تبعید در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

#"[[اخراج]]" یا بیرون راندن از سرزمین خود: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ}}<ref>«اوست که کافران اهل کتاب  را از خانه‌هایشان در نخستین گردآوری بیرون راند (هر چند) شما گمان نمی‌کردید که بیرون روند و (خودشان) گمان می‌کردند که دژهایشان بازدارنده آنان در برابر خداوند است اما (اراده) خداوند از جایی که گمان نمی‌بردند بدیشان رسید و در دل‌هایشان هراس افکند؛ به دست خویش و به دست مؤمنان خانه‌های خویش را ویران می‌کردند؛ پس ای دیده‌وران پند بگیرید! » سوره حشر، آیه ۲.</ref> و نیز {{متن قرآن|ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ}}<ref>«آنگاه، این شمایید که یکدیگر را می‌کشید و دسته‌ای از خودتان را از خانه‌هاشان بیرون می‌رانید در حالی که با گناه و ستم به زیان آنها از یکدیگر پشتیبانی می‌کنید و (با این حال) اگر به اسیری نزد شما آیند آنان را (بنابر حکم تورات) با دادن سربها آزاد می‌کنید با آنکه بیرون راندنشان بر شما حرام است. آیا به بخشی از کتاب (تورات) ایمان می‌آورید و به بخشی (دیگر) کفر می‌ورزید؟ کیفر کسانی از شما که چنین کنند جز خواری در این جهان چیست؟ و در رستخیز به سوی سخت‌ترین عذاب باز برده می‌شوند؛ و خداوند از آنچه می‌کنید غافل نیست» سوره بقره، آیه ۸۵.</ref>.

#[[محروم]] شدن از مجاورت با ساکنان [[شهر]]: {{متن قرآن|لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلًا}}<ref>«اگر منافقان و بیماردلان و شایعه‌افکنان  مدینه دست (از کارهایشان) برندارند، تو را بر آنان برمی‌انگیزیم سپس در آن شهر جز زمانی اندک در کنار تو نخواهند بود» سوره احزاب، آیه ۶۰.</ref> به نظر برخی [[مفسران]] مفهوم "جلاء" از دو نظر با "اِخراج" تفاوت دارد: یکی اینکه در جلاء شخص همراه با [[خانواده]] و [[فرزندان]] خود از وطنش دور می‌شود. دیگر آنکه جلاء برخلاف اخراج به صورت گروهی صورت می‌گیرد.<ref>المنیر، ج‌۲۸، ص‌۷۴.</ref>

در قرآن افزون بر آمدن مصادیق تبعید در میان امت‌های گذشته، مانند تبعید [[سامری]] از میان [[بنی‌اسرائیل]] {{متن قرآن|قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا}}<ref>«(موسی) گفت: برو که تو را در زندگی (کیفر) این است که بگویی: (به من) دست نزنید!  و تو را موعدی است که در آن با تو خلاف نمی‌ورزند و (اینک) در خدایت که پیوسته در خدمتش بودی بنگر که آن را می‌سوزانیم سپس (خاکستر) آن را در دریا به هر سو می‌پاشیم» سوره طه، آیه ۹۷.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج‌۱۱، ص‌۲۴۰؛ فتح القدیر، ج‌۳، ص‌۳۸۳؛ المیزان، ج‌۱۴، ص‌۹۷.</ref>، [[تهدید]] شدن [[حضرت لوط]] {{متن قرآن|قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يَا لُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمُخْرَجِينَ}}<ref>«گفتند: ای لوط اگر (از این سخنان) دست برنداری بی‌گمان بیرون رانده می‌شوی» سوره شعراء، آیه ۱۶۷.</ref>.<ref> تفسیر ابن کثیر، ج‌۳، ص‌۳۵۷؛ الصافی، ج‌۴، ص‌۴۸.</ref> و نیز [[حضرت شعیب]] و پیروانش به تبعید شدن از شهر {{متن قرآن|قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يَا شُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا قَالَ أَوَلَوْ كُنَّا كَارِهِينَ}}<ref>«سرکردگان سرکش از قوم او گفتند: ای شعیب! بی‌گمان تو و کسانی را که همراه تو ایمان آورده‌اند، از شهر خود بیرون خواهیم راند یا آنکه به آیین ما باز گردید؛ (شعیب) گفت:» سوره اعراف، آیه ۸۸.</ref> و نقشه تبعید [[پیامبراکرم]]{{صل}} از [[مکه]] از سوی [[کفار]] [[قریش]] {{متن قرآن|وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که کافران با تو نیرنگ می‌باختند تا تو را بازداشت کنند یا بکشند یا بیرون رانند، آنان نیرنگ می‌باختند و خداوند تدبیر می‌کرد و خداوند بهترین تدبیر کنندگان است» سوره انفال، آیه ۳۰.</ref>.<ref>تفسیر ابن کثیر، ج‌۲، ص‌۳۱۴؛ فتح القدیر، ج‌۲، ص‌۳۰۳؛ البدایة والنهایه، ج‌۳، ص‌۲۱۶.</ref>، از مقرر شدن این مجازات برای جرایمی خاص سخن به میان آمده و برخی از [[احکام شرعی]] آن بیان شده است.<ref>[[جواد رقوی|رقوی، جواد]]، [[تبعید (مقاله)|مقاله «تبعید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷</ref>

همچنین [[قرآن]] به سرگذشت [[سامری]] اشاره کرده که در پی ایجاد [[انحراف]] و کجروی در میان بنی‌اسرائیل، [[حضرت موسی]]{{ع}} وی را از میان [[قوم]] خود [[تبعید]] کرد: {{متن قرآن|قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا}}<ref>«(موسی) گفت: برو که تو را در زندگی (کیفر) این است که بگویی: (به من) دست نزنید!  و تو را موعدی است که در آن با تو خلاف نمی‌ورزند و (اینک) در خدایت که پیوسته در خدمتش بودی بنگر که آن را می‌سوزانیم سپس (خاکستر) آن را در دریا به هر سو می‌پاشیم» سوره طه، آیه ۹۷.</ref>.<ref>تفسیرقرطبی، ج۱۱، ص‌۲۴۰؛ فتح القدیر، ج‌۳، ص‌۳۸۳؛ المیزان، ج‌۱۴، ص‌۱۹۷.</ref> برخی گفته‌اند که حضرت موسی به بنی‌اسرائیل [[فرمان]] داد تا [[همنشینی]] و [[سخن گفتن]] و [[غذا خوردن]] با سامری را ترک گویند،<ref>جامع‌البیان، ج‌۱۶، ص‌۲۵۶؛ مجمع‌البیان، ج‌۷، ص‌۴۷؛ تفسیر‌قرطبی، ج‌۱۱، ص‌۲۴۰.</ref> در نتیجه وی مجبور به ترک [[شهر]] شد و در بیابان [[همنشین]] درندگان گردید.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۷، ص‌۴۷؛ زادالمسیر، ج‌۵، ص‌۲۲۰؛ فتح‌القدیر، ج‌۳، ص‌۳۸۳.</ref>

در [[آیات]] متعدد دیگر نیز از [[تهدید]] شدن [[پیامبران الهی]] به تبعید از وطن، از جانب [[کافران]] یاد شده است؛ از جمله در آیه {{متن قرآن|وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ}}<ref>«و کافران به پیامبرانشان گفتند: شما را از سرزمینمان بیرون خواهیم راند مگر به آیین ما باز گردید آنگاه پروردگارشان به آنان  وحی کرد که بی‌گمان ستمگران را نابود خواهیم کرد» سوره ابراهیم، آیه ۱۳.</ref> این تهدید از سوی کافران نسبت به [[انبیای الهی]] مطرح شده. همچنین در آیه {{متن قرآن|قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يَا لُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمُخْرَجِينَ}}<ref>«گفتند: ای لوط اگر (از این سخنان) دست برنداری بی‌گمان بیرون رانده می‌شوی» سوره شعراء، آیه ۱۶۷.</ref> از تهدید شدن [[حضرت لوط]]{{ع}} به تبعید از محل اقامت خود یاد شده است. نیز‌ ر. ‌ک: {{متن قرآن|وَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا أَخْرِجُوهُمْ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ}}<ref>«و پاسخ قوم او جز این نبود که گفتند: اینان را از شهرتان بیرون کنید که آنان مردمی هستند که خود را پاک می‌نمایانند» سوره اعراف، آیه ۸۲.</ref>.<ref>الصافی، ج‌۴، ص‌۴۸؛ تفسیر ابن کثیر، ج‌۳، ص‌۳۵۷؛ المیزان، ج‌۱۵، ص‌۳۱۰.</ref> در آیه‌ای دیگر این تهدید در مورد [[حضرت شعیب]]{{ع}} و پیروانش نقل شده است: {{متن قرآن|قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يَا شُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا قَالَ أَوَلَوْ كُنَّا كَارِهِينَ}}<ref>«سرکردگان سرکش از قوم او گفتند: ای شعیب! بی‌گمان تو و کسانی را که همراه تو ایمان آورده‌اند، از شهر خود بیرون خواهیم راند یا آنکه به آیین ما باز گردید؛ (شعیب) گفت:» سوره اعراف، آیه ۸۸.</ref>.<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص۲۴۲؛ الدرالمنثور، ج‌۳، ص‌۱۰۲؛ النورالمبین، ص‌۲۴۵.</ref>.<ref>[[جواد رقوی|رقوی، جواد]]، [[تبعید (مقاله)|مقاله «تبعید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷</ref>

[[کیفر]] تبعید در میان [[مشرکان]] [[صدر اسلام]] نیز رایج بود و آنان کسانی را که در برابر [[آیین]] [[باطل]] آنان به [[مخالفت]] برمی‌خاستند، از [[شهر]] خود [[تبعید]] یا به آن [[تهدید]] می‌کردند. در آیه {{متن قرآن|وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که کافران با تو نیرنگ می‌باختند تا تو را بازداشت کنند یا بکشند یا بیرون رانند، آنان نیرنگ می‌باختند و خداوند تدبیر می‌کرد و خداوند بهترین تدبیر کنندگان است» سوره انفال، آیه ۳۰.</ref> از [[توطئه]] [[مشرکان]] مبنی بر [[زندانی]] کردن یا کشتن یا تبعید کردن [[پیامبر اسلام]]{{صل}} یاد شده است. نیز ‌ر. ‌ک: {{متن قرآن|أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref>«چرا با گروهی که پیمان‌های خود را شکستند و به بیرون راندن پیامبر دل نهادند و نخست بار پیکار با شما را آغاز کردند جنگ نمی‌کنید؟ آیا از آنها می‌هراسید؟ با آنکه- اگر مؤمنید- خداوند سزاوارتر است که از وی بهراسید» سوره توبه، آیه ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الْأَرْضِ لِيُخْرِجُوكَ مِنْهَا وَإِذًا لَا يَلْبَثُونَ خِلَافَكَ إِلَّا قَلِيلًا}}<ref>«و به راستی نزدیک بود که تو را از این سرزمین بلغزانند تا از آن بیرون رانند و در آن صورت (آنها نیز) پس از تو جز اندکی درنگ نداشتند» سوره اسراء، آیه ۷۶.</ref>.<ref> تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص‌۳۱۴؛ فتح القدیر، ج‌۲، ص‌۳۰۳؛ البدایة و النهایه، ج‌۳، ص‌۲۱۶ ـ ۲۱۵.</ref>

نقل شده است که مشرکان در [[دارالندوه]] گرد آمدند و ابتدا [[تصمیم]] گرفتند که [[پیامبر]]{{صل}} را در [[خانه]] زندانی کنند یا او را از [[مکه]] بیرون کنند تا به هر جا خواست برود؛<ref> التبیان،ج۵، ص۱۰۹؛ السیرة‌النبویه، ابن‌کثیر، ج۲،ص۲۲۸؛ سبل الهدی، ج‌۳، ص‌۲۳۱ ـ ۲۳۲.</ref> ولی چون [[هراس]] داشتند که آن [[حضرت]] [[قبایل]] دیگر را از [[بت‌پرستی]] باز دارد <ref> جامع‌البیان، ج‌۹، ص‌۳۰۲.</ref> یا با گردآوری یارانی با مشرکان وارد [[جنگ]] شود <ref> زادالمسیر، ج‌۳، ص۲۳۶؛ البدایة والنهایه، ج۳، ص‌۲۱۵ ـ ۲۱۶؛ السیرة النبویه، ابن هشام، ج‌۲، ص‌۳۳۲.</ref> از تبعید آن حضرت منصرف شدند و به [[قتل]] وی تصمیم گرفتند؛ همچنین مشرکان مکه [[پیروان]] پیامبر را به جهت [[ایمان آوردن]] به آن حضرت و رها کردن بت‌پرستی، به ناحق از مکه تبعید کردند: {{متن قرآن|الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ}}<ref>«همان کسانی که ناحق از خانه‌های خود بیرون رانده شدند و جز این نبود که می‌گفتند: پروردگار ما خداوند است و اگر خداوند برخی مردم را به دست برخی دیگر از میان برنمی‌داشت بی‌گمان دیرها (ی راهبان) و کلیساها (ی مسیحیان) و کنشت‌ها (ی یهودیان) و مسجدهایی که نام خداوند را در آن بسیار می‌برند ویران می‌شد و بی‌گمان خداوند به کسی که وی را یاری کند یاری خواهد رساند که خداوند توانمندی پیروز است» سوره حج، آیه ۴۰.</ref> ‌و ‌نیز {{متن قرآن|فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ}}<ref>«آنگاه پروردگارشان به آنان پاسخ داد که: من پاداش انجام دهنده هیچ کاری را از شما چه مرد و چه زن -که همانند یکدیگرید- تباه نمی‌گردانم بنابراین بی‌گمان از گناه آنان که مهاجرت کردند و از دیار خود رانده شدند و در راه من آزار دیدند و کارزار کردند یا کشته شدند چشم می‌پوشم و آنان را به بوستان‌هایی در خواهم آورد که از بن آنها جویباران روان است، به پاداشی از نزد خداوند؛ و پاداش نیک (تنها) نزد خداوند است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۵.</ref>؛ {{متن قرآن|لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ}}<ref>«(بخشی از این غنیمت‌ها) برای مستمندان مهاجری است که از خانه‌ها و دارایی‌های خود، رانده شده‌اند در حالی که بخشش و خشنودی‌یی از خداوند را می‌جویند و خداوند و پیامبرش را یاری می‌کنند؛ آنانند که راستگویند» سوره حشر، آیه ۸.</ref>؛ {{متن قرآن|إِنْ يَثْقَفُوكُمْ يَكُونُوا لَكُمْ أَعْدَاءً وَيَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ وَأَلْسِنَتَهُمْ بِالسُّوءِ وَوَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ}}<ref>«اگر بر شما دست یابند دشمنانتان خواهند بود و بر شما به بدی دست دراز می‌کنند و زبان می‌گشایند و دوست می‌دارند که کاش شما نیز کافر می‌شدید» سوره ممتحنه، آیه ۲.</ref>،{{متن قرآن|إِنَّمَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قَاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَأَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى إِخْرَاجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ}}<ref>«خداوند تنها شما را از دوست داشتن کسانی باز می‌دارد که با شما در کار دین جنگ کردند و شما را از خانه‌هایتان بیرون راندند و (یا) از بیرون راندنتان پشتیبانی کردند و کسانی که آنان را دوست بدارند ستمگرند» سوره ممتحنه، آیه ۹.</ref>.<ref> السیرة‌النبویه، ابن‌هشام، ج۲، ص۳۲۰؛ تفسیر قرطبی، ج‌۱۲، ص‌۶۹.</ref> البته به نظر برخی [[مفسران]]، بیرون کردن [[مسلمانان]] از سوی مشرکان به طور مستقیم انجام نشد، بلکه مسلمانان به سبب [[آزار]] و [[اذیت]] مشرکان به ترک آن شهر مجبور شدند.<ref>جامع‌البیان، ج‌۱۷، ص‌۲۲۹؛ مجمع‌البیان، ج‌۷، ص۱۳۸؛ المیزان، ج‌۱۴، ص‌۳۸۴.</ref>.<ref>[[جواد رقوی|رقوی، جواد]]، [[تبعید (مقاله)|مقاله «تبعید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷</ref>

درباره چگونگی تبعید [[محارب]] نیز [[فقها]] [[اختلاف]] نظر دارند؛ بسیاری از [[فقیهان]] امامی و برخی از [[فقهای اهل سنت]] گفته‌اند که وی به طور مستمر از شهری به [[شهر]] دیگر تبعید می‌شود تا [[توبه]] کند؛<ref>مجمع البیان، ج‌۳، ص‌۲۹۲؛ ر. ک: زبدة‌البیان، ص‌۸۳۶؛ المغنی، ج‌۱۰، ص‌۳۱۳.</ref> ولی عده‌ای برآن‌اند که محارب تنها از [[وطن]] خود [[اخراج]] می‌شود.<ref>التبیان، ج‌۳، ص‌۵۰۶.</ref> برخی دیگر گفته‌اند که وی از شهر خود تبعید و در شهری دیگر [[زندانی]] می‌گردد.<ref>تفسیر قرطبی، ج‌۶، ص‌۱۵۲؛ جواهر الکلام، ج‌۴۱، ص‌۵۹۳؛ الفقه الاسلامی، ج‌۷، ص‌۵۴۷۵.</ref> برخی از فقیهان مدت تبعید را یک سال دانسته‌اند؛<ref>الجامع للشرایع، ص‌۲۴۲؛ جواهر الکلام، ج‌۴۱، ص‌۵۹۳؛ المبدع، ج‌۷، ص‌۴۶۲.</ref> ولی بیشتر فقها آن را تا [[زمان]] توبه محارب می‌دانند.<ref> السرائر، ج‌۳، ص‌۴۵۵؛ مسالک الافهام، ج‌۱۵، ص‌۱۸؛ الفقه علی المذاهب الاربعه، ج‌۵، ص‌۴۱۱.</ref> برخی فقها با استناد به عموم [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«کیفر کسانی که با خداوند و پیامبرش به جنگ برمی‌خیزند و در زمین به تبهکاری می‌کوشند جز این نیست که کشته یا به دار آویخته شوند یا دست‌ها و پاهایشان ناهمتا بریده شود یا از سرزمین خود تبعید گردند؛ این (کیفرها) برای آنان خواری در این جهان است و در جهان واپسین عذابی سترگ خواهند داشت» سوره مائده، آیه ۳۳.</ref> تفاوتی میان [[زن]] و مرد قائل نشده و [[کیفر]] تبعید را شامل [[زنان]] محارب نیز شمرده‌اند؛<ref> الخلاف، ج‌۵، ص‌۴۷۰؛ السرائر، ج‌۳، ص‌۵۱۰؛ شرح الازهار، ج‌۴، ص‌۳۷۶.</ref> اما به نظر شماری از [[فقهای شیعه]] و [[اهل‌سنت]] این کیفر، ویژه مردان است.<ref>الفقه علی‌المذاهب الاربعه، ج۵، ص‌۴۱۰؛ المبسوط، ج‌۹، ص‌۱۹۷؛ النفی والتغریب، ص‌۴۰۷.</ref> اگر محارب پیش از [[دستگیری]] [[توبه]] کند مجازات‌های او از جمله تبعید ساقط خواهد شد: {{متن قرآن|إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«جز آن کسان که پیش از آنکه بر آنان دست یابید توبه کرده باشند، پس بدانید که خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره مائده، آیه ۳۴.</ref> البته این [[حکم]] به نظر فقهای شیعه و [[اهل سنت]] تنها مربوط به [[حق الله]] است؛ اما در مورد [[حق‌الناس]] از جمله [[سرقت]] [[اموال]] و کشتن افراد یا مجروح کردن آنان [[مسئولیت]] محارب برطرف نمی‌شود<ref> مجمع‌الفائده، ج‌۱۳، ص‌۲۹۸؛ زبدة البیان، ص‌۸۳۶؛ الام، ج‌۶، ص‌۱۶۴.</ref>.<ref>[[جواد رقوی|رقوی، جواد]]، [[تبعید (مقاله)|مقاله «تبعید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷</ref>

در آیه {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ}}<ref>«اوست که کافران اهل کتاب  را از خانه‌هایشان در نخستین گردآوری بیرون راند (هر چند) شما گمان نمی‌کردید که بیرون روند و (خودشان) گمان می‌کردند که دژهایشان بازدارنده آنان در برابر خداوند است اما (اراده) خداوند از جایی که گمان نمی‌بردند بدیشان رسید و در دل‌هایشان هراس افکند؛ به دست خویش و به دست مؤمنان خانه‌های خویش را ویران می‌کردند؛ پس ای دیده‌وران پند بگیرید!» سوره حشر، آیه ۲.</ref> از بیرون راندن گروهی از [[اهل کتاب]] از وطن خود ([[مدینه]]) یاد شده است. در [[آیات]] بعد علت [[تبعید]] آنان [[مخالفت]] و [[دشمنی]] آنان با [[خدا]] و [[رسول]] بیان شده است: {{متن قرآن|ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَمَنْ يُشَاقِّ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}}<ref>«این از آن روست که آنان با خداوند و پیامبر وی مخالفت ورزیدند  و هر کس با خداوند مخالفت ورزد به راستی خداوند سخت‌کیفر است» سوره حشر، آیه ۴.</ref> این آیات در مورد [[یهود]] [[بنی‌نضیر]] نازل شد که با [[پیامبر اسلام]]{{صل}} [[پیمان]] [[صلح]] و [[پرهیز]] از [[ستیزه‌جویی]] بسته بودند؛ ولی هنگامی که پیامبر‌اکرم{{صل}} برای [[استمداد]] از آنان برای پرداخت دیه مقتولی به میان آنها رفته بود، پیمان خود را شکستند و درصدد [[قتل]] آن [[حضرت]] برآمدند.<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص‌۳۵۸ ـ ۳۵۹؛ التبیان، ج‌۹، ص‌۵۵۹؛ السیرة‌النبویه، ابن هشام، ج‌۳، ص‌۶۸۴.</ref> بنا به روایتی دیگر، آنان پس از [[پیمان]] بستن‌با [[حضرت رسول]]، گروهی را به [[سرپرستی]] [[کعب ‌بن‌ اشرف]] به [[مکه]] فرستادند و در کنار [[کعبه]] با [[مشرکان]] پیمان بستند که در نابودی [[اسلام]] بکوشند.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۹، ص‌۴۲۵؛ فتح القدیر، ج‌۵، ص‌۱۹۵؛ الصحیح من سیره، ج‌۸، ص‌۴۸.</ref> در پی این [[نقض پیمان]]، به [[فرمان]] [[پیامبراکرم]]{{صل}} آنان از [[مدینه]] بیرون رانده شدند و گروهی از آنها به [[شام]] و گروهی دیگر به [[خیبر]] رفتند<ref>تفسیر ابن کثیر، ج‌۴، ص‌۳۵۳؛ السیرة‌النبویه، ابن هشام، ج‌۳، ص‌۶۸۴؛ مجمع‌البیان، ج‌۹، ص‌۴۲۵ ـ ۴۲۶.</ref>.<ref>[[جواد رقوی|رقوی، جواد]]، [[تبعید (مقاله)|مقاله «تبعید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷</ref>