←شرایط تحقق ایلا
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
#بیشتر [[فقها]] با این [[استدلال]] که آیه {{متن قرآن|وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و اگر آهنگ طلاق کردند بیگمان خداوند شنوایی داناست» سوره بقره، آیه ۲۲۷.</ref> از طلاق سخن گفته و نیز با بهره جستن از تعبیر {{متن قرآن|نِسَائِهِمْ}} حکم ایلاء را به زوجه دائمی منحصر کرده و آن را شامل زوجه در [[عقد موقت]] و نیز [[ملک]] [[یمین]] نمیدانند؛<ref>تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۴؛ مسالک الافهام، ج ۱۰، ص۱۳۴ ـ ۱۳۵؛ کنزالعرفان، ج ۲، ص۲۹۳.</ref> ولی برخی به استناد عموم آیه و برداشت مفهومی عام از {{متن قرآن|نِسَائِهِمْ}} زوجه موقت و ملک یمین را نیز مشمول [[حکم]] ایلاء دانستهاند. <ref>کشفالرموز، ج ۲، ص۲۵۲ ـ ۲۵۳؛ مسالکالافهام، ج ۱۰، ص۱۳۴ ـ ۱۳۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۱.</ref> | #بیشتر [[فقها]] با این [[استدلال]] که آیه {{متن قرآن|وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و اگر آهنگ طلاق کردند بیگمان خداوند شنوایی داناست» سوره بقره، آیه ۲۲۷.</ref> از طلاق سخن گفته و نیز با بهره جستن از تعبیر {{متن قرآن|نِسَائِهِمْ}} حکم ایلاء را به زوجه دائمی منحصر کرده و آن را شامل زوجه در [[عقد موقت]] و نیز [[ملک]] [[یمین]] نمیدانند؛<ref>تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۴؛ مسالک الافهام، ج ۱۰، ص۱۳۴ ـ ۱۳۵؛ کنزالعرفان، ج ۲، ص۲۹۳.</ref> ولی برخی به استناد عموم آیه و برداشت مفهومی عام از {{متن قرآن|نِسَائِهِمْ}} زوجه موقت و ملک یمین را نیز مشمول [[حکم]] ایلاء دانستهاند. <ref>کشفالرموز، ج ۲، ص۲۵۲ ـ ۲۵۳؛ مسالکالافهام، ج ۱۰، ص۱۳۴ ـ ۱۳۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۱.</ref> | ||
#برخی یکی دیگر از شرایط ایلاء را آن میدانند که پیشتر با زوجه مباشرت شده باشد؛ زیرا بازگشت (فیء) هنگامی تحقق مییابد که قبلاً آمیزش صورت گرفته باشد؛ ولی بسیاری با استناد به عموم آیه که از مطلق [[همسران]] یاد کرده این شرط را لازم ندانستهاند<ref>السرائر، ج ۲، ص۷۲۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۱؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۸۰.</ref>.<ref>[[حسین علیپور|علیپور، حسین]]، [[ایلاء (مقاله)|مقاله «ایلاء»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ]]، ج۵، ص ۱۸۳ - ۱۸۵.</ref> | #برخی یکی دیگر از شرایط ایلاء را آن میدانند که پیشتر با زوجه مباشرت شده باشد؛ زیرا بازگشت (فیء) هنگامی تحقق مییابد که قبلاً آمیزش صورت گرفته باشد؛ ولی بسیاری با استناد به عموم آیه که از مطلق [[همسران]] یاد کرده این شرط را لازم ندانستهاند<ref>السرائر، ج ۲، ص۷۲۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۱؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۸۰.</ref>.<ref>[[حسین علیپور|علیپور، حسین]]، [[ایلاء (مقاله)|مقاله «ایلاء»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ]]، ج۵، ص ۱۸۳ - ۱۸۵.</ref> | ||
== [[احکام]] ایلا == | |||
[[فقها]] بخش مهمی از احکام ایلاء را از [[آیات]] {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند ، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref>، {{متن قرآن|وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و اگر آهنگ طلاق کردند بیگمان خداوند شنوایی داناست» سوره بقره، آیه ۲۲۷.</ref> و مواردی را از آیات دیگر [[استنباط]] کردهاند. به موجب این دو [[آیه]]، زوج پس از ایلاء تنها تا ۴ ماه میتواند بر [[سوگند]] خود باقی باشد و پس از آن یا باید به [[زندگی]] [[زناشویی]] خود بازگردد یا [[همسر]] خود را [[طلاق]] دهد. «فیء» در لغت به معنای بازگشتن است <ref>لسانالعرب، ج ۱۰، ص۳۶۰ ـ ۳۶۱، «فیأ»؛ القاموس المحیط، ج ۱، ص۱۳۵، «الفی».</ref> و فقها مقصود از آن را در این آیه مباشرت یا ابراز قصد آن در صورت وجود موانع [[شرعی]] یا [[بیماری]] دانستهاند.<ref>احکام القرآن، ج ۱، ص۴۸۸؛ کنزالعرفان، ج ۲، ص۲۹۳.</ref> برخی برای [[حرمت]] تکلیفی ایلاء به فقره {{متن قرآن|فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} ذیل آیه {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند ، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref> استناد کردهاند.<ref>الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۸۱.</ref> درباره اینکه مدت ۴ ماه از چه زمانی آغاز میشود دو نظر وجود دارد: | |||
#از [[زمان]] سوگند خوردن مرد. | |||
#از هنگام مراجعه زوجه به [[قاضی]]. | |||
برخی فقها ظاهر آیه {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند ، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref> را مستند نظر نخست دانستهاند.<ref> تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۰؛ مختلفالشیعه، ج ۷، ص۴۳۹؛ الروضهالبهیه، ج ۶، ص۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref> به نظر مشهور [[فقهای شیعه]] و [[اهل سنت]] <ref>تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۳؛ جواهرالکلام، ج ۳۳، ص۳۲۳؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۸۶.</ref> در صورتی که زوج از سوگند خود بازگردد ـ خواه پیش از انقضای ۴ ماه یا پس از آن ـ باید [[کفاره]] بدهد. مستند آنان عموم آیه «ذلِکَ کَفّـرَةُ اَیمـنِکُم اِذا حَلَفتُم» ([[مائده]] / ۵، ۸۹) و [[احادیث]] است. این کفاره به استناد همین آیه، [[اطعام]] ۱۰ [[مسکین]] یا [[لباس]] پوشاندن به آنان یا آزادسازی یک برده و اگر نتوانست سه [[روز]] [[روزه]] گرفتن است: {{متن قرآن|فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ}}<ref>« کفّاره (شکستن) آن، خوراک دادن به ده مستمند است از میانگین آنچه به خانواده خود میدهید یا (تهیّه) لباس آنان و یا آزاد کردن یک بنده؛ پس هر که (هیچیک را) نیابد (کفاره آن) سه روز روزه است» سوره مائده، آیه ۸۹.</ref>. | |||
برخی دیگر از [[فقها]] ادای کفّاره را به طور مطلق یا پس از انقضای مدت ۴ ماه، [[واجب]] ندانسته و بعضاً به ظاهر [[آیه]] {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند ، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref> که از [[غفران الهی]] [[سخن]] گفته و از کفّاره سخنی به میان نیاورده، استناد کردهاند.<ref> الخلاف، ج ۴، ص۵۲۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۳؛ جواهرالکلام، ج ۳۳، ص۳۲۳.</ref> اگر شوهر تا پایان مدت ۴ ماه از [[سوگند]] خود باز نگشت به نظر برخی ـ با استناد به آیه {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند ، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref> ـ [[حاکم اسلامی]] وی را میان بازگشت و [[طلاق]] دادن زوجه مخیّر میکند و اگر از هر دو کار خودداری کرد به نظر مشهور [[فقهای شیعه]]، با [[زندانی]] کردن و سخت گرفتن، وی را بر [[گزینش]] یکی از این دو راه مجبور میسازد.<ref> تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۰، ۷۴؛ کنزالعرفان، ج ۳، ص۲۹۲؛ تحریرالوسیله، ج ۲، ص۳۲۰.</ref> برخی از فقها بر آناند که در این صورت [[حاکم]] میتواند [[همسر]] او را طلاق دهد.<ref>الخلاف، ج ۴، ص۵۱۵؛ منهاجالصالحین، ج ۲، ص۳۱۱؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۹۰.</ref> | |||
فقهای شیعه و بیشتر [[فقیهان]] [[اهل سنت]] میگویند: پس از خودداری زوج از بازگشت به [[زندگی]] با همسر، طلاق و جدایی خود به خود حاصل نمیشود و زوج یا حاکم باید طلاق دهند؛ زیرا در آیه {{متن قرآن|وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و اگر آهنگ طلاق کردند بیگمان خداوند شنوایی داناست» سوره بقره، آیه ۲۲۷.</ref> طلاق به زوج نسبت داده شده، چنان که «فیء» در آیه قبل به او منتسب است؛ همچنین {{متن قرآن| فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} را شاهدی بر این مطلب دانستهاند؛<ref>غنیه، ص۳۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۴؛ مسالک الافهام، ج ۱۰، ص۱۴۱.</ref> ولی برخی از اهل سنت از جمله [[حنفیان]] بر این نظرند که با گذشت ۴ ماه و عدم [[رجوع]] شوهر، این دو خود به خود از یکدیگر جدا میشوند و به اجرای صیغه طلاق نیازی نیست<ref>الخلاف، ج ۴، ص۵۱۰ ـ ۵۱۱؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۹۰ ـ ۷۰۹۱.</ref>.<ref>[[حسین علیپور|علیپور، حسین]]، [[ایلاء (مقاله)|مقاله «ایلاء»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ]]، ج۵، ص ۱۸۳ - ۱۸۵.</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||