مبانی تربیتی در صحیفه سجادیه: تفاوت میان نسخه‌ها

* [[مبانی تربیتی]]، گزاره‌هایی هستند که بیانگر ویژگی‌های عمومی [[آدمی]] است و به شکل قضایای حاوی "است" قابل بیان‌اند<ref>سید ابراهیم میرشاه جعفری و حمید مقامی، «رهیافتی به نظر تربیتی اسلام از نگاه صحیفه سجادیه» اندیشه دینی، ش۱۵، (تابستان ۸۴)، ص۱۰۰.</ref>.

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای بیستم و در عبارت دوازدهم می‌فرمایند: "بارخدایا مرا چنان قرار ده که هنگام [[اضطرار]] به [[کمک]] و [[یاری]] تو بر [[دشمن]] حمله آورم، و هنگام [[نیازمندی]] از تو بخواهم، و هنگام درویشی (یا [[ذلت]] و [[خواری]]) به درگاه تو [[زاری]] کنم، و مرا چون بیچاره شوم به [[یاری]] خواستن از غیر خود و چون [[فقیر]] گردم به [[فروتنی]] برای درخواست از غیر خویش و چون بترسم به [[زاری]] کردن پیش غیر خود [[آزمایش]] (یا [[گمراه]]) مفرما که به آن سبب، سزاوار [[خواری]] و بازداشتن (از [[رحمت]]) و روی گردانیدن ([[کیفر]]) تو شوم، ای بخشنده‌ترین بخشندگان"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي أَصُولُ بِكَ عِنْدَ الضَّرُورَةِ، وَ أَسْأَلُكَ عِنْدَ الْحَاجَةِ، وَ أَتَضَرَّعُ إِلَيْكَ عِنْدَ الْمَسْكَنَةِ، وَ لَا تَفْتِنِّي بِالاسْتِعَانَةِ بِغَيْرِكَ إِذَا اضْطُرِرْتُ، وَ لَا بِالْخُضُوعِ لِسُؤَالِ غَيْرِكَ إِذَا افْتَقَرْتُ، وَ لَا بِالتَّضَرُّعِ إِلَى مَنْ دُونَكَ إِذَا رَهِبْتُ، فَأَسْتَحِقَّ بِذَلِكَ خِذْلَانَكَ وَ مَنْعَكَ وَ إِعْرَاضَكَ، يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ}}</ref>؛

* [[انسان]] کمال‌جو، به دنبال نوعی افزایش کمی یا کیفی و [[شکوفایی]] است و همیشه می‌کوشد [[کامل‌ترین]] مرتبه از هر کمالی را به دست آورد تا بهره وجودی‌اش بیشتر شود<ref>علی اصغر ابراهیمی‌فر، بررسی نظام تربیتی صحیفه سجادیه، ص۴۴.</ref>.

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای نوزدهم و در عبارت پنجم می‌فرمایند: "بارخدایا ما را [[آب]] ده، آبی که از آن تل‌ها روان سازی و چاه‌ها را پر گردانی، و جوی‌ها را جاری نمایی، درختان را برویانی و نرخ‌ها را در همه [[شهرها]] ارزان کنی، و چهارپایان و آفریدگان را به [[نشاط]] و [[شادمانی]] آوری، و روزی‌های [[پاکیزه]] را برای ما به [[کمال]] برسانی، و کشت را برویانی، و پستان [[چهار پایان]] را پر شیر سازی، و [[توانایی]] بر [[توانایی]] ما بیافزایی"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ اسْقِنَا سَقْياً تُسِيلُ مِنْهُ الظِّرَابَ، وَ تَمْلَأُ مِنْهُ الْجِبَابَ، وَ تُفَجِّرُ بِهِ الْأَنْهَارَ، وَ تُنْبِتُ بِهِ الْأَشْجَارَ، وَ تُرْخِصُ بِهِ الْأَسْعَارَ فِي جَمِيعِ الْأَمْصَارِ، وَ تَنْعَشُ بِهِ الْبَهَائِمَ وَ الْخَلْقَ، وَ تُكْمِلُ لَنَا بِهِ طَيِّبَاتِ الرِّزْقِ، و تُنْبِتُ لَنَا بِهِ الزَّرْعَ وَ تُدِرُّ بِهِ الضَّرْعَ وَ تَزِيدُنَا بِهِ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِنَا}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۸۴.</ref>

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای بیستم و در عبارت بیست‌ونهم آن می‌فرمایند: "بارخدایا بر [[محمد]] و آل او [[درود]] فرست، و مرا در اوقات [[فراموشی]] ([[پیروی]] از [[نفس]]) به یاد خود [[آگاه]] سازی و در روزگار مهلت (زندگانی [[دنیا]]) به [[طاعت]] و بندگی‌ات بگمار، و راهی هموار به سوی [[محبت]] و دوستی‌ات ([[پیروی]] از [[اوامر]] و نواهی‌ات) برای من آشکار نما، و به وسیله آن راه (یا آن [[محبت]]) [[نیکی]] [[دنیا]] و [[آخرت]] را برایم کامل گردان"<ref>{{متن حدیث| اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ نَبِّهْنِي لِذِكْرِكَ فِي أَوْقَاتِ الْغَفْلَةِ، وَ اسْتَعْمِلْنِي بِطَاعَتِكَ فِي أَيَّامِ الْمُهْلَةِ، وَ انْهَجْ لِي إِلَى مَحَبَّتِكَ سَبِيلًا سَهْلَةً، أَكْمِلْ لِي بِهَا خَيْرَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ}}</ref>؛

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای چهل‌ و سوم و در عبارت هفتم آن می‌فرمایند: "و سپاسگزاری از [[نعمت]] و [[بخشش]] خود را در آن، در [[دل]] ما انداز، و پوشش‌های عافیت (آنچه که [[مانع]] از زبان و [[بدی]] است) را به ما بپوشان، و به وسیله کامل کردن [[طاعت]] و فرمانبری‌ات در آن، [[نعمت]] (خود) را بر ما کامل ساز (بیش از پیش گردان)، زیرا تو بسیار نعمت‌دهنده و ستوده شده‌ای و [[خدا]] [[درود]] فرستد بر [[محمد]] و آل او که (از هر گناهی) [[پاکیزه]] و (از اوصاف ناپسندیده) [[پاک]] هستند"<ref>{{متن حدیث|وَ أَوْزِعْنَا فِيهِ شُكْرَ نِعْمَتِكَ، وَ أَلْبِسْنَا فِيهِ جُنَنَ الْعَافِيَةِ، وَ أَتْمِمْ عَلَيْنَا بِاسْتِكْمَالِ طَاعَتِكَ فِيهِ الْمِنَّةَ، إِنَّكَ الْمَنَّانُ الْحَمِيدُ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۸۵.</ref>

* [[انسان]] در شرایط طبیعی می‌خواهد جاودانه باشد و تا ابد باقی بماند. [[گرایش]] به [[جاودانگی]]، گرایشی [[فطری]] و طبیعی است که در نهاد و [[سرشت]] [[انسان]] قرار داده شده است و در [[اختیار انسان]] نیست<ref>علی اصغر ابراهیمی‌فر، بررسی نظام تربیتی صحیفه سجادیه، دعای ۲۵، ص۵۱.</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۸۵.</ref>

* [[امام سجاد]]{{ع}} در [[دعا]] برای [[فرزندان]] و هنگامی که روزی بر آن [[حضرت]] تنگ می‌شد به این ویژگی [[انسان]] اشاره دارد: "بارخدایا به ماندن فرزندانم به من [[نعمت]] عطا فرما، و به [[شایسته]] گردانیدن ایشان برای ([[اطاعت]] و [[پیروی]] از) من، و به بهره بردن من از ایشان. بارخدایا عمرشان را برای من دراز گردان، و مدت زندگانیشان را بسیار نما، و کوچکشان را برای من پرورش ده، و ناتوانشان را نیرومند ساز، و تن‌ها و [[کیش‌ها]] و خوهاشان را برای من سالم بدار، و در [[جان‌ها]] و اندامشان ودر هرچه از [[کار]] ایشان به آن می‌کوشم تندرستی ده (از دردها و پیشامدهای ناروا نگاهداری‌شان فرما) و روزی‌هایشان را برای من و به دست من فراوان گردان"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ وَ مُنَّ عَلَيَّ بِبَقَاءِ وُلْدِي وَ بِإِصْلَاحِهِمْ لِي و بِإِمْتَاعِي بِهِمْ إِلَهِي امْدُدْ لِي فِي أَعْمَارِهِمْ، وَ زِدْ لِي فِي آجَالِهِمْ، وَ رَبِّ لِي صَغِيرَهُمْ، وَ قَوِّ لِي ضَعِيفَهُمْ، وَ أَصِحَّ لِي أَبْدَانَهُمْ وَ أَدْيَانَهُمْ وَ أَخْلَاقَهُمْ، وَ عَافِهِمْ فِي أَنْفُسِهِمْ وَ فِي جَوَارِحِهِمْ وَ فِي كُلِّ مَا عُنِيتُ بِهِ مِنْ أَمْرِهِمْ، وَ أَدْرِرْ لِي وَ عَلَى يَدِي أَرْزَاقَهُمْ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۸۶.</ref>

* [[انسان]] از همان اوان [[کودکی]]، [[ترس]] و [[امید]] را تجربه می‌کند و این دو ویژگی با [[فطرت]] او عجین شده است و به تعبیری همراه [[کودک]]، زاده می‌شوند.

* [[امام سجاد]]{{ع}}، در دعای پنجاه و دوم و در بند یازدهم می‌فرمایند: "پس از این‌رو به سوی تو می‌گریزم، و از تو می‌ترسم، و از تو فریادرسی می‌طلبم، و به تو امیدوارم، و تو را می‌خوانم، و به سوی تو [[پناه]] می‌برم، و به تو [[اطمینان]] دارم و از تو درخواست [[یاری]] می‌نمایم، و به [[وحدانیت]] و [[یگانگی]] تو [[ایمان]] می‌آورم، و بر تو و بر [[جود]] و [[بخشش]] تو [[توکل]] و [[اعتماد]] می‌نمایم"<ref>{{متن حدیث|فَإِلَيْكَ أَفِرُّ، و مِنْكَ أَخَافُ، وَ بِكَ أَسْتَغِيثُ، وَ إِيَّاكَ أَرْجُو، وَ لَكَ أَدْعُو، وَ إِلَيْكَ أَلْجَأُ، وَ بِكَ أَثِقُ، وَ إِيَّاكَ أَسْتَعِينُ، وَ بِكَ أُومِنُ، وَ عَلَيْكَ أَتَوَكَّلُ، وَ عَلَى جُودِكَ وَ كَرَمِكَ أَتَّكِلُ}}</ref>؛

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و پنجم و عبارت پنجاه و سوم می‌فرمایند: "بارخدایا [[ترس]] [[کیفر]] ترسیده شده ([[دوزخ]]) و [[شوق]] و [[دوستی]] [[پاداش]] [[وعده]] داده شده ([[بهشت]]) را روزی ما گردان؛ تا اینکه [[لذت]] و [[خوشی]] آنچه (آمرزشی که) از تو می‌خواهیم؛ و [[اندوه]] آنچه ([[کیفر]] بر گناهانی که) از آن به تو [[پناه]] می‌بریم دریابیم"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا خَوْفَ عِقَابِ الْوَعِيدِ، وَ شَوْقَ ثَوَابِ الْمَوْعُودِ حَتَّى نَجِدَ لَذَّةَ مَا نَدْعُوكَ بِهِ، وَ كَأْبَةَ مَا نَسْتَجِيرُكَ مِنْهُ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۸۷.</ref>

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای پنجاه و یکم عبارت یازدهم می‌فرمایند: "ای خدای من (پیش از این) به سبب ([[بدی]]) [[نیت]] و قصدم مرا (میان [[مردم]]) رسوا نکردی؛ و به وسیله گناهانم هلاک و تباه ننمودی، تو را می‌خوانم پس (درخواست) مرا [[اجابت]] کرده می‌پذیری، و اگرچه هنگامی که تو مرا می‌خوانی ([[امر]] می‌فرمایی) من (در [[فرمانبری]]) کندم؛ و هر [[حاجت]] و خواسته‌ای که می‌خواهم از تو درخواست می‌نمایم؛ و هر کجا که [[راز]] خود را (که [[دوست]] ندارم دیگری بر آن [[آگاه]] شود) پیش تو می‌گذارم (آشکار می‌سازم)، از این رو جز تو را نمی‌خوانم، و به جز تو [[امید]] ندارم"<ref>{{متن حدیث|إِلَهِي لَمْ تَفْضَحْنِي بِسَرِيرَتِي، وَ لَمْ تُهْلِكْنِي بِجَرِيرَتِي، أَدْعُوكَ فَتُجِيبُنِي وَ إِنْ كُنْتُ بَطِيئاً حِينَ تَدْعُونِي، وَ أَسْأَلُكَ كُلَّمَا شِئْتُ مِنْ حَوَائِجِي، وَ حَيْثُ مَا كُنْتُ وَضَعْتُ عِنْدَكَ سِرِّي، فَلَا أَدْعُو سِوَاكَ، وَ لَا أَرْجُو غَيْرَكَ}}</ref>؛

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و هفتم عبارت شصت و هشتم می‌فرمایند: "سپس او را [[فرمان]] دادی پس [[فرمان]] [[نبرد]]؛ و منع نمودی پس باز نایستاد؛ و از [[معصیت]] و [[نافرمانی]] [[نهی]] فرمودی، پس خلاف فرمانت نموده و تهیت را مرتکب گشته، نه از روی [[دشمنی]] با تو و نه از روی گردنکشی بر تو، بلکه هوا و خواهش او را به آنچه جدا ساخته ([[نهی]] کرده‌ای)؛ و به آنچه ترسانده‌ای خواند؛ و [[دشمن]] تو و [[دشمن]] او ([[شیطان]]) او را بر آن [[یاری]] کرد، پس با شناسایی به ترسانیدن تو و [[امیدواری]] به [[عفو]] تو و [[اعتماد]] به [[گذشت]] تو بر نافرمانی‌ات [[اقدام]] نمود در حالی که با آن نعمت‌هایی که به او بخشیده‌ای سزاوارتر [[بندگان]] تو بود که به نافرمانی‌ات [[اقدام]] ننماید"<ref>{{متن حدیث|ثُمَّ أَمَرْتَهُ فَلَمْ يَأْتَمِرْ، وَ زَجَرْتَهُ فَلَمْ يَنْزَجِرْ، وَ نَهَيْتَهُ عَنْ مَعْصِيَتِكَ، فَخَالَفَ أَمْرَكَ إِلَى نَهْيِكَ، لَا مُعَانَدَةً لَكَ، وَ لَا اسْتِكْبَاراً عَلَيْكَ، بَلْ دَعَاهُ هَوَاهُ إِلَى مَا زَيَّلْتَهُ وَ إِلَى مَا حَذَّرْتَهُ، وَ أَعَانَهُ عَلَى ذَلِكَ عَدُوُّكَ وَ عَدُوُّهُ، فَأَقْدَمَ عَلَيْهِ عَارِفاً بِوَعِيدِكَ، رَاجِياً لِعَفْوِكَ، وَاثِقاً بِتَجَاوُزِكَ، وَ كَانَ أَحَقَّ عِبَادِكَ مَعَ مَا مَنَنْتَ عَلَيْهِ أَلَّا يَفْعَلَ}}</ref>؛

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و هشتم عبارت ششم می‌فرمایند: "بار خدایا پس بر [[محمد]] و [[آل محمد]] [[درود]] فرست؛ و امروز آن [[امید]] مرا نومید مگردان، ای کسی که (درخواست) درخواست کننده‌ای او را به [[رنج]] نمی‌اندازد؛ و عطا و بخششی ([[توانگری]]) او را کم نمی‌گرداند، زیرا من از روی [[اعتماد]] داشتنم به [[کردار]] شایسته‌ای که آن را پیش فرستاده (به جا آورده) و به [[شفاعت]] و میانجی‌گری مخلوق و آفریده‌ای که به او [[امید]] داشته باشم جز [[شفاعت]] [[محمد]] و [[اهل‌بیت]] و [[خویشان]] او ([[حضرت زهرا]] و [[ائمه معصومین]]{{عم}}) که بر او و ایشان [[درود]] تو [[باد]]، به سوی تو نیامده‌ام"<ref>{{متن حدیث| اللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ لَا تُخَيِّبِ الْيَوْمَ ذَلِكَ مِنْ رَجَائِي، يَا مَنْ لَا يُحْفِيهِ سَائِلٌ وَ لَا يَنْقُصُهُ نَائِلٌ، فَإِنِّي لَمْ آتِكَ ثِقَةً مِنِّي بِعَمَلٍ صَالِحٍ قَدَّمْتُهُ، وَ لَا شَفَاعَةِ مَخْلُوقٍ رَجَوْتُهُ إِلَّا شَفَاعَةَ مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ سَلَامُكَ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۸۹.</ref>

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای بیستم عبارت سوم می‌فرمایند: "بارخدایا بر [[محمد]] و آل او [[درود]] فرست، و از کاری که کوشیدن به آن مرا (از [[عبادت]] و بندگیت) بازمی‌دارد بی‌نیازم کن (تا توجه من به جز تو نباشد) و وادار مرا به آنچه (انجام [[اوامر]] و ترک [[نواهی]]) که فردا ([[روز رستاخیز]]) از آن [[سؤال]] و بازپرسی می‌نمایی و روزهای مرا در آنچه ([[عبادت]] و [[پرستش]]) که برای آنم آفریده‌ای صرف نما و مرا (از دیگران) بی‌نیاز فرما و روزی‌ات را بر من [[گشایش]] ده، و به نگاه کردن ([[چشم به راه]] بودن) گرفتارم مفرما، و [[عزیز]] و گرامی‌ام بدار، به [[کبر]] و [[سربلندی]] ([[افراط]] در [[عزت]]) دچارم مکن؛ و مرا برای ([[بندگی]]) خود رام ساز؛ و عبادتم را به [[عجب]] و [[خودپسندی]] (از درجه قبول) تباه مگردان؛ و خیر و [[نیکی]] برای [[مردم]] را به دست من روان ساز (توانگرم گردان تا به ایشان [[احسان]] نمایم) و آن را به [[منت نهادن]] [[باطل]] مفرما؛ و [[خوهای پسندیده]] را به من ببخش (استعداد قبول آن را به من عطا فرما) و (چنان‌که آنها را دارا شدم) مرا از به خود [[نازیدن]] نگاه‌دار"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اكْفِنِي مَا يَشْغَلُنِي الِاهْتِمَامُ بِهِ، وَ اسْتَعْمِلْنِي بِمَا تَسْأَلُنِي غَداً عَنْهُ، وَ اسْتَفْرِغْ أَيَّامِي فِيمَا خَلَقْتَنِي لَهُ، وَ أَغْنِنِي وَ أَوْسِعْ عَلَيَّ فِي رِزْقِكَ، وَ لَا تَفْتِنِّي بِالنَّظَرِ، وَ أَعِزَّنِي وَ لَا تَبْتَلِيَنِّي بِالْكِبْرِ، وَ عَبِّدْنِي لَكَ وَ لَا تُفْسِدْ عِبَادَتِي بِالْعُجْبِ، وَ أَجْرِ لِلنَّاسِ عَلَى يَدِيَ الْخَيْرَ وَ لَا تَمْحَقْهُ بِالْمَنِّ، وَ هَبْ لِي مَعَالِيَ الْأَخْلَاقِ، وَ اعْصِمْنِي مِنَ الْفَخْرِ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۹۰-۹۱.</ref>

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعاهای بیستم، بیست و یکم، بیست و هشتم و پنجاهم و دعاهای بسیار دیگر بیاناتی دارد که به خداخواهی و [[خداجویی]] [[انسان]] اشاره می‌کند<ref>علی اصغر ابراهیمی‌فر، مبانی، اصول، روش‌ها و اهداف تربیتی در صحیفه سجادیه، معرفت، ۵۷ شهریور ۸۱، ص۳۱.</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۹۱.</ref>

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای سی و چهارم عبارت چهارم می‌فرمایند: "و وقت در سعی و کوشش برای [[توبه]] را نزدیک گردان؛ و ما را از جانب خود به [[غفلت]] و [[نادانی]] گرفتار مکن (به خود وامگذار) چون ما به سوی تو خواهان ([[امیدوار]] به [[عفو و گذشت]] تو) و از [[گناهان]] [[توبه]] کننده‌ایم"<ref>{{متن حدیث| وَ قَرِّبِ الْوَقْتَ فِيهِ، وَ لَا تَسُمْنَا الْغَفْلَةَ عَنْكَ، إِنَّا إِلَيْكَ رَاغِبُونَ، وَ مِنَ الذُّنُوبِ تَائِبُونَ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۹۱.</ref>

* [[غفلت]] [[انسان]]، موجب [[انحراف]] و از دست دادن [[فرصت‌ها]] و سقوط و [[هلاکت]] او می‌شود تا حدی که [[انسان]]، [[خدا]] و خویشتن و اهداف عالیه خویش را فراموش می‌کند. برای اینکه [[دنیا]] و زیبایی‌های [[فریبنده]] آن، او را مدهوش می‌کند و [[قدرت]] و [[درک]] و تشخیص را از او می‌گیرد<ref>ر.ک: علی اصغر ابراهیمی‌فر، مبانی، اصول، روش‌ها و اهداف تربیتی در صحیفه سجادیه، معرفت، ۵۷ شهریور ۸۱، ص۳۲.</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۹۲.</ref>

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای هفتم عبارت اول می‌فرمایند: "ای آن‌که گره‌ها ناگوارایی‌ها به وسیله او باز می‌گردد؛ و ای آنکه [[تندی]] [[سختی‌ها]] به او شکسته می‌شود؛ و ای آن‌که رهایی یافتن از [[گرفتاری‌ها]] و رفتن به سوی [[آسایش]] فراخی، از او درخواست می‌گردد"<ref>{{متن حدیث|يَا مَنْ تُحَلُّ بِهِ عُقَدُ الْمَكَارِهِ، وَ يَا مَنْ يَفْثَأُ بِهِ حَدُّ الشَّدَائِدِ، وَ يَا مَنْ يُلْتَمَسُ مِنْهُ الْمَخْرَجُ إِلَى رَوْحِ الْفَرَجِ}}</ref>؛

* [[امام سجاد]]{{ع}} در این عبارت می‌خواهد گره‌ها باز، [[تندی]] و [[سختی]] شکسته و به سوی [[آسایش]] [[رود]] و این ناشی از [[حب]] ذات است.

* [[امام سجاد]]{{ع}} برای [[عبادت]] و [[بندگی خدا]] درخواست [[دنیا]] می‌کند.

* [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای بیستم عبارت بیست و چهارم می‌فرمایند: "بارخدایا برمحمد و آل او [[درود]] فرست؛ و مرا از کسب و روزی به دست آوردن با [[رنج]] بی‌نیاز کن؛ و بی‌حساب (فراوان یا بی‌رنج یا بی‌حساب و بازپرسی در [[آخرت]]) روزی ده، تا از [[عبادت]] و [[بندگی]] تو برای به دست آوردن روزی بازنمانم، و زیر بار سنگینی زیان‌ها و [[بدی]] عواقب کسب (غیر [[مشروع]]) نروم"<ref>{{متن حدیث| اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اكْفِنِي مَئُونَةَ الِاكْتِسَابِ، وَ ارْزُقْنِي مِنْ غَيْرِ احْتِسَابٍ، فَلَا أَشْتَغِلَ عَنْ عِبَادَتِكَ بِالطَّلَبِ، وَ لَا أَحْتَمِلَ إِصْرَ تَبِعَاتِ الْمَكْسَبِ}}</ref>؛

* [[امام سجاد]]{{ع}} در این فراز درخواست روزی بدون زحمت از [[خداوند]] نمی‌نماید، بلکه منظور این است که [[خداوند]] بصیرتی به ایشان دهد تا در مسیری قرار گیرد که چنان‌چه زحمتی می‌کشد روزی هم نصیبش گردد.