جز
جایگزینی متن - 'رازی' به 'رازی'
جز (جایگزینی متن - 'مقطع' به 'مقطع') |
جز (جایگزینی متن - 'رازی' به 'رازی') |
||
| خط ۸۶: | خط ۸۶: | ||
===مرحله پنجم: عزاداری در سدههای ششم تا نهم [[هجری]]=== | ===مرحله پنجم: عزاداری در سدههای ششم تا نهم [[هجری]]=== | ||
====سده ششم==== | ====سده ششم==== | ||
مناطق [[شیعی]] [[ایران]] و [[عراق]]، سده [[ششم هجری]] را با ادامه [[حاکمیت]] سلجوقیان آغاز کردند. در این [[روزگار]]، هنوز [[فاطمیان]] شیعیِ [[اسماعیلی]] بر [[مصر]] [[حکم]] میراندند. سلجوقیان، با گذشت [[زمان]]، از سختگیریهای خود کاستند و [[شیعیان]]، به تدریج و با دست یافتن به [[آزادی]] بیشتر، [[عزاداری]] [[عاشورا]] را علنی کردند. در سده [[ششم هجری]]، گزارش [[عبد الجلیل رازی قزوینی]] در کتاب نقض، بسیار گویاست. | مناطق [[شیعی]] [[ایران]] و [[عراق]]، سده [[ششم هجری]] را با ادامه [[حاکمیت]] سلجوقیان آغاز کردند. در این [[روزگار]]، هنوز [[فاطمیان]] شیعیِ [[اسماعیلی]] بر [[مصر]] [[حکم]] میراندند. سلجوقیان، با گذشت [[زمان]]، از سختگیریهای خود کاستند و [[شیعیان]]، به تدریج و با دست یافتن به [[آزادی]] بیشتر، [[عزاداری]] [[عاشورا]] را علنی کردند. در سده [[ششم هجری]]، گزارش [[عبد الجلیل رازی قزوینی]] در کتاب نقض، بسیار گویاست. رازی از یک سو، به [[شبههها]] پاسخ میگوید و از سوی دیگر، عزاداری [[اهل]] [[سنّت]] را در مناطق مختلف، گزارش میکند تا آن را جریانی طبیعی، [[انسانی]] و [[دینی]] نشان دهد. نیز از مجالس [[سوگواری]] دو [[واعظ]] معروف ([[علی بن حسین غزنوی]] و [[قطب الدین مظفر امیر عبادی]])، سخن به میان میآورد و این که [[تعزیت]] [[امام حسین]]{{ع}}، همه ساله در [[روز عاشورا]]، به بغدادْ تازه است، همراه با [[نوحه]] و فریاد.<ref>[[محمد محمدی ریشهری|محمدی ریشهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۸۲۵.</ref> | ||
====سده هفتم==== | ====سده هفتم==== | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۲: | ||
[[اختلاف]] بر سر مشروعیت عزاداری سبب شده است برگزاری این [[مراسم]]، از آغاز علنی شدنش در دوره آلبویه تا امروز، در برخی مناطق با چالش و گاه درگیری مواجه باشد. به گزارش [[منابع تاریخی]]، نخستین تنازعات بر سر برگزاری [[مراسم عزاداری]] [[عاشورا]] به اواخر [[قرن چهارم هجری]] برمیگردد. مورخانی مانند ابناثیر و [[ابنکثیر]] در کتابهای خود، تلاش عدهای از سنیان حنبلی برای برهم زدن عزاداری شیعیان محله [[کرخ بغداد]] را (از جمله در سالهای ۳۵۳، ۳۶۱، ۳۶۲ و ۳۶۳ق) گزارش کردهاند. یکی از شدیدترین این [[درگیریها]] در سال ۳۶۲ ق - درست ۱۰ سال پس از برگزاری نخستین عزاداری علنی در [[بغداد]] به [[دستور]] معزالدوله - رخ داد. به گزارش ابناثیر در [[الکامل]] در [[محرم]] آن سال، آشوبی در بغداد به راه افتاد که در آن [[قریب]] ۱۷ هزار نفر در [[آتش]] سوزانده شدند و ۳۰۰ دکان و ۳۳ [[مسجد]] [[تخریب]] شد و [[اموال]] بسیاری به [[غارت]] رفت. ثمره این تنازعات، ارتقای جایگاه عزاداری نزد شیعیان و [[اصرار]] بیشتر آنها بر برگزاری آن بود. با روی کارآمدن سلجوقیان و به ویژه از دوره [[سلطان]] [[محمود]] غزنوی به بعد، این تنازعات به موازات اعلام ممنوعیت عزاداری توسط [[حکومت]] شدت گرفت. به عنوان نمونه میتوان به درگیریهای سالهای ۴۰۶، ۴۰۷، ۴۰۸، ۴۱۷، ۴۴۱،۴۲۲، ۴۴۳، ۴۴۵ و ۴۵۸ ق اشاره کرد. در [[قرن ششم]] نیز این [[اختلافات]] ادامه داشت. نویسنده [[اشعری]] مسلک بعض فضائح الروافض - [[کتابی]] که در [[قرن ششم]] علیه [[شیعیان]] نوشته شده است - [[عزاداری]] [[عاشورا]] را در زمره زشتیهای شیعیان بر میشمارد و آن را اینگونه توصیف میکند: «این [[طائفه]] [[روز عاشورا]] اظهار [[جزع]] و فزع کنند و رسم [[تعزیت]] را اقامت کنند و [[مصیبت]] [[شهدای کربلا]] تازه گردانند و بر [[منبرها]] قصه گویند و [[علما]] سر برهنه کنند و [[عوام]] [[جامه]] چاک زنند و [[زنان]] روی خود خراشند و مویه کنند». | [[اختلاف]] بر سر مشروعیت عزاداری سبب شده است برگزاری این [[مراسم]]، از آغاز علنی شدنش در دوره آلبویه تا امروز، در برخی مناطق با چالش و گاه درگیری مواجه باشد. به گزارش [[منابع تاریخی]]، نخستین تنازعات بر سر برگزاری [[مراسم عزاداری]] [[عاشورا]] به اواخر [[قرن چهارم هجری]] برمیگردد. مورخانی مانند ابناثیر و [[ابنکثیر]] در کتابهای خود، تلاش عدهای از سنیان حنبلی برای برهم زدن عزاداری شیعیان محله [[کرخ بغداد]] را (از جمله در سالهای ۳۵۳، ۳۶۱، ۳۶۲ و ۳۶۳ق) گزارش کردهاند. یکی از شدیدترین این [[درگیریها]] در سال ۳۶۲ ق - درست ۱۰ سال پس از برگزاری نخستین عزاداری علنی در [[بغداد]] به [[دستور]] معزالدوله - رخ داد. به گزارش ابناثیر در [[الکامل]] در [[محرم]] آن سال، آشوبی در بغداد به راه افتاد که در آن [[قریب]] ۱۷ هزار نفر در [[آتش]] سوزانده شدند و ۳۰۰ دکان و ۳۳ [[مسجد]] [[تخریب]] شد و [[اموال]] بسیاری به [[غارت]] رفت. ثمره این تنازعات، ارتقای جایگاه عزاداری نزد شیعیان و [[اصرار]] بیشتر آنها بر برگزاری آن بود. با روی کارآمدن سلجوقیان و به ویژه از دوره [[سلطان]] [[محمود]] غزنوی به بعد، این تنازعات به موازات اعلام ممنوعیت عزاداری توسط [[حکومت]] شدت گرفت. به عنوان نمونه میتوان به درگیریهای سالهای ۴۰۶، ۴۰۷، ۴۰۸، ۴۱۷، ۴۴۱،۴۲۲، ۴۴۳، ۴۴۵ و ۴۵۸ ق اشاره کرد. در [[قرن ششم]] نیز این [[اختلافات]] ادامه داشت. نویسنده [[اشعری]] مسلک بعض فضائح الروافض - [[کتابی]] که در [[قرن ششم]] علیه [[شیعیان]] نوشته شده است - [[عزاداری]] [[عاشورا]] را در زمره زشتیهای شیعیان بر میشمارد و آن را اینگونه توصیف میکند: «این [[طائفه]] [[روز عاشورا]] اظهار [[جزع]] و فزع کنند و رسم [[تعزیت]] را اقامت کنند و [[مصیبت]] [[شهدای کربلا]] تازه گردانند و بر [[منبرها]] قصه گویند و [[علما]] سر برهنه کنند و [[عوام]] [[جامه]] چاک زنند و [[زنان]] روی خود خراشند و مویه کنند». | ||
[[ابنتیمیه]] نیز در [[منهاج]] السنه مینویسد: «از [[حماقت]] ایشان [شیعیان] این است که [[عزا]] و [[ماتم]] برپا میکنند بر کسی که سالیان قبل کشته شده و معلوم است که چنین کاری از چیزهایی است که [[خدا]] و رسولش آن را [[حرام]] کردهاند و شیعیان بر صورت خود میزنند و گریبان چاک میکنند». این موضع انتقادی البته موضع عمومی همه [[اهل سنت]] نبوده است و به ویژه از [[قرن پنجم]] به بعد، به موازات تعدیل دیدگاه سنیان در بسیاری از شهرهای [[ایران]] نسبت به [[شیعه]]، برخی از ایشان (به ویژه [[شافعیان]]) در برگزاری [[مراسم عزاداری]] عاشورا با شیعیان [[همکاری]] میکردند و در مواردی حتی خود اقامه عزا میکردند. [[عبدالجلیل قزوینی]] | [[ابنتیمیه]] نیز در [[منهاج]] السنه مینویسد: «از [[حماقت]] ایشان [شیعیان] این است که [[عزا]] و [[ماتم]] برپا میکنند بر کسی که سالیان قبل کشته شده و معلوم است که چنین کاری از چیزهایی است که [[خدا]] و رسولش آن را [[حرام]] کردهاند و شیعیان بر صورت خود میزنند و گریبان چاک میکنند». این موضع انتقادی البته موضع عمومی همه [[اهل سنت]] نبوده است و به ویژه از [[قرن پنجم]] به بعد، به موازات تعدیل دیدگاه سنیان در بسیاری از شهرهای [[ایران]] نسبت به [[شیعه]]، برخی از ایشان (به ویژه [[شافعیان]]) در برگزاری [[مراسم عزاداری]] عاشورا با شیعیان [[همکاری]] میکردند و در مواردی حتی خود اقامه عزا میکردند. [[عبدالجلیل قزوینی]] رازی در [[نقض]]- از منابع [[کلامی]] مهم شیعه در قرن ششم - فهرستی از علما و بزرگان [[حنفی]] و [[شافعی]] معاصر خود را ذکر میکند که در عزاداری عاشورا شرکت میکردند. وی همچنین به اقامه عزا در برخی شهرهای مهم و سنینشین آن [[زمان]] نظیر [[بغداد]]، [[اصفهان]] و [[همدان]] اشاره میکند. | ||
در دورههای [[حاکمیت]] مغولان و تیموریان، به تدریج [[اختلافات]] بر سر عزاداری عاشورا کمتر شد. به گونهای که در اواخر دوره تیموریان یکی از مهمترین و اثرگذارترین منابع درباره عاشورا، یعنی [[روضة الشهدا]] نگاشته شده و با استقبال عمومی مواجه شد. از [[قرن دهم]] و با آغاز [[حکومت]] شیعه صفویان، عزاداری به طور وسیعی گسترش یافت و از اشکال ساده پیشین که نوعاً منحصر به مجلس ذکر مصیبت میشد، خارج شده، [[روز]] به روز بر تشریفات و [[آداب]] آن افزوده شد. محصول این روند، که در دوره قاجار نیز ادامه یافت، پیدایش فهرست متنوعی از [[آیینها]] و آداب [[عزاداری]] در کشورها و مناطق مختلف بوده است که بسیاریشان تا امروز استمرار یافتهاند. | در دورههای [[حاکمیت]] مغولان و تیموریان، به تدریج [[اختلافات]] بر سر عزاداری عاشورا کمتر شد. به گونهای که در اواخر دوره تیموریان یکی از مهمترین و اثرگذارترین منابع درباره عاشورا، یعنی [[روضة الشهدا]] نگاشته شده و با استقبال عمومی مواجه شد. از [[قرن دهم]] و با آغاز [[حکومت]] شیعه صفویان، عزاداری به طور وسیعی گسترش یافت و از اشکال ساده پیشین که نوعاً منحصر به مجلس ذکر مصیبت میشد، خارج شده، [[روز]] به روز بر تشریفات و [[آداب]] آن افزوده شد. محصول این روند، که در دوره قاجار نیز ادامه یافت، پیدایش فهرست متنوعی از [[آیینها]] و آداب [[عزاداری]] در کشورها و مناطق مختلف بوده است که بسیاریشان تا امروز استمرار یافتهاند. | ||