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! هر کس از دینش برگردد خداوند به زودی گروهی را میآورد که دوستشان میدارد و دوستش میدارند؛ در برابر مؤمنان خاکسار و در برابر کافران دشوارند، در راه خداوند جهاد میکنند و از سرزنش سرزنشگری نمیهراسند؛ این بخشش خداوند است که به هر کس بخواهد ارزانی میدارد و خداوند نعمتگستری داناست» سوره مائده، آیه ۵۴.</ref>؛ چنین [[روایت]] کرده است: هنگامی که از [[رسول خدا]]{{صل}} درباره این [[آیه سؤال]] کردند، [[حضرت]] دست [[مبارک]] خود را بر شانه [[سلمان]] زد و فرمود: «این و [[یاران]] او هموطنان او هستند». سپس فرمود: «اگر [[دین]] (و در روایت دیگری اگر لم) به [[ستاره]] پروین بسته باشد و در [[آسمان]] قرار گیرد مردانی از [[فرزندان]] [[فارس]] آن را در [[اختیار]] خواهند گرفت» <ref>مجمع البیان، ج۳، ص۲۰۸.</ref>. | |||
==مهمترین [[آیات]] [[سوره مائده]]== | |||
[[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}}<ref>«سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آوردهاند، همان کسان که نماز برپا میدارند و در حال رکوع زکات میدهند» سوره مائده، آیه ۵۵.</ref> است که در آن [[دستور]] به [[اطاعت خدا]]، [[محمد]] [[رسول الله]] و [[علی ولی الله]] صادر شده و آیه {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ}}<ref>«ای پیامبر! آنچه را از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است برسان و اگر نکنی پیام او را نرساندهای؛ و خداوند تو را از (گزند) مردم در پناه میگیرد، خداوند گروه کافران را راهنمایی نمیکند» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> است که دستور [[ابلاغ ولایت علی]]{{ع}} از سوی [[خدا]] به [[پیغمبر]] نازل شده است و آیه {{متن قرآن|حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«مردار و خون و گوشت خوک و آنچه جز به نام خداوند ذبح شده باشد و مرده با خفگی و مرده با ضربه و مرده با افتادن از بلندی و مرده از شاخ زدن حیوان دیگر و آنچه درندگان نیمخور کرده باشند- جز آن را که (تا زنده است) ذبح کردهاید- و آنچه بر روی سنگهای مقدّس (برای بتها) قربانی شود و آنچه با تیرهای بختآزمایی قسمت کنید (خوردن گوشت همه اینها) بر شما حرام و آنها (همه) گناه است؛ امروز کافران از دین شما نومید شدند پس، از ایشان مهراسید و از من بهراسید! امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم و اسلام را (به عنوان) آیین شما پسندیدم پس، هر که در قحطی و گرسنگی ناگزیر (از خوردن گوشت حرام) شود بیآنکه گراینده به گناه باشد بیگمان خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره مائده، آیه ۳.</ref> است که در [[شأن]] انجام شدن ابلاغ ولایت علی در [[غدیرخم]] نازل شده است<ref>عرفان ثقلین، ص۵۲ - ۵۳.</ref>. | |||
البته باید توجه داشت که بر اساس [[روایات]] و تفاسیری که {{متن قرآن|وَالَّذِينَ آمَنُوا}} در آیه {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}}<ref>«سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آوردهاند، همان کسان که نماز برپا میدارند و در حال رکوع زکات میدهند» سوره مائده، آیه ۵۵.</ref> و محتوای {{متن قرآن|بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ}}<ref>«ای پیامبر! آنچه را از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است برسان» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> در [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ}}<ref>«ای پیامبر! آنچه را از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است برسان و اگر نکنی پیام او را نرساندهای؛ و خداوند تو را از (گزند) مردم در پناه میگیرد، خداوند گروه کافران را راهنمایی نمیکند» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> را بر [[علی]]{{ع}} و روایاتی که [[نزول]] {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ}}<ref>«امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم» سوره مائده، آیه ۳.</ref> در آیه سوم را بعد از [[غدیرخم]] میدانند این سه آیه بر علی{{ع}} منطبق شده است. | |||
==[[آیات نامدار]] و مشهور== | |||
#{{متن قرآن|أَوْفُوا بِالْعُقُودِ}}<ref>«ای مؤمنان! به پیمانها وفا کنید» سوره مائده، آیه ۱.</ref> | |||
#{{متن قرآن|تَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى}}<ref>«و یکدیگر را در نیکی و پرهیزگاری یاری کنید» سوره مائده، آیه ۲.</ref> | |||
#{{متن قرآن|حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ}}<ref>«مردار بر شما حرام است»؛ سوره مائده، آیه ۳.</ref> | |||
#{{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}}<ref>«امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم» سوره مائده، آیه ۳.</ref> | |||
#{{متن قرآن|فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دستهایتان را تا آرنج بشویید» سوره مائده، آیه ۶.</ref> | |||
#{{متن قرآن|مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا}}<ref>«هرکس تنی را -جز به قصاص یا به کیفر تبهکاری در روی زمین- بکشد چنان است که تمام مردم را کشته است و هر که آن را زنده بدارد چنان است که همه مردم را زنده داشته است؛ و بیگمان پیامبران ما برای آنان برهانها (ی روشن) آوردند آنگاه بسیاری از ایشان از آن پس، در زمین گزافکارند» سوره مائده، آیه ۳۲.</ref> | |||
#{{متن قرآن|أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ}}<ref>«و بر آنان در آن (تورات) مقرّر داشتیم که: آدمی در برابر آدمی» سوره مائده، آیه ۴۵.</ref> | |||
#{{متن قرآن|فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ}}<ref>«ای مؤمنان! هر کس از دینش برگردد خداوند به زودی گروهی را میآورد که دوستشان میدارد و دوستش میدارند» سوره مائده، آیه ۵۴.</ref> | |||
#{{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}}<ref>«سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آوردهاند، همان کسان که نماز برپا میدارند و در حال رکوع زکات میدهند» سوره مائده، آیه ۵۵.</ref> | |||
#{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ}}<ref>«ای پیامبر! آنچه را از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است برسان و اگر نکنی پیام او را نرساندهای؛ و خداوند تو را از (گزند) مردم در پناه میگیرد، خداوند گروه کافران را راهنمایی نمیکند» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> | |||
#{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! جز این نیست که شراب و قمار و انصاب و ازلام ، پلیدی (و) کار شیطان است پس، از آنها دوری گزینید باشد که رستگار گردید» سوره مائده، آیه ۹۰.</ref> | |||
#{{متن قرآن|لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ}}<ref>«ای مؤمنان! شکار را در حالی که در احرام هستید نکشید» سوره مائده، آیه ۹۵.</ref> | |||
#{{متن قرآن|أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ}}<ref>«شکار دریا و خوراک آن بر شما حلال است» سوره مائده، آیه ۹۶.</ref> | |||
#{{متن قرآن|جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ}}<ref>«خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است» سوره مائده، آیه ۹۷.</ref> | |||
#{{متن قرآن|رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ}}<ref>«خداوندا! ای پروردگار ما! خوانی از آسمان بر ما فرو فرست» سوره مائده، آیه ۱۱۴.</ref>.<ref>[[سید سلمان صفوی|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره مائده (مقاله)|مقاله «سوره مائده»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref> | |||
==منابع== | ==منابع== | ||
# [[پرونده: 9030760879.jpg|22px]] [[ | # [[پرونده: 9030760879.jpg|22px]] [[سید سلمان صفوی|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره مائده (مقاله)|مقاله «سوره مائده»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']] | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||