الکافی (کتاب): تفاوت میان نسخه‌ها

#عنوان دهی دقیق ابواب با عناوین کوتاه و رسا: عناوین انتخابی برای هر دسته از [[احادیث]] معمولاً کوتاه، رسا و کاربردی است»<ref>[http://hadith.net/post/62214/%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A7%D9%81%DB%8C/ حدیث نت]</ref>.

[[کتاب شریف کافی]] تألیف ثقةالاسلام [[محمد بن یعقوب کلینی]] [[رازی]] از مهم‌ترین [[کتب اربعه]] است و دیگر نویسندگان کتب اربعه از این کتاب بهره برده‌اند. [[انتخاب]] این نام به این سبب است که مؤلف آن را به درخواست شخصی نوشته که خواستار کتابی بوده که در جمیع دانش‌های [[دینی]] کافی و کامل باشد که همه به آن مراجعه کنند و مشتمل بر آثار صحیح [[صادقین]]{{عم}} باشد و باعث اقامه دستورهای [[واجب الهی]] و [[سنت نبوی]] گردد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۸: {{عربی|و قلت: إنّك تحبّ أن يكون عندك كتاب كاف يجمع [فيه] من جميع فنون علم الدين، ما يكتفي به المتعلّم و يرجع إليه المسترشد و يأخذ منه من يريد علم الدين و العمل به بالآثار الصحيحة عن الصادقين{{ع}} و السنن القائمة الّتي عليها العمل و بها يؤدّي فرض الله عزّ و جلّ و سنّة نبيّه{{صل}}}}.</ref>. [[نجاشی]] نام کافی را برای این مجموعه گزارش کرده است<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۷۷، ش۱۰۲۶.</ref>. این اثر دارای سه بخش کلی [[اصول کافی]]، [[فروع کافی]] و [[روضه]] کافی است. [[کلینی]] این کتاب را در مدت بیست سال نگاشته است<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۷۷، ش۱۰۲۶.</ref>. [[کتاب کافی]] نقش زیادی در تبیین و شرح [[عقاید]] و دیدگاه‌های [[فقهی]] [[شیعه]] و [[گرایش]] [[عقلی]] [[تشیع]] داشته و دارد.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ؟؟؟.</ref>

مؤلف کافی ثقةالاسلام [[ابوجعفر]] [[محمد]] بن [[یعقوب بن اسحاق]] کلینی رازی (م ۳۲۹ق) است. او در کلین، روستایی از [[حسن]] آباد تابع [[شهر]] [[ری]] در ۳۵ کیلومتری جنوب [[تهران]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی: المقدمه، ج۱، ص۳۳ (چ دارالحدیث).</ref> به [[دنیا]] آمد و در محل خود به کسب [[دانش]] پرداخت؛ سپس به ری رفت و از بزرگان آنجا بهره برد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی: المقدمه، ج۱، ص۳۳ (چ دارالحدیث).</ref> و از علمای [[قم]] نیز استفاده کرده<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی: المقدمه، ج۱، ص۴۱.</ref> آن گاه به [[بغداد]] رفت و از [[دانشمندان]] متعددی در [[عراق]] بهره برد؛ به همین جهت به او [[بغدادی]] هم گفته می‌شود<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی: المقدمه، ج۱، ص۳۳.</ref>. [[ابن عساکر]] از [[سفر]] وی به [[دمشق]] و ارائه [[حدیث]] در بعلبک لبنان سخن گفته<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۵۶، ص۲۹۷، ش۷۱۲۶.</ref> و او را از فقهای شیعه‌ای می‌داند که برابر مذهبشان آثاری را تصنیف کرده است. او می‌گوید [[کلینی]] در باب [[کوفه]] [[بغداد]] در درب [[سلسله]] بغداد، ساکن بوده و [[مقبره]] وی نیز در باب الکوفه است<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۵۶، ص۲۹۸.</ref>. مشابه وی [[ابن حجر]] نیز به اختصار به معرفی کلینی پرداخته است<ref>ابن حجر، لسان المیزان، ج۵، ص۴۳۳.</ref> و نویری در بیان تفاوت کلبی و کلینی او را از [[شیعیان]] دانسته است<ref>شهاب الدین احمد نویری، نهایة الإرب، ج۹، ص۲۱۰.</ref>. [[ذهبی]] گوید: [[ابوجعفر]] کلینی [[رازی]]، شیخ [[فاضل]] از رؤسای [[شیعه]] و فقهای آنان که برابر مذهبشان کتاب نگاشته است<ref>شمس الدین محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۲۴، ص۲۵۰.</ref>. [[ابن اثیر]] او را از [[رهبران]] [[امامیه]] و علمای آنان معرفی کرده است<ref>ابن اثیر جزری (عزالدین)، الکامل فی التاریخ، ج۸، ص۳۶۴.</ref>. ابن اثیر در جامع الأصول خود، کلینی را در کنار دیگر فقهای [[مذاهب چهارگانه اهل سنت]] از مجددین [[مذهب امامیه]] در آغاز [[قرن سوم]] دانسته است<ref>ابن اثیر جزری (مبارک)، جامع الأصول، ج۱۱، ص۳۲۳؛ سیدمحسن امین، أعیان الشیعه، ج۲، ص۱۴۴.</ref>.

#ما قیل فی الائمة من الشعر<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۷۷، ش۱۰۲۶.</ref>.

بنا به قول صحیح و نقل نجاشی کلینی در [[بغداد]] در سال ۳۲۹ قمری -سال درگذشت [[علما]]، مشهور به [[تناثر النجوم]]- درگذشت<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۷۷.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ؟؟؟.</ref>

باید توجه داشت بسیاری از تعابیری که درباره کلینی ذکر شده، به جهت اهمیت [[کتاب شریف کافی]] است. هر یک از علمای شیعه که درباره کافی اظهار نظر کرده‌اند، به تجلیل از کلینی پرداخته‌اند. ما به چند نمونه از اظهارنظرهای علمای بزرگ [[شیعه]] درباره کافی اکتفا می‌کنیم.

[[شیخ مفید]] درباره کافی می‌نویسد: کافی از بزرگ مرتبه‌ترین کتب شیعه و بافایده‌ترین آنهاست<ref>شیخ مفید، تصحیح إعتقادات الإمامیه، ص۷۰.</ref>. [[شهید ثانی]] درباره کافی می‌نویسد: کافی کتابی است که در [[دنیا]] مانند آن نزد ما نیست، به جهت گردآوری، باب‌بندی و ترتیب [[احادیث]]. این کتاب را در بیست سال نگاشته است. [[خداوند]] تلاشش را بپذیرد<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الأنوار، ج۱۰۵، ص۱۴۱.</ref>. [[فیض کاشانی]] در مقدمه وافی می‌نویسد: کافی شریف‌ترین [[کتب اربعه]] و مطمئن‌ترین و [[کامل‌ترین]] و [[جامع‌ترین]] آنهاست؛ زیرا مشتمل بر اصول، بدون داشتن مطالب اضافی است<ref>محمدمحسن فیض کاشانی، الوافی، ج۱، ص۵.</ref>. [[ملاصدرا]] در آغاز [[شرح اصول کافی]] می‌نویسد: [[اصول کافی]] مشتمل بر پایه‌های [[معارف دینی]] است که [[اصحاب]] [[امامیه]] از [[امامان معصوم]] دریافت کرده‌اند. دیگر نوشته‌ها قابل مقایسه با این کتاب نیستند. آنها گاهی [[اشتباه]] می‌کنند و گاهی به [[درستی]] نظر می‌دهند و [[دانش]] و [[معارف]] آنان دارای صحت نیست. در این اثر حقایق عجیب و دلیل‌های آشکاری است که نه چشمی دیده و نه گوشی شنیده و نه به [[قلب]] کسی خطور کرده است<ref>محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی، شرح أصول الکافی، ج۱، ص۱۰۸.</ref>.

[[علامه مجلسی]] درباره علت آغاز شرح [[کتب اربعه]] و مقدم داشتن کافی می‌نویسد: زیرا کافی منضبط‌ترین اصول و [[جامع‌ترین]] آنهاست و [[بهترین]] تألیف [[فرقه ناجیه]] و عظیم‌ترین آنهاست<ref>محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۱، ص۳.</ref>. [[شیخ عباس قمی]] پس از [[تجلیل]] از [[کلینی]]، درباره کافی می‌نویسد: کافی از جلیل‌ترین کتاب‌های [[اسلامی]] و بزرگ‌ترین تصنیفات امامیه است؛ کتابی که مانند آن [[نگارش]] نیافته است<ref>شیخ عباس قمی، سفینة البحار، ج۴، ص۲۵۸، ذیل واژه «کلن».</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ؟؟؟.</ref>

[[کتاب کافی]] متشکل از اصول، [[فروع]] و [[روضه]] کافی است. کافی دارای ۳۴ کتاب و ۳۲۶ باب است<ref>شیخ محسن آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج۱۷، ص۲۴۵.</ref> به این ترتیب:

#[[الأصول من الکافی]]: چندین کتاب دارد. [[کتاب العقل و الجهل]]، کتاب العلم، کتاب التوحید، کتاب الحجه، کتاب الایمان و الکفر (که بسیاری از مسائل [[اخلاقی]] را ذکر کرده است)، کتاب الدعاء، کتاب [[فضل]] القرآن و کتاب العشره، [[اصول کافی]] شامل دو جلد از نسخه [[عربی]] است.

با صرف نظر از دیگر امتیازات کلی کافی، اکنون به برخی از جزئیات ساختار و ویژگی‌های این کتاب می‌پردازیم.[[ شیوه]] کلینی در این کتاب در ارائه [[حدیث]] از جهت [[سند]] و متن با دیگر نویسندگان [[کتب اربعه]] متفاوت است. این تفاوت‌ها کافی را از دیگر کتب اربعه ممتاز می‌کند.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ؟؟؟.</ref>

در ساختار اسناد کافی چند نکته مهم وجود دارد:

#کلینی [[سند احادیث]] را بیان کرده و از این جهت تفاوت اساسی با من لایحضره الفقیه دارد که اسناد [[اخبار]] را در بیشتر موارد در متن کتاب حذف کرده و در مشیخه سند خود را به کتاب یک [[راوی]] آورده است. روش شیخ در [[تهذیب]] الأحکام و إستبصار نیز مشابه [[من لا یحضره الفقیه]] است که سند خود را به برخی اخبار در پایان بیان کرده است.

#اگر روایتی دو [[سند]] داشته باشد، به هر دو اشاره می‌کند و در صورت یکسانی متن، آن را تکرار نمی‌کند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۳۳۷، بخشی از نامه حضرت به امام حسن{{ع}} را نقل کرده، سپس سند دیگری را آورده و افزوده است: در این سند ذکر شده که این وصیت را حضرت برای محمد بن حنفیه نگاشته است.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ؟؟؟.</ref>

روش کلینی در تنظیم کتاب‌ها و ابواب [[فروع]] با دیگر [[کتب اربعه]] تفاوت دارد:

#عنوان‌های کتاب‌های [[فقهی]] کافی در مواردی تفاوت کلی با دیگر کتب اربعه دارد؛ مثلاً [[شیخ صدوق]] پس از کتاب [[حج]]، کتاب القضایا و الاحکام را قرار داده و برخی کتاب‌های دیگر را نیز ذیل این عنوان آورده است. [[شیخ طوسی]] هم مشابه آن عمل کرده و پس از کتاب [[جهاد]]، کتاب قضایا را آورده است؛ اما کلینی در کافی، کتاب [[قضاء]] را پس از دیات و شهادات در آخر [[فروع کافی]] آورده است. از آنجا که کلینی در [[اصول کافی]] در کتاب الحجه مسائل [[امامت]] را ذکر کرده است، [[روایات]] [[خمس]]، [[انفال]] و فیء را در بابی مستقل در اصول کافی در پایان کتاب الحجه آورده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۳۸.</ref>؛ زیرا [[خمس]] [[حق امام]] و [[حجت]] به [[حق]] است.

#کلینی در کافی دقت داشته است که فقط از [[شیعیان]] [[حدیث]] نقل کند و در [[نقل حدیث]] توجه کرده که اخبار شنیده شده و [[روایت]] شده را به طریقی که در آن [[زمان]] معتبر بوده و باعث [[اتهام]] به [[شیعه]] نباشد، نقل نماید و از نقل [[توقیعات امام زمان]]{{ع}} که ممکن است مورد تردید برخی قرار گیرد، اجتناب ورزیده است. وی برای این گونه مسائل کتاب دیگری به نام رسائل الائمه نگاشته است. این نکته مهمی است که [[علامه امینی]] در [[پاسخ به شبهات]] [[رشید رضا]] درباره شیعه بیان می‌کند که [[علمای شیعه]] در کتب اربعه با اینکه نامه‌های دیگر [[ائمه]] را نقل کرده‌اند، از نقل توقیعات امام زمان{{ع}} به این جهت خودداری کرده‌اند، با اینکه کلینی در [[بغداد]] و در زمان سفرای [[حضرت حجت]] [[زندگی]] کرده است و در کافی [[احادیث]] زیادی آمده و بسیاری از [[توقیعات]] در [[اختیار]] او بوده است، همین طور [[شیخ صدوق]] با اینکه [[توقیعات]] متعددی در [[اختیار]] داشته است<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۵۴. اگر هم گاهی توقیعی نقل کرده‌اند، در مسائلی بوده که روایات دیگر کلیت آن را ذکر کرده‌اند.</ref> و نیز [[شیخ طوسی]]؛ زیرا می‌دانستند که گروهی منکر [[حضرت حجت]] هستند و نگران بودند مبادا [[شیعه]] را به کسی نسبت دهند که به [[عقیده]] [[عامه]] وجود خارجی ندارد و به تعبیر [[علامه امینی]]، به خاطر اینکه [[مذهب]] [[عترت پیامبر]]{{صل}} را از [[جعفریه]] به مهدویه [[تغییر]] ندهند و آن را وهمی ندانند، توقیعات را [[نقل]] نکرده‌اند<ref>علامه عبدالحسین امینی، الغدیر فی الکتاب و السنه و الأدب، ج۳، ص۳۸۸ و چاپ اعلمی، ص۳۴۰.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ؟؟؟.</ref>

[[کتاب کافی]] دارای نسخه‌های خطی فراوانی است<ref>ر.ک: سیداحمد حسینی، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه آیت الله العظمی مرعشی، ج۱، ص۲۵۹ که ۵۹ نسخه کامل و ناقص در آن معرفی شده است.</ref> و به جهت اهتمامی که [[علما]] به آن داشته‌اند، شرح و چاپ‌های مختلف و ترجمه‌های گوناگونی دارد که به شماری از آنها اشاره می‌کنیم. چاپ‌های قدیمی آن را آقابزرگ معرفی کرده است<ref>شیخ محسن آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج۱۷، ص۲۴۶.</ref>. کافی چاپ‌های متعددی دارد که دو چاپ آن مشهور است:

#چاپ هشت جلدی با تحقیق مرحوم [[علی‌اکبر غفاری]] که ما از آن استفاده کرده‌ایم.

#معجم‌ها: درباره الفاظ کافی و کتب اربعه معجم‌های متعددی نوشته شده است. اولین معجم المفهرس لألفاظ اصول الکافی از [[الیاس]] کلانتر است که در سال ۱۳۶۲ شمسی در یک جلد منتشر شده است. معجم المفهرس لألفاظ أحادیث الکتب الأربعه زیر نظر [[علی رضا برازش]] و [[وزارت]] [[فرهنگ]] و [[ارشاد]] [[اسلامی]] نیز در ده جلد رحلی منتشر شده است. معجم‌های دیگری نیز وجود دارد.

افزون بر اینها، آثاری درباره برخی از احادیث کافی منتشرشده است؛ مانند شرح [[جنود]] [[عقل]] و [[جهل]] [[امام خمینی]] که [[حدیثی]] را شرح داده است.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ؟؟؟.</ref>

==آثار وابسته==

* [https://www.gisoom.com/book/11480794/ شبکه جامع کتاب گیسوم]

* [http://www.ketab.ir/BookList.aspx?Type=BookSetId&Code=91153 وبگاه خانه کتاب]

{{کتاب های حدیثی شیعه}}

[[رده:منبع‌شناسى دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]

[[رده:منبع‌شناسى دانشنامه مجازی امامت و ولایت به زبان عربی]]