تسلیم در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

==[[لزوم]] [[تسلیم]]  در برابر خواست [[خداوند]]==

*بر اساس [[آیه]] {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُواْ أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاء وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ}}<ref> و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم، گفتند: آیا کسی را در آن می‌گماری که در آن تباهی می‌کند و خون‌ها می‌ریزد در حالی که ما تو را با سپاس، به پاکی می‌ستاییم و تو را پاک می‌شمریم؛ فرمود: من چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید؛ سوره بقره، آیه:۳۰.</ref>، در پاسخ [[خداوند]] به [[پرسش]] [[ملائکه]] درباره [[آفرینش انسان]] نیز این نکته آمده است که [[خداوند]] از [[نهان]] و آشکار، [[آگاه]] است و درباره [[دین]] و دنیای آفریده‌ها اموری را می‌داند که آنها نمی‌دانند و اگر [[انسان]] را می‌آفریند در [[آفرینش]] او مصلحتی است و از همین رو [[وظیفه]] آنان [[تسلیم]] بودن در برابر [[فرمان]] و [[مشیت الهی]] است<ref>مجمع‌البیان، ج‌۱، ص‌۱۷۷ ـ ۱۷۸، ۱۸۵.</ref><ref>[[محمد صالحی‌منش|صالحی‌منش، محمد]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج ۷، ص ۵۲۷ - ۵۳۳]</ref>.

*بنابراین [[خداوند]] در هر زمینه بهترینها را برای [[انسان]] و دیگر آفریده‌های خویش می‌داند، پس امور [[آدمی]] را بر اساس [[حکمت]] [[تدبیر]] کرده<ref>ر. ک: مجمع البیان، ج‌۶، ص‌۴۲۳ ـ ۴۲۴.</ref> و آنچه درباره وی انجام دهد بر‌ اساس [[مصلحت]] است<ref>مجمع البیان، ج‌۵، ص‌۱۳۶.</ref><ref>[[محمد صالحی‌منش|صالحی‌منش، محمد]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج ۷، ص ۵۲۷ - ۵۳۳]</ref>.

==عدم تنافی [[تسلیم]]  با تلاش و [[دعا]]==

*از [[آیه]] {{متن قرآن|أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلِكُم مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء وَزُلْزِلُواْ حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ }}<ref> آیا گمان می‌کنید به بهشت در خواهید آمد با آنکه هنوز داستان کسانی که پیش از شما (در) گذشتند بر سر شما نیامده است؟ به آنان سختی و رنج رسید و لرزانده شدند تا جایی که پیامبر و مؤمنان همراه وی می‌گفتند: یاری خداوند کی در می‌رسد؟ آگاه باشید که یاری خداوند نزدیک است؛ سوره بقره، آیه:۲۱۴.</ref> که [[یاری]] خواستن [[پیامبران]] از [[خداوند]] را به هنگام اوج گرفتن [[سختی]] و دشواری بازگو می‌کند، استفاده شده که درخواست کمک از [[خداوند]] برای زدودن سختیها با [[مقام]] [[تسلیم]] منافاتی ندارد<ref>مواهب الرحمن، ج‌۳، ص‌۲۵۹.</ref>. عدم تنافی  [[تسلیم]] با [[دعا]] برای تغییر وضع نامطلوب، رفع محرومیتها و دستیابی به مطلوبها را با دیگر درخواستهای [[پیامبران]] از [[خداوند متعال]] که در [[قرآن‌کریم]] بازگو شده نیز می‌توان مستدل ساخت<ref>[[محمد صالحی‌منش|صالحی‌منش، محمد]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج ۷، ص ۵۲۷ - ۵۳۳]</ref>.

*از سخن [[حضرت موسی]]{{ع}} در [[آیه]]: {{متن قرآن|فَلَمَّا جَاوَزَا قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِن سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }}<ref> و چون (از آنجا) گذشتند، (موسی) به شاگرد خود گفت: چاشتمان را بیاور که به راستی از این سفر خویش خستگی دیده‌ایم؛ سوره کهف، آیه:۶۲.</ref> نیز استفاده شده که [[آگاه]] ساختن دیگران از دردها و بیماریها اگر از سر‌اعتراض و [[ناخشنودی]] نباشد، به [[مقام]] [[تسلیم]] [[انسان]] در برابر [[قضای الهی]] خدشه‌ای نمی‌زند<ref>تفسیر قرطبی، ج‌۱۱، ص‌۱۱.</ref><ref>[[محمد صالحی‌منش|صالحی‌منش، محمد]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج ۷، ص ۵۲۷ - ۵۳۳]</ref>.

#تسلیم همه جانبه در برابر [[پروردگار]] و اعلان این تسلیم [[مأموریت الهی]] برای [[پیامبر اکرم]] است: {{متن قرآن|فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ}}<ref>«پس اگر با تو، به چون و چرا برخاستند بگو: من روی تسلیم به خداوند آورده‌ام و (نیز) هر کس از من پیروی کرده است (چنین است) و به اهل کتاب و درس ناخواندگان (مشرک) بگو: آیا اسلام می‌آورید؟ آنگاه اگر اسلام آوردند که رهیاب شده‌اند و اگر رو گرداندند، بی‌گمان بر ت» سوره آل عمران، آیه ۲۰.</ref>... {{متن قرآن|وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَب الْعٰالَمِینَ}}<ref>سوره انعام، آیه ۷۱</ref>

#تسلیم کامل وهمه جانبه در برابر [[داوری]] [[پیامبر]] نشانه [[ایمان]] اعلان شده است: {{متن قرآن|فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}}<ref>«پس نه، به پروردگارت سوگند که ایمان نمی‌آورند تا در آنچه میانشان ستیز رخ داده است تو را داور کنند سپس از آن داوری که کرده‌ای در خود دلتنگی نیابند و یکسره (بدان) تن در دهند» سوره نساء، آیه ۶۵.</ref>

#تسلیم بودن [[پیروان]] [[محمد]] در برابر [[خداوند]] اعلان شده است: {{متن قرآن|فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ وَمَنِ اتَّبَعَنِ}}<ref>«پس اگر با تو، به چون و چرا برخاستند بگو: من روی تسلیم به خداوند آورده‌ام و (نیز) هر کس از من پیروی کرده است (چنین است) و به اهل کتاب و درس ناخواندگان (مشرک) بگو: آیا اسلام می‌آورید؟ آنگاه اگر اسلام آوردند که رهیاب شده‌اند و اگر رو گرداندند، بی‌گمان بر ت» سوره آل عمران، آیه ۲۰.</ref><ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۲۹۴.</ref>.

==تسلیم در فرهنگ قرآن==

===مقدمه===

#با لفظ: {{متن قرآن|سَلَّمَ}}، در [[سوره انفال]]،

#با لفظ: {{متن قرآن|سَلَّمْتُمْ}}، در [[سوره بقره]]،

===در معنای [[تسلیم]]===

*و قال تعالی: {{متن قرآن|مُسَلَّمَةٌ لَا شِيَةَ فِيهَا}}<ref>«تندرست است بی‌هیچ خالی در آن» سوره بقره، آیه ۷۱.</ref> و آن ظاهر است، و قال تعالی: {{متن قرآن|وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ}}<ref>«ولی خداوند (شما را) در امان داشت» سوره انفال، آیه ۴۳.</ref> و قال: {{متن قرآن|ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ آمِنِينَ}}<ref>«در آن با تندرستی و ایمنی درآیید!» سوره حجر، آیه ۴۶.</ref>؛ یعنی [[سلامت]]، و [[سلامت]] [[حقیقی]] نیست مگر در [[بهشت]]؛ زیرا در آنجا بقا بدون فنا، [[بی‌نیازی]] بدون نیاز، [[عزت]] بدون [[ذلت]] و صحت بدون درد است؛ هم‌چنان‌که [[خدای متعال]] فرموده: {{متن قرآن|لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ}}<ref>«سرای آرامش نزد پروردگارشان از آن آنهاست» سوره انعام، آیه ۱۲۷.</ref>، یعنی [[خانه]] [[سلامتی]]؛ و گفته‌اند: [[سلام]]، اسمی از اسمای [[خدای متعال]] است.

*هم‌چنین گفته‌اند: در سخن [[حق تعالی]]: {{متن قرآن|لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ}}، و {{متن قرآن|السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ}}<ref>«فرمانفرمای بسیار پاک بی‌عیب، ایمنی‌بخش، گواه راستین، پیروز کام‌شکن بزرگ منش» سوره حشر، آیه ۲۳.</ref> از این جهت بدان [[وصف]] شده‌اند که [[عیوب]] و آفات [[خلق]] به آنان ملحق نمی‌شود، و این گفته او: {{متن قرآن|سَلَامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ}}<ref>«"درود" سخنی است (که) از (سوی) پروردگاری بخشاینده (می‌شنوند)» سوره یس، آیه ۵۸.</ref>، {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَيْكُمْ}}<ref>«درود بر شما!» سوره انعام، آیه ۵۴.</ref>، {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ}}<ref>«و درود بر ال یاسین» سوره صافات، آیه ۱۳۰.</ref>، همه اینها از جانب [[مردم]] با قول و گفتار بوده و از جانب [[خدای تعالی]] با فعل است و آن، چیزهایی است که در [[بهشت]] به آنان اعطا شده، و قوله تعالی: {{متن قرآن|لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا تَأْثِيمًا إِلَّا قِيلًا سَلَامًا سَلَامًا}}<ref>«در آن سخن یاوه و گناه‌آلودی نمی‌شنوند (هیچ سخنی نشنوند) جز گفته: درود، درود» سوره واقعه، آیه ۲۵-۲۶</ref>، در این جا برای آنان تنها با قول نیست؛ بلکه آن با [[قول و فعل]] جمیعاً هست،

*قوله تعالی: {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى نُوحٍ}}<ref>«بر نوح درود باد!» سوره صافات، آیه ۷۹.</ref> و {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ}}<ref>«درود بر موسی و هارون» سوره صافات، آیه ۱۲۰.</ref> و {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ}}<ref>«درود بر ابراهیم» سوره صافات، آیه ۱۰۹.</ref>، همه اینها [[آگاهی]] است از جانب [[خدای تعالی]] بر اینکه برای آنان [[دعا]] و ثنا قرار داده، و [[خدای متعال]] فرموده: {{متن قرآن|فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ}}<ref>«پس چون به هر خانه‌ای در آمدید به همدیگر درود گویید، درودی خجسته پاکیزه از نزد خداوند؛ بدین گونه خداوند آیات را برای شما روشن می‌دارد باشد که خرد ورزید» سوره نور، آیه ۶۱.</ref>. تا اینکه بعضی از شما نسبت به بعضی دیگر به [[سلامت]] باشند.

*{{عربی|"السَّلَامُ و السِّلْمُ و السَّلَمُ"}}؛ یعنی [[صلح]]، قال: {{متن قرآن|وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا}}<ref>«و به کسی که به شما ابراز اسلام می‌کند نگویید: تو مؤمن نیستی» سوره نساء، آیه ۹۴.</ref>، و گفته‌اند این [[آیه]] درباره کسی نازل شده که بعد از [[اقرار]] به [[اسلام]] و درخواست [[صلح]]، کشته شده است.

*این سخن [[حق تعالی]]: {{متن قرآن|إِنْ تُسْمِعُ إِلَّا مَنْ يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ مُسْلِمُونَ}}<ref>«(تو پیام خود را) جز به کسانی که به آیات ما ایمان آورده‌اند و (به فرمان ما) گردن نهاده‌اند، نمی‌شنوانی» سوره نمل، آیه ۸۱.</ref>، و قوله: {{متن قرآن|لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«همگان را از راه به در خواهم برد بجز از میان آنان بندگان نابت را» سوره حجر، آیه ۳۹.</ref>، یعنی مطیعان برای [[حق]] و اعتراف‌ کنندگان به او

*و قوله: {{متن قرآن|يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا}}<ref>«پیامبران که تسلیم (خداوند) بودند و (نیز) دانشوران ربّانی و دانشمندان (تورات‌شناس) بنابر آنچه از کتاب خداوند به آنان سپرده شده بود و بر آن گواه بودند برای یهودیان داوری می‌کردند؛ پس، از مردم نهراسی» سوره مائده، آیه ۴۴.</ref>، یعنی کسانی از [[انبیا]] که از [[پیامبران اولوالعزم]] نبودند، آنان مطیعان [[امر الهی]] بودند که به امر [[خدای متعال]] [[هدایت]] کرده و به [[شرایع]] عمل می‌نمودند. {{عربی|"السُّلَّم"}}؛ یعنی چیزی که با [[امید]] به [[سلامت]]، شخص را به مکان بلندی می‌رساند، و پس از آن اسم قرار داده شده برای وسیله‌ای که فرد را به چیز رفیع برساند (به معنای نردبان)<ref>مفردات، ص۲۴۵-۲۴۷.</ref>.

*و قوله: {{متن قرآن|إِلَّا قِيلًا سَلَامًا سَلَامًا}}، یعنی بعضی به بعضی [[سلام]] می‌گویند،

*و قوله: {{متن قرآن|يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلَامٍ مِنَّا}}، یعنی به [[سلامت]] باشی، به‌گونه‌ای که از جهت ما محفوظ بمانی،

*در [[حدیث]] است که گفته شد: [[اسلام]] چیست؟ فرمودند: [[دین]] [[خدای متعال]]، نامش [[اسلام]] است. پس کسی که [[اقرار]] به [[دین]] [[خدای متعال]] کند، [[مسلمان]] است و کسی که عمل کند به آنچه [[خدای متعال]] بدان امر فرموده، او [[مؤمن]] است.

*فرق بین [[اسلام]] و [[ایمان]]، بنابر آنچه در [[حدیث]] آمده، این است که [[اسلام]] [[شهادت]] به: {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}} و [[تصدیق]] به [[پیامبر]]{{صل}} است که با آن، خونش [[حفظ]] شود و [[نکاح]] و [[ارث]] [[اسلامی]] به او تعلق گیرد، و بر ظاهر این مطلب، [[جماعت]] ناس هستند.

*در مقدمه کتاب "[[مرآة الانوار و مشکوة الاسرار (کتاب)|مرآة الانوار و مشکوة الاسرار]]" فرموده: سَلم، سَلام، تَسْلیم، إسلام، مسلمون و آنچه این مفاد را فایده دهد، مانند: {{متن قرآن|الَّذِينَ أَسْلَمُوا}} و {{متن قرآن|مُسْلِمَات}} و {{متن قرآن|مَنْ أَسْلَمَ}} و امثال ذلک از چیزهایی که متعلق به [[تسلیم]]، [[اسلام]] و سلامه است، اصل معنا در همه آنها، [[اطاعت]]، [[فرمانبرداری]]، [[پیروی]] نمودن، ترک [[مخالفت]] و [[اذیت]] کردن است. گفته می‌شود [[اسلم]] و استسلم، وقتی است که [[اطاعت]] و [[فرمانبرداری]] باشد، و گفته می‌شود که [[بهشت]]، دارالسلام است، و [[سلام]] است؛ چون آن‌که داخل در آن شود، از [[عذاب]] خلاصی می‌یابد، و گفته می‌شود: {{متن قرآن|أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ}}؛ یعنی عبادتم را برای او [[خالص]] گردانیدم و او را [[اطاعت]] نمودم در آنچه مرا بدان امر نمود و از آن [[نهی]] فرمود، و به همین جهت این [[دین]]، [[اسلام]] نامیده شد و به طور کلی [[مرجع]] همه، [[تسلیم]] و [[سلامت]] است، و مخفی نیست که نه [[تسلیم]] به [[خدای متعال]]، و نه [[تسلیم]] به پیامبرش، محقق شود، و نه [[سلامت]] از [[عذاب]]، و نه [[سلامت]] از [[شرک]] و [[شک]] حاصل گردد، مگر به قبول [[ولایت]]، [[اطاعت از ائمه]] [[معصومین]]{{عم}} و [[تسلیم]] برای آنها. البته، [[تسلیم]] به آنها، [[تسلیم]] به [[خدای سبحان]] است و به وسیله آن، [[اسلام]] حاصل گردد و [[استحقاق]] بر [[سلامتی]] و [[سلام]] هست. البته، هر کس [[اقرار]] به [[ولایت]] آنان نکند، [[مسلمان]] نیست، اگر چه [[اقرار]] به [[نبوت]] [[پیامبر]]{{صل}} بنماید، و برای همین در [[اخبار]]، [[تأویل]] [[مسلمین]] به آنان و به شیعیانشان وارد شده است؛ زیرا [[تسلیم]] آنان به سبب [[برتری]] و [[ولایت]] آنان است و در [[اخبار]]، [[تأویل]] [[سلام]]، [[سلم]]، و [[اسلام]]، [[تسلیم]] و امثال آن به داخل شدن در [[ولایت]] و [[تسلیم]] آن بودن وارد شده است، حتی وارد شده که [[تسلیم پیامبر]]{{صل}} به [[تسلیم شدن]] نسبت به [[ولایت]] [[وصیّ]] او، [[علی]]{{ع}}، است <ref>مقدمه فرهنگ برهان، ص۱۲۵.</ref>.

*در [[فرهنگ]] لغات آمده که: {{عربی|"سَلَّم عَلَيْه"}}؛ یعنی بر او [[درود]] و [[سلام]] داد. {{عربی|"سَلَّمَهُ"}}؛ یعنی به او [[سلام]] داد، واگذار کرد به او، واگذار و [[تسلیم]] کرد او را به دیگری، {{عربی|"و سلَّم بالامر"}}؛ یعنی [[تسلیم]] به امر [[تسلیم]] شد<ref>ملخص المنجد و منتهی الأرب، ص۳۵۲.</ref>.

*هم‌چنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}}<ref>«سپس از آن داوری که کرده‌ای در خود دلتنگی نیابند و یکسره (بدان) تن در دهند» سوره نساء، آیه ۶۵.</ref>، فرموده: یعنی آنچه را تو (ای [[پیامبر]]!) [[حکم]] نمودی، منقاد و فرمانبر باشند و در حالی که [[اقرار]] به [[حکم]] تو می‌کنند، در برابر امر تو [[خاضع]] و [[فرمانبردار]] گردند<ref>مجمع البیان، ج۳، ص۶۹.</ref>.  

*نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ}}<ref>«پس چون به هر خانه‌ای در آمدید به همدیگر درود گویید» سوره نور، آیه ۶۱.</ref>، فرموده: یعنی باید برخی بر برخی دیگر [[سلام]] کنند، قول [[حسن]]، و گفته‌اند: یعنی [[سلام]] کنید بر [[اهل]] و عیالتان، از [[جابر]] و دیگران، و گفته‌اند: چون داخل در [[بیوت]] شدید؛ یعنی وارد در [[مساجد]] شدید، پس [[سلام]] کنید بر کسانی که در آن هستند، از [[ابن‌عباس]]، و اولی، حمل آن بر عموم است، و [[ابراهیم]] گفته: چون داخل در خانه‌ای شدی و کسی در آن نبود، پس بگو: {{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْنَا وَ عَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ}} و [[ابی‌عبدالله]]، [[امام صادق]]{{ع}}، فرموده: آن، عبارت است از [[سلام]] نمودن مرد بر [[اهل]] خانه‌اش هنگامی که وارد [[منزل]] می‌شود. بعد آنها [[سلام]] را بر او رد میکنند و می‌گویند: {{متن حدیث|سَلَامُكُمْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ}}<ref>مجمع البیان، ج۷، ص۱۵۷.</ref>.

*فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ}} هم فرموده است: ولکن [[خدای متعال]] شما را از [[جنگ]] و [[نزاع]] نمودن به [[سلامت]] داشت<ref>تفسیر شبّر، ص۳۹۶.</ref>.

*همین‌طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا}}، فرموده: یعنی: و آنچه ملاحظه گردید، چیزی بر آنان افزون نگردانید مگر [[ایمان]] آنان را به [[وعده]] [[خدای متعال]] و تسلیمشان را نسبت به امر او<ref>تفسیر شبّر، ص۸۶۹.</ref>.

*فی قوله تعالی: {{متن قرآن|حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا}} هم فرموده: تا این که [[طلب]] اجازه کنید، {{متن قرآن|وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا}}، یعنی: و بگویید: {{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ}}، آیا وارد بشویم؟ و این جمله را سه مرتبه تکرار کند و اگر به او اجازه دادند، داخل گردد، و الا برگردد. {{متن قرآن|ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ}}، یعنی برای شما این درخواست اجازه، از داخل شدن (بدون اجازه) بهتر است یا از آمدن توأم با [[سلام]] و [[درود]] معمول در زمان [[جاهلیت]]<ref>تفسیر شبّر، ص۷۳۳.</ref>.

*هم‌چنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا}}، فرموده: پس چون وارد در این [[خانه‌ها]] شدید (خانه‌هایی که ذکر آن در [[آیه]] آمده است) و یا در غیر آنها داخل شدید، {{متن قرآن|فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ}}: بر [[اهل]] آن [[خانه‌ها]] که از خود شما هستند، [[سلام]] کنید. از [[حضرت]] [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] است که آن، [[سلام]] مرد بر [[اهل]] [[خانه]] است به هنگام داخل شدن در [[خانه]]، پس آنها آن [[سلام]] را بر او بر می‌گردانند، و این، [[سلام]] شما است بر خود شما: {{متن حدیث|هُوَ تَسْلِيمُ الرَّجُلِ عَلَى أَهْلِ الْبَيْتِ حِينَ يَدْخُلُ ثُمَّ يَرُدُّونَ عَلَيْهِ فَهُوَ سَلَامُكُمْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ}}<ref>تفسیر شبّر، ص۷۴۸.</ref>.

*نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلًا وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا لَفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ}}، فرموده: [[تسلیم]] عبارت از [[نجات]] دادن است، و معنای [[کلام]] بر تقدیر "اذکر" چنین است: به یاد آور زمانی را که [[خدای متعال]] در خوابت، آنان را اندک به تو نشان داد و البته، آنها را قلیل به تو نمایاند تا دل‌های شما به او [[ارتباط]] یافته و نفوستان مطمئن شود، و اگر آنان را بر تو بسیار نشان می‌داد (و) سپس تو آن را برای [[مؤمنان]] بیان می‌کردی، آنان از [[ضعف]] خود بیتابی می‌کردند و در امر خروج بر [[دشمن]]، بینشان [[اختلاف]] می‌افتاد؛ اما [[خدای تعالی]] با قلیل نشان دادن آنان به تو، شما را از [[سستی]] و [[نزاع]] [[نجات]] داد<ref>المیزان، ج۹، ص۶۴.</ref>.

*همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا}}، فرموده: یعنی و چیزی بر آنان افزوده نشد جز [[ایمان]] به [[خدای متعال]] و به [[پیامبر]] او{{صل}} و [[فرمانبری]] و [[اطاعت]] [[امر]] [[خدای متعال]] در [[یاری دین]] او و [[جهاد]] در راهش<ref>المیزان، ج۱۶، ص۳۰۶.</ref>.

#در [[مقام عمل]] نیز آن را دقیقاً [[اجرا]] کنند و به طور کامل [[تسلیم]] [[حق]] باشند.

*بعد از ذکر ترجمه [[حدیثی]] از [[امام صادق]]{{ع}}، چنین فرموده: از [[آیه]] فوق در ضمن، دو مطلب مهم استفاده می‌شود:

*هم‌چنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! به خانه‌هایی جز خانه خودتان درنیایید تا آنکه آشنایی دهید و بر اهل آن (خانه) ها سلام کنید؛ این برای شما بهتر است، باشد که پند گیرید» سوره نور، آیه ۲۷.</ref> (به این ترتیب [[تصمیم]] ورود خود را قبلاً به اطلاع آنها برسانید و موافقت آنها را جلب نمایید)؛ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا}}. این برای شما بهتر است، شاید متذکر شوید: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}. جالب اینکه در اینجا جمله {{متن قرآن|تَسْتَأْنِسُوا}} به کار رفته است، نه {{متن قرآن|تَسْتَأْنِسُوا}}؛ زیرا جمله دوم فقط اجازه گرفتن را بیان می‌کند، در حالی که جمله اول که از مادّه "انس" گرفته شده، اجازه‌ای توأم با [[محبت]]، [[لطف]]، آشنایی و [[صداقت]] را می‌رساند و نشان میدهد که حتی اجازه گرفتن باید کاملاً مؤدبانه و دوستانه و خالی از هرگونه [[خشونت]] باشد. بنابراین هرگاه این جمله را بشکافیم، بسیاری از [[آداب]] مربوط به این بحث در آن خلاصه شده است؛ مفهومش این است: فریاد نکشید، در را محکم نکوبید، با عبارات خشک و زننده اجازه نگیرید، و به هنگامی که اجازه داده شد، بدون [[سلام]] وارد نشوید، سلامی که نشانه [[صلح]] و [[صفا]] و پیام‌آور [[محبّت]] و [[دوستی]] است. قابل توجّه این که: این [[حکم]] را که جنبه [[انسانی]] و [[عاطفی]] آن روشن است با دو جمله {{متن قرآن|ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ}} و {{متن قرآن|لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}، همراه می‌کند که خود دلیلی بر آن است که این‌گونه [[احکام]]، ریشه در اعماق [[عواطف]] و [[عقل]] و [[شعور]] [[انسانی]] دارد که اگر [[انسان]] کمی در آن بیندیشد، متذکر خواهد شد که خیر و [[صلاح]] او در آن است<ref>تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۴۲۷–۴۲۸.</ref>.

*همین‌طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً}}، می‌فرماید: بر شما گناهی نیست که به طور دسته جمعی یا جداگانه [[غذا]] بخورید: {{متن قرآن|لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا}}. گویا جمعی از [[مسلمانان]] در آغاز [[اسلام]]، از [[غذا خوردن]] [[تنهایی]] ابا داشتند، و اگر کسی را برای هم‌غذا شدن نمی‌یافتند، مدّتی گرسنه می‌ماندند.

*فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ}}، فرموده: {{متن قرآن|وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ}} یعنی محافظت نمود و انعام کرد به واسطه سالم ماندن از [[سستی]]، [[نزاع]] و [[اختلاف]]<ref>کشاف، ج۲، ص۲۶۱.</ref>.

*همین‌طور درباره: {{متن قرآن|وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا}}، فرموده: {{متن قرآن|إِيمَانًا}}، به [[خدا]] و به وعده‌های او، {{متن قرآن|وَتَسْلِيمًا}}، به قضاها و به قدرهای او<ref>کشاف، ج۳، ص۲۵۶.</ref>.

===[[تسلیم]] در [[تفاسیر]] [[روایی]]===

*فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}}، مرحوم [[شیخ طبرسی]] در [[تفسیر مجمع البیان]]، مرحوم [[سید هاشم بحرانی]] در [[تفسیر برهان]] و [[ابن‌جمعه عروسی]] در [[تفسیر نورالثقلین]] روایاتی را آورده‌اند که ما در اینجا ترجمه [[فارسی]] آنها را به انضمام اصل [[حدیث]]، ذکر می‌کنیم:

#در [[عیون اخبار الرضا (کتاب)|عیون الأخبار الرضا]] در باب ذکر مجلس [[الرضا]]{{ع}}، ضمن [[حدیثی]] طولانی چنین آمده: [[دانشمندان]] گفته‌اند: به ما خبر بده که آیا [[خدای تعالی]] اصطفا را در [[قرآن]] [[تفسیر]] کرده؟ پس [[حضرت رضا]]{{ع}} فرمود: "اصطفا را بر حسب ظاهر، نه [[باطن]]، در دوازده جا و موضع [[تفسیر]] کرده است (تا اینکه او{{ع}} فرمود: اما [[آیه]] هفتم: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}}، و بعضی از [[دشمنان]] می‌دانند که چون این [[آیه]] نازل شد، گفته شد: ای [[پیامبر خدا]]! ما [[سلام]] بر تو را دانسته‌ایم، اکنون [[صلوات]] بر تو چگونه است؟ پس آن بزرگوار فرمود: بگویید: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَ آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ}}. پس آیا میان شما، معاشر [[الناس]]، در این مورد اختلافی هست؟ آنان گفتند: نه. [[مأمون]] گفت: این مسأله از آن چیزهایی است که اصلاً اختلافی در آن نیست و همگی [[امت]] بر آن [[اجماع]] دارند. پس آیا در [[آیه]] نزد شما چیزی واضح‌تر و روشن‌تر از این در [[قرآن]] هست؟ [[ابوالحسن]]، [[امام رضا]]{{ع}}، فرمود: بلی. شما درباره قول [[خدای تعالی]]: {{متن قرآن|يس * وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ * إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ * عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}، به من خبر دهید که [[خدای متعال]] در سخن خود: {{متن قرآن|يس}}، چه کسی را قصد کرده است؟ آن [[دانشمندان]] گفتند: {{متن قرآن|يس}} [[محمد]]{{صل}} است. در این مطلب احدی [[شک]] ندارد. [[ابوالحسن]]، [[امام رضا]]{{ع}}، فرمود: پس البته، [[خدای عزوجل]] به [[محمد]] و [[آل محمد]] از این بابت فضلی را عطا نموده است که احدی به کنه [[وصف]] او نمی‌رسد، مگر اینکه آن را [[تعقل]] نماید و این است که [[خدای عزوجل]] بر احدی [[سلام]] نکرده است، مگر بر [[پیامبران]]. پس [[خدای تبارک و تعالی]] فرمود: {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ}}، و فرمود: {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ}} و فرمود: {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ}}، و نفرمود: "سلام [[علی]] [[آل]] نوح"، و نیز نفرمود: "سلام [[علی]] [[آل]] ابراهیم" و هم‌چنین نفرمود: "سلام [[علی]] [[آل]] [[موسی]] و هارون"، و فرموده: {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ}}؛ یعنی [[آل محمد]]{{صل}} پس [[مأمون]] گفت: به [[حقیقت]] دانستم که شرح این و بیانش در گنجینه [[نبوت]] است، پس این است هفتمین<ref>{{متن حدیث|فسر الاصطفاء فی الظاهر سوی الباطن فی اثنی عشر موطنا و موضعا، (الی قوله{{ع}})، اما الایه السابعه فقوله تعالی: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}}، و قد [[علم]] المعاندون منهم انه لما نزلت هذه الآیه قیل: یا [[رسول الله]]! قد عرفنا التسلیم علیک، فکیف الصلوه علیک؟ فقال تقولون: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَ آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ}}، فهل بینکم معاشر [[الناس]] فی هذا خلاف؟ قالوا: لا، قال المأمون: هذا مما لاخلاف فیه اصلا و علیه [[اجماع]] الأمة، فهل عندک فی الایة شیء اوضح من هذا فی القرآن؟ قال [[ابوالحسن]]{{ع}}: نعم. اخبرونی عن قول [[الله]] تعالی: {{متن قرآن|يس * وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ * إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ * عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}، فمن عنی بقوله: {{متن قرآن|يس}}؟ قالت العلما: {{متن قرآن|یس}} [[محمد]]{{صل}}، لم یشک فیه [[احد]]. قال [[ابوالحسن]]{{ع}}: فان [[الله]] عزوجلّ اعطی محمداً و [[آل محمد]] من ذلک فضلاً لا یبلغ [[احد]] کنه و صفه الا من عقله و ذلک ان [[الله]] عزوجل لم یسلم [[علی]] [[احد]] الا [[علی]] الانبیاء [[صلوات]] [[الله]] علیهم، فقال تبارک و تعالی: {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ}} و قال: {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ}}، و قال: {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ}}، و لم یقل: "[[سلام]] [[علی]] [[آل]] [[نوح]]"، و لم یقل: "[[سلام]] [[علی]] [[آل ابراهیم]]" و لم یقل: "[[سلام]] [[علی]] [[آل]] [[موسی]] و [[هارون]]"، و قال: {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ}}، یعنی [[آل محمد]]{{صل}}، فقال المأمون: قد علمت ان فی معدن النبوة شرح هذا و بیانه، فهذا السابعة}}؛ نورالثقلین، ج۴، ص۳۰۰، حدیث ۲۱۳.</ref>.

#در [[کتاب]] [[الاحتجاج]] [[طبرسی]] [[رحمة]] [[الله]] علیه از [[امیرمؤمنان]] [[حدیث]] طولانی [[نقل]] کرده است و در این [[حدیث]] آمده که: اما آنچه را که [[جاهل]] و عالم از [[فضل]] [[پیامبر خدا]]{{صل}} از [[کتاب]] [[خدای تعالی]] دانسته‌اند، این قول [[خدای سبحان]] است: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}}، و برای این [[آیه]]، ظاهری و [[باطنی]] است، پس ظاهر آن، قوله: {{متن قرآن|صَلُّوا عَلَيْهِ}} است و باطنش: {{متن قرآن|وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}} است؛ یعنی [[تسلیم]] باشید نسبت به کسی که او را [[وصیّ]] کرد و [[جانشین]] [[قرارداد]] و او را بر شما [[فضیلت]] داد و نسبت به آنچه بر آن نسبت به او [[عهد]] شده است، به تسلیمی مطلق، و این از چیزهایی است که آن را به تو خبر می‌دهم: البته، [[تأویل]] آن را نمی‌داند مگر کسی که حتی او لطیف، ذهنش مصفّا و [[قوه]] تمییز او سالم و صحیح باشد<ref>{{متن حدیث|فَأَمَّا مَا عَلِمَهُ الْجَاهِلُ وَ الْعَالِمُ مِنْ فَضْلِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}} وَ لِهَذِهِ الْآيَةِ ظَاهِرٌ وَ بَاطِنٌ فَالظَّاهِرُ قَوْلُهُ {{متن قرآن|صَلُّوا عَلَيْهِ}} وَ الْبَاطِنُ قَوْلُهُ {{متن قرآن|وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}} أَيْ سَلِّمُوا لِمَنْ وَصَّاهُ وَ اسْتَخْلَفَهُ وَ فَضَّلَهُ عَلَيْكُمْ وَ مَا عَهِدَ بِهِ إِلَيْهِ تَسْلِيماً وَ هَذَا مِمَّا أَخْبَرْتُكَ أَنَّهُ لَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا مَنْ لَطُفَ حِسُّهُ وَ صَفَا ذِهْنُهُ وَ صَحَّ تَمْيِيزُهُ}}؛ برهان، ص۸۶۲؛ نورالثقلین، ج۴، ص۳۰۵، حدیث ۲۳۴.</ref>.

#در [[تفسیر نمونه]] در ضمن [[تفسیر آیه]]: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ...}}، نکاتی را مورد توجه قرار داده و از جمله آن، نکته شماره چهار است که ما در این جا آن را عیناً [[نقل]] می‌کنیم.

*این نکته نیز قابل توجه است که در بعضی از [[روایات اهل سنت]] و بسیاری از [[روایات شیعه]] حتّی کلمه {{متن حدیث|عَلَى}} میان {{متن حدیث|مُحَمَّد}} و {{متن حدیث|آلِ مُحَمَّد}}، جدایی نمی‌افکند؛ بلکه کیفیت [[صلات]] به این صورت است: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ}}.

*این بحث را با [[حدیث]] دیگری از [[پیغمبر گرامی اسلام]]{{صل}} پایان می‌دهیم: [[ابن حجر]] در صواعق چنین [[نقل]] می‌کند که [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: هرگز بر من [[صلوات]] ناقص نفرستید! عرض کردند: [[صلوات]] ناقص چیست؟ فرمود: این که فقط بگویید: {{عربی|اللَّهُمَّ صَلِ عَلَى مُحَمَّد}} و ادامه ندهید، بلکه بگویید: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ}}<ref>{{متن حدیث|لا تصلوا علي الصلاة البتراء فقالوا: و ما الصلاة البتراء؟ قال: تقولون: اللهم صل على محمد و تمسكون بل قولوا: اللهم صل على محمد و على آل محمد}}</ref>، و به خاطر همین [[روایت]] است که جمعی از فقهای بزرگ [[اهل سنت]] اضافه [[آل محمد]] را بر نام آن [[حضرت]] در تشهد، [[واجب]] می‌شمرند.

*فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}}<ref>«سپس از آن داوری که کرده‌ای در خود دلتنگی نیابند و یکسره (بدان) تن در دهند» سوره نساء، آیه ۶۵.</ref>، مقدمه [[برهان]] و [[تفاسیر]] [[برهان]] و [[نورالثقلین]] روایاتی را ذکر کرده‌اند که در این جا تنها به بیان بعضی از آنها می‎پردازیم:

#در [[تفسیر عیاشی]] از [[امام صادق]]{{ع}} درباره قوله تعالی: {{متن قرآن|ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}}، [[نقل]] است که: فرمود: [[تسلیم]] [[علی بن ابی‌طالب]] باشند و منظور از آنچه [[حکم]] می‌کنی، [[ولایت علی]]{{ع}} است<ref>{{متن حدیث|أي لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}}}}، و {{متن قرآن|مِمَّا قَضَيْتَ}} یعنی: {{متن حدیث|وَلَايَةُ عَلِيِّ}}؛ مقدمه برهان، ص۱۲۶.</ref>.

#در [[کتاب]] [[کمال الدین و تمام النعمه]]، با اسنادش تا [[علی بن حسین]]{{ع}}، آمده است که آن بزرگوار فرمود: البته، دسترسی به [[دین]] خدای عزّوجلّ با عقل‌های ناقص، نظرات [[باطل]] و قیاس‌های [[فاسد]] امکان‌پذیر نیست. این دسترسی ممکن نخواهد بود مگر با [[تسلیم شدن]]؛ پس کسی که [[تسلیم]] ما شد، به [[سلامت]] ماند، و کسی که از ما [[پیروی]] نماید، [[هدایت]] گردد، و هرکس با [[قیاس]] و نظر به [[دین]] نزدیک شود، هلاک گردد، و هر کس در نفس خودش به چیزی به چیزی که ما آن را می‌گوییم یا بدان [[قضاوت]] می‌کنیم، [[اعتراض]] کند، به کسی که [[سوره]] [[مبارکه]] فاتحه الکتاب و [[قرآن]] [[عظیم]] را نازل نموده، [[کفر]] ورزیده، حال آن‌که خودش به این مطلب [[آگاه]] نیست<ref>{{متن حدیث|إِنَّ دِينَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَا يُصَابُ بِالْعُقُولِ النَّاقِصَةِ وَ الْآرَاءِ الْبَاطِلَةِ وَ الْمَقَايِيسِ الْفَاسِدَةِ وَ لَا يُصَابُ إِلَّا بِالتَّسْلِيمِ فَمَنْ سَلَّمَ لَنَا سَلِمَ وَ مَنِ اقْتَدَى بِنَا هُدِيَ وَ مَنْ كَانَ يَعْمَلُ بِالْقِيَاسِ وَ الرَّأْيِ هَلَكَ وَ مَنْ وَجَدَ فِي نَفْسِهِ شَيْئاً مِمَّا نَقُولُهُ أَوْ نَقْضِي بِهِ حَرَجاً كَفَرَ بِالَّذِي أَنْزَلَ السَّبْعَ الْمَثَانِيَ وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ وَ هُوَ لَا يَعْلَمُ}}؛ نورالثقلین، ج۱، ص۵۱۲، حدیث ۳۷۶.</ref>.

*درباره قوله تعالی: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! به خانه‌هایی جز خانه خودتان درنیایید تا آنکه آشنایی دهید و بر اهل آن (خانه)‌ها سلام کنید؛ این برای شما بهتر است، باشد که پند گیرید» سوره نور، آیه ۲۷.</ref>، روایاتی را ذکر کرده‌اند که ما در این جا به [[نقل]] اصل پاره‌ای از آنها و ترجمه‌اش می‌پردازیم:

#در [[کتاب]] [[معانی الاخبار]]، با اسنادش تا [[عبدالرحمن بن ابی‌عبدالله]]، و او گوید از [[ابی‌عبدالله]]، [[امام صادق]]{{ع}}، درباره قول [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا}}، سؤال نمودم. آن بزرگوار فرمود: استیناس، کوبیدن درب و [[سلام کردن]] است<ref>{{متن حدیث|الِاسْتِينَاسُ وَقْعُ النَّعْلِ وَ التَّسْلِيمُ}}؛ نورالثقلین، ج۳، ص۵۸۵، حدیث ۷۸؛ برهان، ص۷۳۰.</ref>.

*و فی قوله تعالی: {{متن قرآن|فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً}}<ref>«پس چون به هر خانه‌ای در آمدید به همدیگر درود گویید، درودی خجسته پاکیزه از نزد خداوند» سوره نور، آیه ۶۱.</ref>، روایاتی را ذکر نموده‌اند در این جا برخی از این [[احادیث]] را با ترجمه آن [[نقل]] می‌کنیم:

#در [[کتاب]] [[معانی الاخبار]]، [[ابن‌بابویه]] با اسنادش تا [[ابی‌الاصباح]] و او درباره قول [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً}}، گوید: از ابا [[جعفر]]، [[امام باقر]]{{ع}}، سؤال نمودم. آن [[حضرت]] فرمود:  آن [[سلام کردن]] مرد است بر [[اهل]] [[خانه]] به هنگام ورودش به داخل [[خانه]]. بعد از آن، آنها ([[اهل]] [[خانه]]) [[سلام]] را بر او برمی‌گردانند، پس این [[سلام]] شما بر خودتان است<ref>{{متن حدیث|هُوَ تَسْلِيمُ الرَّجُلِ عَلَى أَهْلِ الْبَيْتِ حِينَ يَدْخُلُ ثُمَّ يَرُدُّونَ عَلَيْهِ فَهُوَ سَلَامُكُمْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ}}؛نورالثقلین، ج۳، ص۶۲۷، حدیث ۲۵۸. مرحوم طبرسی در مجمع البیان و مرحوم بحرانی در تفسیر برهان این حدیث را از امام صادق{{ع}} نقل کرده‌اند. مجمع البیان، ج۷، ص۱۱۷ و برهان، ص۷۴۶.</ref>.

*یکی از معانی و مفاهیم [[تسلیم]]، پرداخت اجرت شیر از جانب [[پدر]] طفل، و در صورت فوت [[پدر]]، از جانب [[وارث]] اوست. در [[آیه]] {{متن قرآن|وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِكَ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ}}<ref>«و مادران فرزندان خود را دو سال کامل شیر می‌دهند؛ این برای کسی است که بخواهد دوران شیردهی را کامل کند، و خوراک و پوشاک آنان به شایستگی بر صاحب فرزند است، بر هیچ کس جز به اندازه توانش تکلیف نیست، نه مادر باید به خاطر فرزندش زیان بیند و نه صاحب فرزند به خاطر فرزندش و بر (گردن) وارث، مانند همین است پس اگر (پدر و مادر) با رضایت و رایزنی با هم بازگرفتن (زودتر کودک) از شیر را خواستند، گناهی ندارند، و اگر خواستید برای فرزندانتان دایه بگیرید، اگر به بایستگی دستمزد آنان را بپردازید گناهی بر شما نیست و از خداوند پروا کنید و بدانید خداوند به آنچه انجام می‌دهید بیناست» سوره بقره، آیه ۲۳۳.</ref>، [[احکام]] شیر دادن به طفل، [[وظایف والدین]] نسبت به یکدیگر در قبال شیر خوردن طفل، و [[نفی]] ضرر و زیان هر یک از [[پدر]] و [[مادر]] به جهت داشتن [[فرزند]]، تراضی و تشاور آنان در مورد از شیر بازگرفتن طفل و استخدام دایه از [[ناحیه]] [[پدر]] برای شیر دادن به طفل، و در قبال تمام موارد، [[پرهیز از گناه]] در محضر [[خدای تعالی]] و [[آگاهی]] بر اینکه [[خدای تعالی]] بر همه [[اعمال]] و [[کارها]] [[بصیر]] و بیناست، بیان شده است.

*در [[آیه]] می‌فرماید: و [[مادران]] فرزندانشان را دو سال کامل شیر می‌دهند، (و این دو سال شیر دادن) برای کسی است که بخواهد شیرخوارگی طفل را به اتمام برساند: {{متن قرآن|وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ}}<ref>«و مادران فرزندان خود را دو سال کامل شیر می‌دهند؛ این برای کسی است که بخواهد دوران شیردهی را کامل کند» سوره بقره، آیه ۲۳۳.</ref>، و روزی و [[نفقه]] [[مادر]] و [[لباس]] او به نحوی که [[شایسته]] و مطابق شؤونات شوهر باشد، بر عهده [[پدر]] طفل است، که هیچ نفسی جز به اندازه وسعت و قدرتش، به او [[تکلیف]] نشده است: {{متن قرآن|وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا}}<ref>«و خوراک و پوشاک آنان به شایستگی بر صاحب فرزند است، بر هیچ کس جز به اندازه توانش تکلیف نیست» سوره بقره، آیه ۲۳۳.</ref>.

=====معنا و مفهوم دوم [[تسلیم]]=====

*یکی از معانی و مفاهیم [[تسلیم]]، [[سلامتی]] از آفات [[سستی]] در تلاش‌های فردی و [[سلامتی]] از آفات [[نزاع]] در کشمکش‌های [[اجتماعی]] برای تحقّق دادن به امر است. در [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَا كَانُوا أَوْلِيَاءَهُ إِنْ أَوْلِيَاؤُهُ إِلَّا الْمُتَّقُونَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«و چرا خداوند عذابشان نکند با آنکه (مردم را) از مسجد الحرام باز می‌دارند در حالی که سرپرست آن نمی‌باشند- که سرپرست آن جز پرهیزگاران نیستند- اما بیشتر آنان نمی‌دانند» سوره انفال، آیه ۳۴.</ref>، [[فلسفه]] قلیل نشان دادن نیروهای [[دشمن]] را در رؤیای [[پیامبر]]{{صل}} که حاکی از معنا و مفهوم فوق است، به [[پیامبر]]{{صل}} [[یادآوری]] می‌فرماید: به یاد بیاور زمانی را که [[خدای تعالی]] در رؤیایت آنان را (که نیروهای [[دشمن]] بودند) به تو قلیل نشان داد: {{متن قرآن|إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلًا}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که خداوند آنان را به تو در خوابت "اندک" نشان داد» سوره انفال، آیه ۴۳.</ref>، و اگر چنانچه [[خداوند متعال]] (در رؤیایت) آنها را جمعیتی بسیار به تو می‌نمایاند، البته، (بیان آن [[خواب]] برای شما، ایجاد [[دلهره]] میکرد و در کار [[جنگ]] با [[دشمن]]) شما [[ضعیف]] و [[سست]] می‌شدید و البته، (در [[تصمیم‌گیری]] برای [[جنگ]] با [[دشمن]]) با هم در آن به [[نزاع]] می‌پرداختید: {{متن قرآن|وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا لَفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ}}<ref>«و اگر آنان را "بسیار" نشان داده بود سست می‌شدید و در کار (جنگ) اختلاف می‌یافتید» سوره انفال، آیه ۴۳.</ref>. و لکن [[خدای تعالی]] (با قلیل نشان دادن آنان به تو در حالت [[رؤیا]]، شما را از آفات [[سستی]] در کار و [[نزاع]] و [[اختلاف]] با یکدیگر [[نجات]] داد و در شما) [[سلامتی]] را ایجاد نمود: {{متن قرآن|وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ}}<ref>«ولی خداوند (شما را) در امان داشت» سوره انفال، آیه ۴۳.</ref> البته که [[خدای تعالی]] بسیار از درون سینه‌های شما (از حالتی که [[ضعف]] و [[سستی]] به شما دست میدهد و از حالتی که [[نزاع]] و [[اختلاف]] در شما ایجاد میگردد)، بسیار [[آگاه]] است: {{متن قرآن|إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ}}<ref>«که او به اندیشه‌ها داناست» سوره انفال، آیه ۴۳.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، ج۱.</ref>

====تحقیق و [[تدبّر]] در ابعاد [[سلام]]، [[اسلام]] و [[تسلیم]]====

=====در بُعد [[سلام]]=====

*القای [[سلام]] دلالت بر [[ایمان]] دارد و بر [[مؤمنین]] باید [[سلام]] نمود:

#{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا}}<ref>«ای مؤمنان، چون (برای جهاد) در راه خداوند به سفر می‌روید خوب بررسی کنید و به کسی که به شما ابراز اسلام می‌کند نگویید: تو مؤمن نیستی، که بخواهید کالای ناپایدار این جهان را بجویید زیرا غنیمت‌های بسیار نزد خداوند است؛ خود نیز در گذشته چنین بودید و خداوند بر شما منّت نهاد (و به اسلام راه نمود) بنابراین بررسی کنید، بی‌گمان خداوند به آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره نساء، آیه ۹۴.</ref>؛

#{{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«و چون مؤمنان به آیات ما، نزد تو آیند بگو: درود بر شما! پروردگارتان بخشایش را بر خویش مقرّر داشته است: چنانچه هر یک از شما از سر نادانی کار بدی انجام دهد، آنگاه از پس آن توبه کند و به راه آید، چنین است که خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره انعام، آیه ۵۴.</ref>.

#{{متن قرآن|وَهَذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ * لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«و این راه راست پروردگار توست؛ بی‌گمان آیات را برای گروهی که در یاد می‌گیرند روشن داشته‌ایم * سرای آرامش نزد پروردگارشان از آن آنهاست و او برای کارهایی که می‌کردند یار آنان است» سوره انعام، آیه ۱۲۶-۱۲۷.</ref>؛

#{{متن قرآن|وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلَامِ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«و خداوند به بهشت فرا می‌خواند و هر که را بخواهد به راهی راست رهنمون می‌گردد» سوره یونس، آیه ۲۵.</ref>.

#{{متن قرآن|أُولَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَسَلَامًا}}<ref>«آنانند که غرفه (ی بهشت) را بر شکیبی که ورزیده‌اند پاداش می‌برند و در آن با خوشامد و درود روبه‌رو می‌گردند» سوره فرقان، آیه ۷۵.</ref>؛

#{{متن قرآن|وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيمَاهُمْ وَنَادَوْا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوهَا وَهُمْ يَطْمَعُونَ}}<ref>«و میان آن دو پرده‌ای است و بر آن پشته‌ها کسانی هستند که هر گروه (از آنان) را از چهره‌شان باز می‌شناسند و به بهشتیان که هنوز به آن (بهشت) در نیامده‌اند ولی (آن را) امید می‌برند ندا می‌دهند که: درود بر شما!» سوره اعراف، آیه ۴۶.</ref>.

#{{متن قرآن|الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلَامٌ عَلَيْكُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}}<ref>«همان کسانی که در حال پاکی، فرشتگان جانشان را می‌گیرند؛ (و به آنان) می‌گویند: درود بر شما! برای کارهایی که می‌کردید به بهشت درآیید!» سوره نحل، آیه ۳۲.</ref>؛

#{{متن قرآن|ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ}}<ref>«بدان با سلامتی درآیید که این روز جاودانگی است» سوره ق، آیه ۳۴.</ref>.

#{{متن قرآن|سَلَامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ}}<ref>«"درود" سخنی است (که) از (سوی) پروردگاری بخشاینده (می‌شنوند)» سوره یس، آیه ۵۸.</ref>؛

#{{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ}}<ref>«در میان جهانیان بر نوح درود باد!» سوره صافات، آیه ۷۹.</ref>؛

#{{متن قرآن|وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ}}<ref>«و درود بر پیامبران» سوره صافات، آیه ۱۸۱.</ref>؛

#{{متن قرآن|قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَامٌ عَلَى عِبَادِهِ الَّذِينَ اصْطَفَى آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ}}<ref>«بگو: سپاس خداوند را و درود بر آن بندگان وی که برگزیده است؛ آیا خداوند بهتر است یا آنچه (برای او) شریک می‌آورند؟» سوره نمل، آیه ۵۹.</ref>.

=====در بُعد [[اسلام]]=====

#هر کسی به جز [[اسلام]] [[دین]] دیگری داشته باشد، از او پذیرفته نیست: {{متن قرآن|وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ}}<ref>«و هر کس جز اسلام دینی گزیند هرگز از او پذیرفته نمی‌شود و او در جهان واپسین از زیانکاران است» سوره آل عمران، آیه ۸۵.</ref>.

#نشانه [[هدایت]] یافتن، [[شرح صدر]] داشتن برای [[اسلام]] است: {{متن قرآن|فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ كَذَلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ}}<ref>«خداوند هر کس را که بخواهد راهنمایی کند دلش را برای (پذیرش) اسلام می‌گشاید و هر کس را که بخواهد در گمراهی وانهد دلش را تنگ و بسته می‌دارد گویی به آسمان فرا می‌رود؛ بدین گونه خداوند عذاب را بر کسانی که ایمان نمی‌آورند؛ برمی‌گمارد» سوره انعام، آیه ۱۲۵.</ref>.

=====در بُعد [[تسلیم]]=====

==تسلیم در دانشنامه معاصر قرآن کریم==