تولی و تبری در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

[[ تبری]] از ماده "ب ر أ"<ref>التحقیق، ج۱، ص۲۴۰، «برء».</ref> به معنای دوری از [[عیب]] و [[نقص]]<ref>التحقیق، ج۱، ص۲۴۰، «برء».</ref>، بهبودی از [[مرض]]<ref>مفردات، ص۱۲۱، «بری»؛ لسان العرب، ج۱، ص۳۵۴، «برء».</ref> و دوری جستن از چیزی آمده است<ref>مفردات، ص۱۲۱، «برء».</ref>.

در اصطلاح، این هیئت ترکیبی ([[تولی و تبری]]) در مفاهیم [[دوستی]] [[خدا]]، [[ دوستی]] با [[دوستان]] [[خدا]]، [[پیامبران]]، [[امامان معصوم]] و [[مؤمنان]] و [[دشمنی]] با [[دشمنان]] [[خدا]] و [[دشمنان]] [[انبیا]] و [[اولیای الهی]] و نیز [[اعتقاد]] به [[ولایت]] [[اهل بیت]] [[محمد]]{{صل}} و [[دوستی]] با آنان و [[دشمنی]] با [[دشمنان]] آنان<ref>المیزان، ج۵، ص۱۹۶؛ صراط النجاة، ج۳، ص۴۵۲؛ معجم الفاظ الفقه الجعفری، ص۱۳۰.</ref> و [[حب]] و [[بغض]] در [[راه خدا]]<ref>اخلاق در قرآن، ج۱، ص۳۶۶.</ref> استعمال شده است<ref>[[سید سعید حسینی|حسینی، سید سیعید]]، [[تولی و تبری ۱ (مقاله)|مقاله «تولی و تبری»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>.

[[نقل]] است که [[پیامبر گرامی]]{{صل}} در جمع [[اصحاب]] فرمود: کدام دستگیره [[ایمان]] از همه محکم‌تر است؟ [[اصحاب]] هر یک چیزی گفتند: [[نماز]]، [[روزه]]، [[ حج]]، [[ جهاد]] و.... [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: همه اینها مهم‌اند؛ لکن محکم‌ترین دستگیره [[ایمان]]، [[ دوستی]] و [[دشمنی]] در راه خداست و اینکه [[دوستان]] [[خدا]] را [[دوست]] داشته باشی و از [[دشمنان]] او بیزار باشی<ref>الکافی، ج۲، ص۱۲۵ - ۱۲۶؛ معانی الاخبار، ص۳۹۸؛ مسند ابی داود، ص۱۰۱.</ref>.

آیه‌ای دیگر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را نیز الگوی مطلق [[مؤمنان]] در همه زمینه‌ها می‌‌شناساند: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بی‌گمان فرستاده خداوند برای شما نمونه‌ای نیکوست» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref> و چون [[تولی و تبری]] از [[وظایف]] و برنامه‌های [[پیامبر]]{{صل}} بود: {{متن قرآن|وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ}}<ref>«و نزدیک‌ترین خویشاوندانت را بیم ده! و با مؤمنانی که از تو پیروی می‌کنند افتادگی کن آنگاه اگر با تو نافرمانی کردند بگو من از آنچه انجام می‌دهید بیزارم» سوره شعراء، آیه ۲۱۴-۲۱۶.</ref>، [[مؤمنان]] نیز باید در این زمینه به آن [[حضرت]] [[تأسی]] کنند. برخی خفض جناح با [[مؤمنان]] را به اظهار [[دوستی]] و [[محبت]] با آنان معنا کرده‌اند<ref>فتح القدیر، ج۴، ص۱۲۰.</ref>. طبق [[نقل]] [[علی بن ابراهیم]]، مراد از {{متن قرآن|فَإِنْ عَصَوْكَ}} در [[آیه]] یاد شده این است که اگر در [[ولایت]] [[علی]]{{ع}} و [[امامان]] بعد از وی [[نافرمانی]] کردند بگو: من از عمل شما بیزارم<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۱۲۶؛ الصافی، ج۴، ص۵۴.</ref>. مراد از {{متن قرآن|الْعُرْوَةِ الْوُثْقَى}} در [[آیه]] ۲۵۶ بقره نیز [[حب]] فی [[الله]] و [[بغض فی الله]]<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۳۱۹.</ref> و [[محبت اهل بیت]]{{عم}} دانسته شده و از [[پیامبر اعظم]]{{صل}} [[روایت]] شده: کسی که [[دوست]] دارد بر [[کشتی نجات]] سوار شده، به دستگیره قابل [[اطمینان]] چنگ زند و به [[ریسمان الهی]] آویخته شود، باید بعد از من [[علی]]{{ع}} را [[دوست]] بدارد و با [[دشمنان]] وی [[دشمن]] باشد و از [[امامان]] [[هدایت]] ([[فرزندان]] وی)[[ پیروی]] کند<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۳۱۹؛ حلیة الابرار، ج۲، ص۴۴۰؛ بحارالانوار، ج۲۳، ص۱۴۴.</ref>.

بر پایه برخی [[احادیث]]، مراد از کسب [[نیکی‌ها]] در [[آیه]] {{متن قرآن|...مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}<ref>«و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم که خداوند آمرزنده‌ای سپاس‌پذیر است» سوره شوری، آیه۲۳.</ref> [[ دوستی]] [[اهل بیت]]{{عم}}<ref>الاصفی، ج۲، ص۱۱۲۸؛ شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۱۴.</ref> و مقصود از {{متن قرآن|مَنْ صَلَحَ}} در [[آیه]] {{متن قرآن|رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>«پروردگارا! و آنان و شایستگان از پدران و همسران و فرزندانشان را در آن بهشت‌های جاودان که به آنان وعده فرموده‌ای درآور که بی‌گمان این تویی که پیروزمند فرزانه‌ای» سوره غافر، آیه ۸.</ref> که داخل کردن آنان در جنات عدن از [[پروردگار]] درخواست شده، [[ دوستی]] [[حضرت علی]]{{ع}} است<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۲۵۵.</ref>.

[[ام سلمه]] (از [[همسران پیامبر]] {{صل}}) به [[عایشه]] هنگام عزیمت به [[بصره]] گفت: من روزی را به تو یادآور می‌‌شوم که [[پیامبر]] و [[علی]] [[خلوت]] کرده بودند و تو [[هجوم]] بردی و با [[علی]] [[تندی]] کردی و [[پیامبر]]{{صل}} به تو فرمود: به [[خدا]] [[سوگند]] کسی از [[اهل بیت]] من و غیر آنها با [[علی]]{{ع}}[[ دشمنی]] نمی‌کند مگر اینکه از [[ایمان]] خارج شود<ref>شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۳۲۳.</ref>.

منظور از [[برائت]]، مشخص کردن موضع و صف بندی و [[جبهه]] [[مؤمنان]] با [[مشرکان]] [[مکه]] است که نقض [[عهد]] با [[پیامبر]] کردند و از سوی [[خدا]] [[وحی]] رسید که [[پیامبر]] باید رسما موضع خود را با این گروه مشخص کند و دیگر اجازه ندهد که [[مؤمنان]] با آنان [[دوست]] باشند و بدانند که: « {{متن قرآن|أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ}}<ref>«و (این) اعلامی از سوی خداوند و پیامبر او در روز حجّ اکبر به مردم است که خداوند و پیامبرش از مشرکان بیزارند پس اگر توبه کنید برای شما بهتر است  و اگر روی بگردانید بدانید که شما خداوند را به ستوه نمی‌توانید آورد و کافران را به عذابی دردناک نوید ده!» سوره توبه، آیه ۳.</ref> ». [[خدا]] و رسولش از این [[مشرکان]] [[برائت]] می‌جوید.

#[[برائت]] [[خدا]] و [[پیامبر]] از [[مشرکین]] برای فاصله گرفتن از آنها جهت جلوگیری از دسیسه‌ها و توطئه‌های آنان اعلام شده و جمله: «{{متن قرآن|الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«(این) بیزاری خداوند و پیامبر اوست از مشرکانی که با آنان پیمان بسته‌اید» سوره توبه، آیه ۱.</ref>» اشاره به گروهی است که با [[مسلمانان]] [[پیمان]] داشتند و [[نقض پیمان]] کردند.

#[[پیامبر]] [[مأمور]] [[دعوت به توحید]] است و باید [[برائت]] خود را از [[شرک]] اعلام کند: {{متن قرآن|إِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ}}<ref>«بگو: چه چیزی در گواهی بزرگ‌تر است؟ بگو: خداوند که میان من و شما گواه است و به من این قرآن وحی شده است تا با آن به شما و به هر کس که (این قرآن به او) برسد، هشدار دهم، آیا شما گواهی می‌دهید که با خداوند خدایان دیگری هست؟ بگو: من گواهی نمی‌دهم؛ بگو: تنها ا» سوره انعام، آیه ۱۹.</ref>

#[[پیامبر]] باید در مقابل [[عصیان]] و [[شرک]] عملی افزون بر [[شرک]] قولی و [[رفتار]] مشرکانه، [[برائت]] خود را اعلام کند: {{متن قرآن|فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ}}<ref>«آنگاه اگر با تو نافرمانی کردند بگو من از آنچه انجام می‌دهید بیزارم» سوره شعراء، آیه ۲۱۶.</ref><ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص۲۲۵.</ref>.

#[[پرونده:000060.jpg|22px]] [[سید سعید حسینی|حسینی، سید سعید]]، [[تولی و تبری ۱ (مقاله)|'''مقاله «تولی و تبری»''']]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم''']]